Chợ giá – Cuộc xung đột leo thang tại Trung Đông đang nhanh chóng đẩy Châu Á vào nguy cơ đối mặt một cuộc khủng hoảng năng lượng mới. Các hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn đã khiến nguồn cung nhiên liệu sụt giảm, buộc nhiều quốc gia và doanh nghiệp trong khu vực phải thu hẹp hoạt động bán hàng, tăng cường tích trữ nhiên liệu và chuẩn bị các biện pháp khẩn cấp nhằm ứng phó với tình hình.
Nguồn cung năng lượng bị gián đoạn
Thị trường năng lượng Châu Á đang phải chịu áp lực lớn sau khi căng thẳng tại Vịnh Ba Tư leo thang, bắt đầu từ cuối tuần trước với các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran. Những diễn biến quân sự này đã khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz (tuyến đường hàng hải chiến lược kết nối các quốc gia sản xuất dầu lớn ở Trung Đông với thị trường toàn cầu) gần như bị tê liệt.
Eo biển Hormuz từ lâu được xem là “yết hầu” của thương mại năng lượng thế giới khi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu phải đi qua tuyến đường này mỗi ngày. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng có thể gây ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng quốc tế, đặc biệt là tại Châu Á – khu vực phụ thuộc mạnh vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu.
Tác động đã bắt đầu xuất hiện ngay cả tại những thị trường có nguồn dự trữ lớn. Ở Singapore – trung tâm tiếp nhiên liệu hàng hải lớn nhất thế giới, nhiều nhà cung cấp nhiên liệu vận chuyển cho biết họ chỉ có thể giao một phần đơn hàng cho khách hàng, do lượng nhiên liệu nhận được từ các nhà cung cấp thượng nguồn giảm mạnh.
Trung Quốc và nhiều nước ưu tiên nguồn cung trong nước
Trước nguy cơ thiếu hụt năng lượng, nhiều quốc gia Châu Á đã nhanh chóng triển khai các biện pháp nhằm kiểm soát nguồn cung trong nước. Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn tạm dừng xuất khẩu xăng và dầu diesel. Đồng thời, chính phủ nước này cũng chỉ đạo các doanh nghiệp không ký hợp đồng xuất khẩu mới và hủy một số lô hàng đã được thỏa thuận trước đó.
Mặc dù chỉ là nhà xuất khẩu nhiên liệu lớn thứ ba tại Châu Á, nhưng động thái của Trung Quốc vẫn cho thấy xu hướng chung trong khu vực, khi các quốc gia này đang ưu tiên tối đa việc đảm bảo nguồn cung cho nhu cầu nội địa trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng trở nên bất ổn.
Tại Hàn Quốc, tập đoàn hóa dầu Yeochun NCC cũng đã tuyên bố tình trạng “bất khả kháng” đối với một số hợp đồng bán hàng, sau khi hoạt động vận chuyển nguyên liệu naphtha bị gián đoạn.
Nguy cơ thiếu hụt khí đốt nấu ăn
Không chỉ nguồn xăng dầu phục vụ giao thông, thị trường còn đối mặt nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng đối với khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) – loại nhiên liệu phổ biến được sử dụng để nấu ăn tại nhiều quốc gia Châu Á.
Hiện, nguồn cung LPG từ Trung Đông (khu vực cung cấp phần lớn lượng khí đốt hóa lỏng cho Châu Á) đang bị gián đoạn, buộc nhiều chính phủ phải khẩn trương tìm kiếm các nguồn thay thế.
Ấn Độ – một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, cũng đang tiến hành đàm phán với các nhà cung cấp quốc tế nhằm đảm bảo nguồn nhập khẩu. Tuy nhiên, việc vận chuyển LPG từ Mỹ hoặc các khu vực khác đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí cao, khiến khả năng bù đắp nguồn cung trong ngắn hạn trở nên hạn chế.
Trong khi đó, một số chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, một số quốc gia Châu Á có thể buộc phải áp dụng cơ chế phân phối nhiên liệu theo định mức.
Nhiều nước cân nhắc sử dụng kho dự trữ chiến lược
Trong khi nguồn cung ngày càng trở nên khan hiếm, một số quốc gia đang cân nhắc khả năng mở kho dự trữ năng lượng quốc gia nhằm ổn định thị trường. Tại Nhật Bản – quốc gia nhập khẩu khoảng 90% dầu thô từ Trung Đông, các nhà máy lọc dầu đã đề nghị chính phủ cho phép sử dụng một phần dầu thô từ kho dự trữ chiến lược để hỗ trợ nguồn cung trong nước.
Theo các chuyên gia cho rằng, việc giải phóng kho dự trữ có thể giúp giảm bớt áp lực trong ngắn hạn. Tuy nhiên, đây không phải là giải pháp lâu dài nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài.
Giá nhiên liệu tăng mạnh, người dân chịu nhiều áp lực
Song song với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, giá năng lượng tại Châu Á đang tăng nhanh khi các quốc gia cạnh tranh để đảm bảo nguồn nhiên liệu. Trong những ngày gần đây, giá nhiều loại nhiên liệu như dầu diesel hàng hải, nhiên liệu máy bay và xăng đã tăng mạnh. Vì vậy, việc điều chỉnh phương pháp định giá dầu vật chất của Platts – đơn vị thuộc S&P Global Energy, càng làm nổi bật xu hướng đi lên của thị trường năng lượng.
Đối với nhiều quốc gia nhập khẩu, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển, chi phí năng lượng gia tăng có thể tạo ra áp lực lớn đối với lạm phát và đời sống người dân. Tại Bangladesh, chính phủ cũng đã bắt đầu chuẩn bị các biện pháp khẩn cấp nhằm giảm nhu cầu nhiên liệu, trong đó dự kiến cắt giảm lượng xăng cung cấp cho các trạm nhiên liệu và khuyến cáo người dân hạn chế các chuyến đi cá nhân không cần thiết.
Theo các nhà phân tích cảnh báo, nếu tình hình tại Trung Đông tiếp tục leo thang, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với một cuộc khủng hoảng tương tự những cú sốc dầu mỏ trong quá khứ.
Đối với Châu Á – khu vực tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới, sự gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz không chỉ ảnh hưởng đến giá nhiên liệu mà còn có thể tác động đến chuỗi cung ứng công nghiệp, chi phí vận tải và tăng trưởng kinh tế.
