Chợ giá – Chi phí vận chuyển dầu thô bằng tàu chở dầu tăng vọt đang gây sức ép lên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu tại châu Á và châu Âu, ngay cả khi giá nhiên liệu thành phẩm liên tục leo thang. Trong khi nguồn cung chịu gián đoạn tại Trung Đông, chi phí vận tải gia tăng càng khiến các doanh nghiệp khó khăn hơn trong việc bảo đảm nguyên liệu đầu vào, đồng thời làm gia tăng áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Biên lợi nhuận lọc dầu tại châu Âu, châu Á lao dốc xuống mức âm
Theo dữ liệu của Tập đoàn Chứng khoán London (LSEG), biên lợi nhuận lọc dầu tại Rotterdam – chỉ số tham chiếu của châu Âu, đã lao dốc xuống âm 10,95 USD/thùng vào ngày 5/10. Tại châu Á, chỉ số chuẩn Singapore cũng rơi xuống dưới âm 4 USD/thùng vào ngày 10/9, cho thấy sức ép chi phí ngày càng lớn đối với các nhà máy lọc dầu.
Được biết, biên lợi nhuận lọc dầu phản ánh phần chênh lệch giữa doanh thu từ các sản phẩm dầu mỏ và tổng chi phí sản xuất, bao gồm cả giá mua và vận chuyển dầu thô. Trong tháng 3 và tháng 4, chỉ số này từng rơi xuống vùng âm khi xung đột Iran đẩy giá dầu thô tăng mạnh. Sau đó, biên lợi nhuận phục hồi và duy trì ở mức dương trong nhiều tuần trước khi đảo chiều từ tháng 9.
Cước vận chuyển dầu bằng tàu chở dầu cũng tăng vọt do căng thẳng tại Trung Đông leo thang đã khiến chi phí đầu vào của các nhà máy lọc dầu tăng mạnh, tiếp tục bào mòn hiệu quả kinh doanh của ngành.
Cước vận chuyển cao gấp 10 lần thông thường
Theo dữ liệu của LSEG, cước vận chuyển dầu thô bằng các tàu chở dầu cỡ lớn trên những tuyến từ Trung Đông đến châu Á, châu Âu và từ châu Phi đến châu Âu hiện lên tới 20-40 USD/thùng, cao gấp hơn 10 lần mức thông thường. Được biết, chi phí vận tải tăng đột biến sau khi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa, đẩy giá dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tăng mạnh.
Trong mùa hè, giá dầu thô phần nào hạ nhiệt nhờ kỳ vọng nguồn cung phục hồi, nhưng giá các sản phẩm dầu mỏ vẫn tiếp tục đi lên. Diễn biến trái chiều này đã khiến crack spread (chênh lệch giữa giá sản phẩm dầu mỏ và giá dầu thô) ngày càng nới rộng. Đáng chú ý, chênh lệch giá dầu diesel tại Mỹ và châu Âu đang tiến sát mức cao kỷ lục tính theo hợp đồng tương lai.
Tuy nhiên, giá bán sản phẩm đầu ra tăng không đồng nghĩa các nhà máy lọc dầu được hưởng lợi tương ứng. Cước vận chuyển dầu thô leo thang đang ngốn một phần đáng kể doanh thu, làm thu hẹp lợi nhuận thực tế mà các doanh nghiệp có thể giữ lại.
Châu Âu chuyển sang dầu thô vận chuyển gần hơn
Để giảm áp lực chi phí, các nhà máy lọc dầu châu Âu đang tăng cường mua dầu thô từ những nguồn cung gần hơn nhằm rút ngắn quãng đường vận chuyển. Theo Morgan Stanley, dầu Brent có lợi thế về giá khoảng 10-15 USD/thùng khi được vận chuyển đến Tây Bắc châu Âu so với các loại dầu thô phải đi những tuyến đường dài hơn. Dù vậy, nguồn cung từ các khu vực xa vẫn đóng vai trò cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường.
Xu hướng dịch chuyển nguồn cung cũng đã góp phần đẩy giá dầu Brent Biển Bắc giao ngay lên hơn 154 USD/thùng vào đầu tháng 10 – mức cao kỷ lục theo dữ liệu trong báo cáo. Được biết, giá giao ngay cao hơn 50% so với giá hợp đồng tương lai, khiến các nhà máy lọc dầu châu Âu phải đối mặt với chi phí nguyên liệu ngày càng đắt đỏ.
Tại châu Á, áp lực còn lớn hơn khi nhiều quốc gia phụ thuộc vào dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông. Các nhà máy lọc dầu vẫn có thể tìm kiếm nguồn cung qua những tuyến vận chuyển dài hơn, nhưng phải chấp nhận chi phí vận tải ở mức rất cao.
Trái lại, lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu Mỹ vẫn vượt 60 USD/thùng. Hệ thống đường ống dẫn dầu tại Bắc Mỹ giúp các doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào vận tải đường biển, qua đó tạo lợi thế về chi phí so với các đối thủ ở châu Á và châu Âu.
Tuy nhiên, lợi thế này không hoàn toàn giúp các nhà máy lọc dầu Mỹ tránh được tác động từ chi phí vận tải tăng cao. Cước vận chuyển dầu diesel và các sản phẩm dầu mỏ khác bằng tàu chở dầu đang leo thang, làm giảm sức hấp dẫn của hoạt động mua bán chênh lệch giá giữa các thị trường, ngay cả khi chi phí lọc dầu tại Mỹ thấp hơn.
Nhà máy lọc dầu đứng trước lựa chọn khó khăn
Trong báo cáo công bố tuần trước, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo chi phí nguyên liệu tăng mạnh đang đẩy các nhà máy lọc dầu vào thế khó, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc giữa việc chấp nhận giá dầu thô đắt đỏ, chuyển sang sử dụng những loại dầu không phù hợp tối ưu với hệ thống chế biến hoặc cắt giảm sản lượng.
Theo IEA, nếu các nhà máy lựa chọn giảm công suất lọc dầu, nguồn cung các sản phẩm dầu mỏ trên thị trường có nguy cơ càng khan hiếm, qua đó làm gia tăng áp lực lên giá nhiên liệu trong khi chi phí vận chuyển vẫn neo ở mức cao.
Thực tế này cho thấy giá nhiên liệu thành phẩm tăng chưa đủ để bảo đảm lợi nhuận cho ngành lọc dầu. Khi cước vận chuyển ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí nguyên liệu, các nhà máy tại những khu vực phụ thuộc vào nguồn cung đường biển sẽ tiếp tục chịu sức ép lớn, ngay cả khi giá bán sản phẩm đầu ra tăng.
