Chợ giá – Phát biểu gây chú ý tại Hội nghị thượng đỉnh về trí tuệ nhân tạo (AI) ở London, ông Jensen Huang – Giám đốc điều hành Nvidia (công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới), nhận định : “Trung Quốc sẽ chiến thắng trong cuộc đua AI”. Theo ông, khoảng cách giữa hai siêu cường hiện nay chỉ còn “vài nano giây”.
Nhận định này đã thổi bùng lại cuộc tranh luận toàn cầu về câu hỏi – liệu Trung Quốc có thể vượt Mỹ để trở thành cường quốc AI số một thế giới hay không?
Trung Quốc: Chiến lược dài hơi và sức mạnh quy mô
Theo giáo sư – Greg Slabaugh (Đại học Queen Mary, London) cho rằng, vị thế của Trung Quốc trong lĩnh vực AI, đặc biệt là thị giác máy tính, đã trở nên vượt trội.
Tại Hội nghị Quốc tế về Thị giác Máy tính (ICCV) 2025 tổ chức ở Hawaii, một nửa số bài báo khoa học được trình bày có tác giả từ các tổ chức Trung Quốc – con số áp đảo so với 17% của Mỹ. Nếu tính cả các nhà nghiên cứu Trung Quốc đang làm việc ở nước ngoài, thì ưu thế này còn lớn hơn.
Giới chuyên gia cũng cho rằng, đây là thước đo thể hiện sức mạnh nghiên cứu rõ rệt của Trung Quốc, cho thấy nước này không còn chỉ là “người bắt kịp”, mà đang dần định hình hướng phát triển của ngành AI toàn cầu.
Kể từ năm 2017, Bắc Kinh đã triển khai “Kế hoạch phát triển trí tuệ nhân tạo thế hệ mới”, với mục tiêu đưa Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về AI vào năm 2030. Chính phủ Trung Quốc cũng mới ra mắt quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia trị giá hơn 138 tỷ USD, tập trung vào các lĩnh vực “công nghệ cứng” như AI, bán dẫn và máy tính lượng tử.
Hiện, các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến đang hình thành những “nhà máy AI” – trung tâm điện toán quy mô lớn phục vụ cả nghiên cứu và công nghiệp. Cùng với đó là sự trỗi dậy của các “ông lớn” công nghệ trong nước như Huawei, Baidu, Alibaba và gần đây là DeepSeek.
Trung Quốc cũng có lợi thế về quy mô dữ liệu và nhân lực. Với hơn 1,4 tỷ dân và hệ sinh thái kỹ thuật số khổng lồ, nước này sở hữu nguồn dữ liệu “vàng” cho đào tạo AI, cùng lượng tiến sĩ khoa học lớn nhất thế giới.
Theo Giáo sư – Slabaugh cho rằng, nếu xu hướng đầu tư, nhân lực và đổi mới hiện nay tiếp tục, Trung Quốc hoàn toàn có thể bứt phá để dẫn đầu lĩnh vực AI vào cuối thập kỷ này.
Mỹ: Quyền lực công nghệ và sức mạnh tính toán áp đảo
Ở chiều ngược lại, Sean Kenji Starrs – giảng viên Đại học King’s College London, cho rằng nhận định của Jensen Huang là “thiếu thực tế”.
Theo số liệu đầu tháng 11/2025 cho biết, Mỹ sở hữu toàn bộ 10 công ty AI có giá trị lớn nhất thế giới, trong đó Nvidia đứng đầu với mức định giá 5.000 tỷ USD. Mỹ cũng chiếm 37 trong số 50 công ty AI hàng đầu toàn cầu, trong khi Trung Quốc chỉ có bốn, ngang với Israel.
Và điểm mấu chốt nằm ở sức mạnh tính toán – yếu tố quyết định tốc độ phát triển AI. Hiện, Mỹ đang nắm giữ 39,7 triệu petaflop – tương đương một nửa tổng năng lực tính toán AI toàn cầu. Trong khi đó, Trung Quốc chỉ đạt 400.000 petaflop, xếp thứ bảy thế giới và còn kém xa Ấn Độ (1,2 triệu petaflop).
Được biết, sự chênh lệch này phần lớn bắt nguồn từ lệnh cấm xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ – đặc biệt là dòng H100 của Nvidia và sản phẩm của AMD, khiến các công ty Trung Quốc khó tiếp cận phần cứng mạnh nhất.
Dù DeepSeek của Trung Quốc được ca ngợi vì phát triển mô hình ngôn ngữ lớn có chi phí thấp, song nhiều nguồn tin cho rằng công ty này vẫn phải dựa vào các chip Nvidia được tích trữ trước năm 2024. Một số chuyên gia thậm chí cáo buộc DeepSeek “sao chép” công nghệ từ các mô hình phương Tây như ChatGPT và Claude.
Ngoài ra, các công ty Mỹ còn mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu thông qua mạng lưới trung tâm dữ liệu đặt tại UAE và Ả Rập Xê Út, mang lại thêm hơn 30 triệu petaflop công suất AI, nhưng vẫn dưới quyền kiểm soát của doanh nghiệp Mỹ, đồng thời loại bỏ khả năng tiếp cận từ Trung Quốc.
Ông Starrs cũng nhận định: “Đây không phải là một cuộc chạy nước rút mà là một cuộc marathon dài hạn. Trung Quốc đang chạy với đôi chân yếu hơn, trong khi Mỹ có nguồn vốn, công nghệ và liên minh chiến lược mạnh mẽ hơn nhiều.”
Theo ông, dự đoán của Huang nhiều khả năng chỉ là lời kêu gọi chính trị nhằm gây áp lực để Mỹ nới lỏng các hạn chế xuất khẩu chip – điều mà Washington khó chấp nhận trong khi thế giới bước vào “kỷ nguyên công nghệ – dân tộc chủ nghĩa”, nơi các quốc gia coi công nghệ tiên tiến là tài sản an ninh chiến lược.
Cuộc đua không có người thua cuộc?
Dù Mỹ hay Trung Quốc đang giữ vị thế dẫn đầu, thì nhiều chuyên gia vẫn cho rằng, trí tuệ nhân tạo (AI) không nên bị xem như một cuộc chơi tổng bằng không. Cạnh tranh có thể thúc đẩy đổi mới, nhưng chỉ khi đi cùng với hợp tác quốc tế, chia sẻ trách nhiệm và minh bạch công nghệ, AI mới có thể phát triển một cách bền vững.
Nếu hai siêu cường có thể phối hợp trong việc xây dựng các chuẩn mực đạo đức, đảm bảo an toàn và chia sẻ tri thức về AI, nhân loại sẽ là bên được hưởng lợi nhiều nhất.
