Chợ giá – Sự trỗi dậy mạnh mẽ của các hãng xe điện Trung Quốc cùng tham vọng mở rộng của các nhà sản xuất mới nổi trong khu vực đang làm thay đổi cục diện ngành ô tô Đông Nam Á. Và làn sóng xe điện (EV) tăng tốc đã khiến thị phần vốn do các thương hiệu Nhật Bản thống trị suốt hàng chục năm qua dần bị thu hẹp.
Xe điện xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố Đông Nam Á
Nếu sử dụng các ứng dụng gọi xe như Grab tại nhiều thành phố Đông Nam Á trong thời gian gần đây, người dùng có thể dễ dàng nhận thấy một sự thay đổi rõ rệt trên đường phố. Bên cạnh những mẫu xe chạy xăng quen thuộc đến từ Nhật Bản, ngày càng xuất hiện nhiều hơn các dòng xe điện với thiết kế hiện đại cùng những thương hiệu còn khá mới mẻ, phản ánh sự dịch chuyển đáng chú ý trong lựa chọn phương tiện của đội ngũ tài xế.
Và đằng sau xu hướng này chính là sự gia nhập mạnh mẽ của các nhà sản xuất xe điện, đặc biệt đến từ Trung Quốc cùng một số quốc gia trong khu vực.
Theo báo cáo tổng quan thị trường ô tô ASEAN-6 của PwC, tỷ lệ xe điện trong tổng doanh số bán xe tại khu vực đã tăng từ khoảng 9% vào năm 2023 lên 13% trong năm 2024. Dù con số này vẫn còn khiêm tốn so với nhiều thị trường lớn trên thế giới, tốc độ tăng trưởng nhanh đang cho thấy dấu hiệu của một sự chuyển dịch đáng chú ý trong ngành công nghiệp ô tô tại Đông Nam Á.
Các hãng xe Trung Quốc tăng tốc mở rộng
Các nhà sản xuất Trung Quốc đang nổi lên như lực lượng dẫn dắt làn sóng xe điện tại Đông Nam Á. Không chỉ cạnh tranh bằng mức giá bán hấp dẫn, nhiều hãng còn đẩy mạnh đầu tư vào hoạt động lắp ráp nội địa và xây dựng chuỗi cung ứng ngay trong khu vực.
Chiến lược này giúp các thương hiệu xe điện Trung Quốc nhanh chóng mở rộng thị phần tại những thị trường vốn lâu nay được xem là “sân nhà” của các hãng Nhật Bản như Toyota, Honda hay Nissan.
Trong suốt nhiều thập kỷ, các nhà sản xuất Nhật Bản gần như thống trị ngành công nghiệp ô tô Đông Nam Á nhờ mạng lưới sản xuất và cung ứng rộng khắp. Tuy nhiên, việc chuyển đổi sang xe điện diễn ra chậm hơn đã khiến họ phần nào đánh mất lợi thế khi nhu cầu đối với dòng xe này bắt đầu tăng nhanh trong khu vực.
Đông Nam Á trở thành trung tâm sản xuất xe điện mới
Sự chuyển dịch của ngành công nghiệp ô tô không chỉ thể hiện qua doanh số bán xe mà còn rõ nét trong hoạt động sản xuất.
Thái Lan và Việt Nam đang dần nổi lên như những trung tâm sản xuất xe điện mới của khu vực, trong khi Indonesia và Malaysia cũng tích cực thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này.
Bên cạnh đó, nhiều chính phủ ASEAN cũng đã triển khai các gói ưu đãi thuế, trợ cấp và chính sách khuyến khích đầu tư nhằm xây dựng hệ sinh thái sản xuất xe điện hoàn chỉnh, từ lắp ráp xe, sản xuất pin cho đến phát triển chuỗi cung ứng linh kiện.
Theo FDI Intelligence, chiến lược này phản ánh một sự chuyển hướng rộng lớn hơn trong chính sách công nghiệp của khu vực, khi trọng tâm dần dịch chuyển từ mô hình sản xuất ô tô truyền thống sang phát triển các ngành công nghệ năng lượng mới.
Các hãng xe Nhật đối mặt sức ép lớn
Sự thay đổi nhanh chóng của thị trường đang tạo ra sức ép đáng kể đối với các hãng xe Nhật Bản.
