Chợ giá – Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân ít nhất 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, một tham vọng đòi hỏi nền kinh tế không chỉ tiếp tục thu hút vốn đầu tư, mở rộng sản xuất mà còn phải hình thành những doanh nghiệp nội địa đủ sức cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc FTSE Russell đưa Việt Nam vào nhóm thị trường mới nổi từ tháng 9/2026 là bước tiến quan trọng trong hội nhập tài chính quốc tế, mở thêm cơ hội đón dòng vốn ngoại. Tuy nhiên, bài toán lớn hơn là làm thế nào để biến nguồn vốn, công nghệ và cơ hội từ bên ngoài thành năng lực sản xuất thực chất của doanh nghiệp trong nước, tạo động lực cho chặng đường phát triển tiếp theo.
Tham vọng tăng trưởng 10% và bài toán năng lực sản xuất
Được biết, Việt Nam đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân ít nhất 10% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là tham vọng về tốc độ phát triển, mà còn được xem là bước đệm quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời tạo thêm nhiều việc làm chất lượng và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Dù vậy, tăng trưởng hai chữ số không thể chỉ dựa vào những mục tiêu được đặt ra trong chính sách. Để duy trì tốc độ này trong dài hạn, Việt Nam cần có năng lực sản xuất thực chất, đồng thời huy động và phân bổ nguồn vốn hiệu quả, tránh tạo ra những mất cân đối tài chính kéo dài.
Nền kinh tế Việt Nam cũng bước vào giai đoạn 2026-2030 với những điều kiện tương đối thuận lợi. Được biết, vào năm 2025, GDP tăng trưởng khoảng 8%, nhờ đóng góp từ sản xuất hướng xuất khẩu, tiêu dùng trong nước, dòng vốn đầu tư nước ngoài và chi tiêu cho cơ sở hạ tầng công cộng. Cùng với đó, làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu đang thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử và bán dẫn, mở ra thêm cơ hội cho các cụm công nghiệp tại Việt Nam tham gia sâu hơn vào “Nhà máy châu Á”, đặc biệt là chuỗi cung ứng công nghệ trong khu vực.
Tuy nhiên, việc duy trì tăng trưởng cao trong nhiều năm là bài toán khác hẳn với việc đạt được kết quả tích cực trong một năm. Theo AMRO ước tính, tiềm năng tăng trưởng trung hạn của Việt Nam giai đoạn 2026-2030 vào khoảng 7,5% mỗi năm. Đây cũng là mức tăng được đánh giá phù hợp với năng lực sản xuất của nền kinh tế, không kéo theo nguy cơ tích tụ áp lực lạm phát hoặc rủi ro tài chính trong thời gian dài.
Khoảng cách giữa mức tăng trưởng tiềm năng 7,5% và mục tiêu 10% cho thấy thách thức lớn nhất của Việt Nam không đơn thuần là mở rộng quy mô nền kinh tế, mà còn nằm ở việc nâng cao năng suất, phân bổ vốn hiệu quả hơn và phát triển năng lực của các doanh nghiệp trong nước.
Áp lực càng đáng chú ý khi tín dụng tăng 19,1% trong năm 2025, đưa tỷ lệ tín dụng trên GDP lên khoảng 145%. Nếu tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào việc mở rộng cho vay ngân hàng để thúc đẩy tăng trưởng, hệ thống ngân hàng và cộng đồng doanh nghiệp có thể đối mặt với những rủi ro lớn hơn khi chu kỳ tín dụng đảo chiều.
Điều này không đồng nghĩa Việt Nam cần thu hẹp đầu tư. Trái lại, nền kinh tế vẫn cần nguồn lực lớn để phát triển hệ thống giao thông, hạ tầng đô thị, mạng lưới điện ổn định và các công trình có khả năng chống chịu biến đổi khí hậu. Vấn đề quan trọng không nằm ở việc đầu tư nhiều hay ít, mà là nguồn vốn được sử dụng như thế nào và tạo ra giá trị gì cho nền kinh tế.
