CHỢ GIÁ – Gián đoạn vận tải do xung đột, chi phí nhiên liệu và phân bón leo thang, cùng nguy cơ hạn hán do El Niño đang tạo thêm sức ép lên nguồn cung lương thực toàn cầu. Trong khi giá thực phẩm tại nhiều quốc gia tăng mạnh, người tiêu dùng phải đối mặt với gánh nặng chi phí ngày càng lớn, trong khi nguy cơ bất ổn xã hội cũng gia tăng khi nguồn cung lương thực tiếp tục chịu nhiều sức ép.
Lạm phát lương thực toàn cầu có thể kéo dài đến hết năm 2027
Lạm phát lương thực toàn cầu được dự báo tăng nhanh trong những tháng tới và có thể kéo dài đến hết năm 2027, khi các cú sốc nguồn cung ngày càng chồng chất. Theo đó, những nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu thực phẩm tại châu Á, Trung Đông và Bắc Phi được đánh giá là dễ tổn thương nhất trước nguy cơ giá lương thực tiếp tục leo thang.
Diễn biến tại một số thị trường đã cho thấy sức ép ngày càng lớn. Tại Indonesia, giá gạo tăng lên mức kỷ lục trong bối cảnh triển vọng mưa đến muộn. Ở Ai Cập, giá bánh mì tăng 25%, trong khi giá đường tại Ấn Độ lên mức cao nhất từ trước đến nay sau khi mùa mưa yếu nhất trong hơn một thập kỷ khiến sản lượng suy giảm.
Ông Maximo Torero – nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhận định: “Những yếu tố này đã gây áp lực đáng kể lên hệ thống”.
Theo ông Torero, tác động của các cú sốc nguồn cung có thể trở nên rõ rệt hơn vào cuối năm nay, đầu năm tới và tiếp tục kéo dài trong suốt năm 2027, làm gia tăng nguy cơ lạm phát lương thực dai dẳng tại nhiều nền kinh tế.
Giá lương thực tăng cao tại nhiều quốc gia
Áp lực lạm phát lương thực toàn cầu đang ngày càng rõ nét, thể hiện qua các chỉ số giá và diễn biến tại nhiều nền kinh tế. Chỉ số giá lương thực của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), theo dõi biến động hàng tháng của một nhóm hàng hóa được giao dịch quốc tế, đã đạt bình quân 136 điểm trong tháng 9, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022.
Theo Ngân hàng Thế giới, trong quý III, giá lương thực tăng nhanh hơn lạm phát chung tại 22% trong số 150 quốc gia được phân tích, tăng so với tỷ lệ 14% của quý trước. Diễn biến này cho thấy sức ép từ giá thực phẩm đang lan rộng, đặt thêm gánh nặng lên ngân sách của các hộ gia đình.
Không chỉ làm suy giảm sức mua, giá thực phẩm leo thang còn làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội. Trong trường hợp nguồn cung nội địa không đủ đáp ứng nhu cầu, một số quốc gia xuất khẩu chủ chốt có thể áp dụng biện pháp hạn chế thương mại. Điều này có nguy cơ khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế thêm căng thẳng, qua đó làm trầm trọng hơn áp lực tăng giá lương thực.
Xung đột và chi phí vận tải làm gián đoạn nguồn cung
Một trong những nguyên nhân chính đẩy giá lương thực toàn cầu tăng là tình trạng gián đoạn vận chuyển trên các tuyến hàng hải quan trọng, khiến chi phí giao thương gia tăng và gây khó khăn cho hoạt động tìm kiếm nguồn cung thay thế.
Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng ngũ cốc tại Biển Đen đã cản trở hoạt động vận chuyển lúa mì, buộc những nhà nhập khẩu lớn như Ai Cập và Indonesia phải tìm kiếm nguồn cung từ các thị trường khác. Trong khi đó, bất ổn tại Biển Đỏ khiến nhiều tàu hàng phải chuyển hướng đi vòng quanh châu Phi, kéo dài hành trình và làm tăng chi phí vận tải.
