Chợ giá – Trong khi nhiều chuyên gia phương Tây tỏ ra lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) và robot sẽ lấy đi việc làm, thì các nền kinh tế Đông Á lại đang chứng minh điều ngược lại. Dù chiếm 74% tổng số robot công nghiệp được triển khai toàn cầu trong năm qua, nhưng các nền kinh tế châu Á lại không chứng kiến “làn sóng thất nghiệp” mà phương Tây lo ngại. Thay vào đó, tự động hóa đang tái thiết lại vai trò của người lao động trong các mô hình sản xuất mới.
“Nhà máy số” định hình lại lao động tại Trung Quốc và Việt Nam
Trung Quốc (quốc gia lắp đặt robot nhiều nhất thế giới) hiện đang theo đuổi chiến lược tự động hóa mang tính thực dụng, hướng đến tăng năng suất và giải quyết tình trạng thiếu lao động trong một số ngành. Được biết, các tập đoàn như Midea cũng đã triển khai bộ não nhà máy AI, giao các nhiệm vụ lặp lại cho robot, trong khi công nhân chuyển sang vận hành, giám sát và đánh giá hiệu quả.
Không chỉ trong ngành công nghiệp nặng, tự động hóa tại Trung Quốc còn lan sang dệt may, sản xuất linh kiện điện tử và chế biến thực phẩm, giúp giảm áp lực lao động và tăng năng lực cạnh tranh.
Xu hướng tương tự cũng đang diễn ra tại Việt Nam – nơi nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu tăng tốc triển khai nhà máy thông minh. Việc Foxconn đẩy mạnh đầu tư AI tại các cơ sở của Fulian và Foxconn Industrial Internet đã giúp:
- Doanh thu từ các ứng dụng công nghệ mới tại Việt Nam tăng 83%,
- Trong khi lực lượng lao động chỉ tăng 20%.
Điều này cho thấy AI và tự động hóa đã giúp năng suất lao động tăng mạnh, tạo điều kiện để Việt Nam vươn lên trở thành trung tâm sản xuất và AI mới của khu vực.
Theo các chuyên gia nhận định, việc ứng dụng robot tại Việt Nam còn giúp cải thiện sự hài lòng của người lao động do giảm bớt các công việc nặng nhọc nhưng không làm mất việc làm, mà chuyển đổi sang kỹ thuật số, vận hành và bảo trì.
Hàn Quốc: Mật độ robot cao nhất thế giới nhưng việc làm vẫn ổn định
Hàn Quốc hiện đang là quốc gia có mật độ robot cao nhất thế giới – khoảng 1.000 robot trên 10.000 lao động trong ngành sản xuất.
Tuy vậy, theo một khảo sát của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), có tới 95,5% doanh nghiệp Hàn Quốc cho biết tự động hóa không làm giảm số lượng lao động.
Các công ty như Hyundai Heavy Industries đã triển khai robot hàn tại xưởng đóng tàu Ulsan, đồng thời tạo thêm nhiều vị trí mới liên quan đến giám sát, kiểm tra kỹ thuật, phân tích dữ liệu và bảo trì robot.
Nhật Bản: Robot là chiến lược dài hạn trong xã hội già hóa
Nhật Bản từ lâu đã xem tự động hóa là nhu cầu sống còn, trong khi dân số già hóa nhanh chóng. Robot không thay người lao động, mà trở thành bổ trợ lâu dài để duy trì sản lượng và hỗ trợ các ngành thiếu lao động trầm trọng.
Theo Bộ Kinh tế Nhật Bản (METI) cho biết, tự động hóa đã giúp các doanh nghiệp duy trì sản lượng dù số lao động giảm, đồng thời tạo việc làm mới trong các lĩnh vực như vận hành hệ thống AI, phân tích dữ liệu và robot dịch vụ.
Đông Á xem tự động hóa là động lực, không phải mối đe dọa
Theo báo cáo vào tháng 6 của Ngân hàng Thế giới cho biết, tự động hóa tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã bù đắp phần lớn tác động thay thế lao động, nhờ tăng trưởng năng suất mạnh và mở rộng quy mô sản xuất.
Trái ngược với những đánh giá bi quan tại phương Tây, Quỹ Nghiên cứu Giáo dục Quốc gia (Anh) đã cảnh báo rằng khoảng 3 triệu việc làm kỹ năng thấp có thể biến mất vào năm 2035 và Goldman Sachs dự báo 6 – 7% lực lượng lao động Mỹ có nguy cơ bị thay thế nếu AI được áp dụng rộng rãi.
Thay vì xem tự động hóa như mối đe dọa, các quốc gia trong khu vực coi đây là công cụ nhằm nâng cao năng suất và tăng sức cạnh tranh, chứ không phải để loại bỏ vai trò của con người.
Muốn phát triển bền vững, Đông Á cần những chiến lược dài hạn
Để khai thác tối đa lợi ích của tự động hóa, các nền kinh tế Đông Á được khuyến nghị tập trung vào 3 hướng chính:
Đầu tư sâu vào vốn con người
Các tập đoàn như Hyundai, Samsung, Foxconn đều triển khai chương trình đào tạo về AI, robot và vận hành nhà máy kỹ thuật số. Mở rộng đào tạo nghề trong lĩnh vực này sẽ giúp người lao động chuyển sang các công việc có giá trị cao hơn.
Tăng cường mạng lưới an sinh xã hội cho người lao động chuyển đổi việc làm
Điều này đặc biệt quan trọng đối với nhóm lao động lớn tuổi hoặc khó thích nghi. Theo đó, Nhật Bản với mô hình Society 5.0 hay Hàn Quốc với Liên minh K-Humanoid đã cho thấy vai trò của hợp tác công – tư trong quá trình chuyển đổi.
Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa
Các khoản trợ cấp, nền tảng tự động hóa dùng chung và trung tâm đào tạo công nghệ có thể giúp SME – chiếm phần lớn nền kinh tế, bắt kịp quá trình chuyển đổi số.
Có thể thấy, tại các nhà máy kỹ thuật số từ Việt Nam đến Trung Quốc, robot không còn được xem là “kẻ cướp việc làm”, mà đã trở thành công cụ giúp nâng cao năng suất, tạo ra công việc mới và tăng khả năng phục hồi cho nền kinh tế.