Theo nhiều báo cáo trong ngành, việc mất dần thị phần tại Đông Nam Á có thể tạo ra hiệu ứng domino đối với toàn bộ hệ sinh thái sản xuất ô tô Nhật Bản trong khu vực, bao gồm hơn 2.700 nhà cung cấp linh kiện.
Trước áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, một số hãng đã bắt đầu tái cấu trúc hoạt động. Được biết, Honda đã tiến hành hợp nhất các nhà máy tại Thái Lan, trong khi Mitsubishi Motors tạm dừng sản xuất tại một số cơ sở nhằm cắt giảm chi phí. Việc giảm sản lượng không chỉ ảnh hưởng đến các hãng xe mà còn tác động trực tiếp đến mạng lưới nhà cung ứng địa phương vốn phụ thuộc vào các đơn hàng lớn từ các nhà máy lắp ráp.
Để có thể đối phó với sự cạnh tranh từ xe điện Trung Quốc, nhiều hãng xe Nhật cũng đang tập trung vào dòng xe hybrid – phân khúc mà họ vẫn nắm giữ lợi thế công nghệ. Tuy nhiên, theo một số chuyên gia cảnh báo, đây có thể chỉ là lợi thế ngắn hạn.
Xe hybrid mang lại nguồn lợi nhuận ổn định nhưng không giúp các hãng Nhật phát triển nhanh các công nghệ mới như xe điện thuần túy hay xe điều khiển bằng phần mềm (SDV).
Trong khi đó, các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đang quảng bá sản phẩm của mình như những “smartphone trên bánh xe”, tích hợp nhiều công nghệ số, hệ điều hành thông minh và khả năng cập nhật phần mềm liên tục.
Sự nổi lên của các thương hiệu khu vực
Bên cạnh các hãng xe Trung Quốc, một số doanh nghiệp Đông Nam Á cũng đã bắt đầu tham gia mạnh mẽ vào cuộc cạnh tranh.
Đáng chú ý là hãng xe điện VinFast của Việt Nam – một thương hiệu còn khá mới nhưng đang mở rộng nhanh chóng. Theo dữ liệu của ngành ô tô, đến cuối năm 2025 VinFast đã chiếm khoảng 35% thị phần ô tô tại Việt Nam, trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất Đông Nam Á. Được biết, công ty này cũng đang đẩy mạnh chiến lược vươn ra thị trường quốc tế, trong đó có kế hoạch đầu tư 500 triệu USD vào một nhà máy tại bang Tamil Nadu (Ấn Độ).
Sự mở rộng này đã cho thấy tham vọng ngày càng lớn của các doanh nghiệp trong khu vực nhằm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ô tô toàn cầu.
Trong khi đó, dữ liệu thị trường cho thấy vị thế của các hãng xe Nhật Bản tại Đông Nam Á đang dần suy giảm. Tại Thái Lan (thị trường ô tô lớn nhất khu vực) thị phần của các thương hiệu Nhật đã giảm từ gần 90% cách đây 5 năm xuống còn khoảng 69% vào năm 2025.
Và nguyên nhân chủ yếu đến từ sự cạnh tranh về giá. Các hãng xe điện Trung Quốc có thể đưa ra mức giá thấp hơn nhờ chuỗi cung ứng pin nội địa và quy mô sản xuất lớn. Ngược lại, nhiều hãng xe Nhật vẫn phụ thuộc vào hệ thống sản xuất truyền thống và chưa đạt được lợi thế chi phí tương tự.
Cuộc cạnh tranh mới của ngành ô tô Châu Á
Theo các chuyên gia nhận định, ngành công nghiệp ô tô Châu Á đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng, trong đó xe điện, công nghệ phần mềm và chuỗi cung ứng pin ngày càng trở thành những yếu tố quyết định vị thế của các nhà sản xuất.
Trong khi đó, các hãng xe Nhật Bản buộc phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi nếu muốn duy trì ảnh hưởng tại Đông Nam Á – khu vực từng được xem là “thành trì” của họ suốt nhiều thập kỷ.
Cuộc cạnh tranh giữa các nhà sản xuất truyền thống và các doanh nghiệp xe điện mới nổi được dự báo sẽ ngày càng khốc liệt trong những năm tới, khi thị trường ô tô khu vực bước vào giai đoạn chuyển mình sang kỷ nguyên phương tiện năng lượng mới.