Căng thẳng liên quan đến Mỹ, Israel và Iran tiếp tục tạo thêm sức ép khi đẩy giá nhiên liệu lên cao, đồng thời làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz. Được biết, chi phí năng lượng và đầu vào nông nghiệp tăng đã khiến sản xuất thực phẩm trở nên đắt đỏ hơn, trong lúc thời tiết khô hạn do El Niño đe dọa sản lượng tại Ấn Độ và Đông Nam Á.
Và những sức ép này đang phản ánh rõ trên thị trường hàng hóa. Trong năm 2026, giá lúa mì đã tăng hơn 30%, trong khi giá gạo tại các nước xuất khẩu chủ chốt ở châu Á tăng 10-13%, dù lượng hàng tồn kho vẫn ở mức cao.
Không chỉ giá hàng hóa, chi phí vận chuyển cũng tăng mạnh. Cước vận tải trên một số tuyến hàng hải quan trọng, trong đó có tuyến từ Biển Đen đến Đông Nam Á, đã tăng khoảng 50% do giá dầu thô leo thang và phí bảo hiểm chiến tranh tăng.
Chi phí vận tải cao khiến thực phẩm nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, đồng thời làm giảm lợi ích từ việc tìm kiếm nguồn cung thay thế tại những thị trường xa. Điều này càng làm gia tăng sức ép lên các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu đối mặt nhiều rủi ro.
Người tiêu dùng chịu sức ép từ giá thực phẩm
Đà tăng giá lương thực đang tác động rõ rệt đến nhiều thị trường, từ bánh mì, dầu ăn đến các mặt hàng thiết yếu như đường, hành tây và các loại đậu.
Tại Ai Cập, giá bánh mì không được trợ giá đã tăng lên khoảng 5 bảng Ai Cập, tương đương 0,093 USD/ổ lớn, so với mức 4 bảng hồi tháng 7. Trong khi đó, giá dầu ăn tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tăng khoảng 40%.
Tại Ấn Độ, giá đường, hành tây và các loại đậu cũng đồng loạt tăng hơn 10% trong tháng 9 so với tháng trước do nguồn cung thiếu hụt.
Ở Indonesia, sản lượng dầu thực vật tăng 7% trong năm 2026, dù nước này hiện là nhà sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới. Diễn biến trái chiều giữa các mặt hàng cho thấy tình hình cung ứng không đồng đều, trong khi giá thực phẩm vẫn chịu sức ép từ chi phí vận tải, năng lượng và những gián đoạn trên thị trường quốc tế.
Nguy cơ một làn sóng tăng giá mới
Theo các chuyên gia, áp lực lạm phát lương thực có thể gia tăng khi các nhà nhập khẩu lớn quay trở lại thị trường quốc tế để bổ sung nguồn cung, trong khi sản lượng nội địa tại một số quốc gia vẫn chưa phục hồi.
Ông Alexander Karavaytsev – nhà kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế ở London, nhận định thị trường có thể chứng kiến làn sóng nhu cầu mới đáng kể trong những tháng tới, khi các nhà nhập khẩu đẩy mạnh hoạt động mua hàng trở lại.
Chi phí đầu vào tăng cũng đang dần phản ánh vào giá thành thực phẩm. Được biết, các doanh nghiệp chế biến thường sẽ ký hợp đồng mua nguyên liệu trước từ 3 đến 6 tháng. Và khi đến kỳ gia hạn, họ phải chấp nhận mức giá cao hơn. Tại một số quốc gia, đồng nội tệ suy yếu còn khiến chi phí nhập khẩu tăng thêm khi quy đổi từ USD.
Ở Indonesia, một số nhà máy xay xát lúa mì đang hoạt động dưới công suất do nguồn cung nguyên liệu nhập khẩu chịu ảnh hưởng từ xung đột Nga – Ukraine. Trong tháng 9, lượng lúa mì nhập khẩu của nước này giảm 41% so với cùng kỳ năm ngoái, xuống còn 491.000 tấn.
Nguồn cung thiếu hụt, chi phí vận chuyển leo thang và khả năng nhu cầu nhập khẩu phục hồi đang cùng tạo sức ép lên thị trường lương thực toàn cầu. Nếu tình trạng gián đoạn tiếp diễn, người tiêu dùng tại các quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung từ nước ngoài có thể tiếp tục phải đối mặt với giá thực phẩm cao trong những tháng tới và kéo dài sang năm 2027.