Chẳng hạn, những dự án hạ tầng có khả năng tháo gỡ nút thắt logistics sẽ tạo điều kiện thuận lợi để thu hút thêm đầu tư tư nhân. Ngược lại, các dự án được lựa chọn thiếu hiệu quả có thể khiến gánh nặng nợ gia tăng nhưng đóng góp không đáng kể cho năng lực tăng trưởng dài hạn.
Trong hoạt động tín dụng cũng vậy, dòng vốn hướng đến những nhà sản xuất có năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới, có thể tạo ra những cải thiện thực chất về năng suất. Trái lại, nếu nguồn vốn chủ yếu chảy vào các giao dịch bất động sản mang tính đầu cơ, tác động phần lớn chỉ dừng lại ở việc đẩy giá trị tài sản hiện hữu lên cao.
Vì vậy, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai chữ số, Việt Nam không chỉ cần thêm vốn mà còn phải sử dụng vốn hiệu quả hơn. Nâng cao chất lượng quản lý đầu tư công và tăng cường giám sát hoạt động ngân hàng vì thế cần trở thành những trụ cột quan trọng trong chiến lược tăng trưởng giai đoạn tới.
Doanh nghiệp nội địa cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị
Một trong những thách thức quan trọng đối với Việt Nam trong giai đoạn tới là làm thế nào để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước từ hoạt động xuất khẩu, thay vì chủ yếu đóng vai trò là địa điểm sản xuất và gia công cho các tập đoàn nước ngoài.
Thực tế, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn chiếm ưu thế trong xuất khẩu điện tử và máy móc, trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam mới tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng thấp. Điều này khiến thành công về kim ngạch xuất khẩu chưa thực sự phản ánh đầy đủ năng lực của khu vực doanh nghiệp nội địa.
Hiện, Việt Nam đang có gần 1 triệu doanh nghiệp, nhưng chỉ khoảng 5.000 đơn vị tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sự chênh lệch này cho thấy dù đã thu hút được nhiều nhà máy sản xuất quy mô lớn, khả năng kết nối của doanh nghiệp trong nước với mạng lưới cung ứng quốc tế vẫn còn hạn chế.
Thách thức càng lớn khi thương mại toàn cầu ngày càng có xu hướng phân mảnh. Năm 2025, Mỹ chiếm 32% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, tăng mạnh so với mức 19% năm 2008. Ở chiều ngược lại, Trung Quốc cung cấp tới 41% hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam.
Mức độ tập trung cao ở cả thị trường xuất khẩu và nguồn cung đầu vào khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những thay đổi về khả năng tiếp cận thị trường Mỹ, cũng như biến động chi phí nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện từ Trung Quốc.
Đáng chú ý, việc các thị trường ngày càng siết chặt kiểm tra nguồn gốc hàng hóa khiến sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu không chỉ là vấn đề về chi phí sản xuất, mà còn có thể trở thành rào cản đối với khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.
Trong điều kiện đó, tăng cường truy xuất nguồn gốc và thực thi các quy tắc xuất xứ là yêu cầu cần thiết. Dù vậy, việc hoàn thiện hồ sơ chứng từ sẽ không đủ để giải quyết tận gốc vấn đề nếu doanh nghiệp trong nước vẫn thiếu năng lực cung ứng nguyên liệu, linh kiện và các sản phẩm đầu vào. Điều Việt Nam cần là một mạng lưới nhà cung cấp nội địa đủ sức đáp ứng những yêu cầu khắt khe của các tập đoàn đa quốc gia về giá thành, chất lượng, công nghệ và tiến độ giao hàng.
Và việc này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận trong thu hút FDI. Thay vì chỉ chú trọng số lượng dự án hoặc quy mô nhà máy mới, chính sách cần hướng nhiều hơn đến những giá trị dài hạn mà dòng vốn này có thể mang lại cho nền kinh tế trong nước.
Trong đó, những yếu tố cần được ưu tiên là khả năng phát triển chuỗi cung ứng nội địa, chuyển giao bí quyết công nghệ, đào tạo lao động Việt Nam và đưa các hoạt động nghiên cứu, thiết kế vào trong nước.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, các chương trình phát triển nhà cung cấp có thể đóng vai trò cầu nối giữa tập đoàn đa quốc gia với những doanh nghiệp nội địa có tiềm năng. Cùng với đó, doanh nghiệp nhỏ cần có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận nguồn vốn dài hạn, cơ sở thử nghiệm, chứng nhận tiêu chuẩn và công nghệ số.
Các chính sách ưu đãi dành cho nhà đầu tư nước ngoài cũng có thể gắn với những kết quả cụ thể, có khả năng đo lường, như phát triển nhà cung cấp trong nước, đào tạo nhân lực và hợp tác nghiên cứu.
Mục tiêu cuối cùng không phải là buộc các tập đoàn nước ngoài phải sử dụng sản phẩm nội địa, mà là tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh và tự giành được các hợp đồng thương mại. Khi đó, doanh nghiệp trong nước mới có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, chuyển dịch lên những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn và giữ lại phần lớn hơn thành quả từ tăng trưởng xuất khẩu.
Hạ tầng và nhân lực là nền tảng cho tăng trưởng bền vững
Bên cạnh việc phát triển doanh nghiệp nội địa, nâng cao hiệu quả đầu tư công cũng là yếu tố quan trọng để tạo động lực cho khu vực tư nhân. Thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô đầu tư, nguồn lực công cần được ưu tiên cho những nền tảng có khả năng mang lại lợi ích lâu dài cho toàn bộ nền kinh tế, từ nguồn cung điện ổn định, hệ thống cảng biển, mạng lưới vận tải hàng hóa hiệu quả đến hạ tầng kỹ thuật số và lực lượng lao động có kỹ năng.
Đây chính là những điều kiện giúp doanh nghiệp giảm chi phí hoạt động, cải thiện năng suất và nâng cao khả năng tham gia vào các chuỗi sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao. Khi những nút thắt về hạ tầng và nhân lực được tháo gỡ, khu vực tư nhân sẽ có thêm dư địa mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, không có giải pháp đơn lẻ nào có thể bảo đảm Việt Nam lập tức đạt mức tăng trưởng 10% mỗi năm. Năng suất cần thời gian để cải thiện, trong khi không phải doanh nghiệp nội địa nào cũng có đủ điều kiện để trở thành nhà sản xuất công nghệ tiên tiến. Dù vậy, một mô hình tăng trưởng dựa trên nền tảng doanh nghiệp vững mạnh, hạ tầng đồng bộ và khả năng phân bổ vốn hiệu quả sẽ có tính bền vững cao hơn so với cách tiếp cận chủ yếu dựa vào mở rộng tín dụng và gia tăng hoạt động xây dựng.
Đây cũng không phải thách thức riêng của Việt Nam. Nhiều nền kinh tế ASEAN đang tìm cách tận dụng làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu cũng phải đối mặt với bài toán tương tự: làm thế nào để chuyển lợi thế thu hút các cơ sở sản xuất thành năng lực cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp trong nước.
Trên thực tế, xây dựng nhà máy mới mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị lâu dài của quá trình công nghiệp hóa phụ thuộc vào khả năng hình thành những doanh nghiệp nội địa đủ sức cạnh tranh, phát triển lực lượng lao động lành nghề và xây dựng mạng lưới sản xuất ngày càng gắn kết trong khu vực.
Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường Việt Nam cho thấy những nỗ lực cải cách bền bỉ có thể góp phần thay đổi cách nhìn của nhà đầu tư quốc tế đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, để tận dụng trọn vẹn cơ hội này, Việt Nam cần đi xa hơn việc thu hút vốn đầu tư và mở rộng xuất khẩu, bằng cách chuyển hóa những thành quả đó thành năng lực sản xuất, công nghệ và sức cạnh tranh mạnh mẽ hơn của doanh nghiệp nội địa.
Nếu thực hiện được điều này, Việt Nam không chỉ có thêm cơ hội trở thành một động lực tăng trưởng mới của khu vực, mà còn có thể đóng góp một mô hình phát triển công nghiệp mới cho ASEAN.












