Chợ giá – Cuộc xung đột quân sự giữa Iran và liên minh do Mỹ – Israel dẫn đầu đang có dấu hiệu mở rộng nhanh chóng, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ khủng hoảng an ninh lan rộng ra ngoài phạm vi Trung Đông. Hàng loạt vụ tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái, cùng với các động thái quân sự từ nhiều cường quốc, cho thấy nguy cơ xuất hiện thêm các “mặt trận mới” tại Châu Âu, Nam Á và khu vực Kavkaz.
Tên lửa và UAV làm nóng nhiều khu vực
Theo các nguồn tin an ninh cho biết, tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã bay tới hoặc rơi gần lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan trong những ngày gần đây. Sự cố này khiến căng thẳng khu vực gia tăng, buộc nhiều quốc gia phải nhanh chóng tăng cường lực lượng quân sự để bảo vệ không phận và các cơ sở chiến lược.
Các nước Châu Âu gồm Anh, Pháp và Ý đã tuyên bố triển khai thêm tàu chiến, máy bay chiến đấu và hệ thống phòng không tới phía đông Địa Trung Hải cũng như khu vực Vùng Vịnh. Mục tiêu là bảo vệ các căn cứ quân sự và ngăn chặn nguy cơ lan rộng của xung đột.
Động thái này diễn ra ngay sau khi một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái làm hư hại một căn cứ quân sự của Anh tại Síp và một tên lửa đạn đạo được cho là của Iran bay vào không phận Thổ Nhĩ Kỳ.
NATO và EU ngày càng bị cuốn vào khủng hoảng
Liên minh quân sự NATO đã phải can thiệp sau khi hệ thống phòng không của khối đánh chặn một tên lửa đạn đạo bay vào lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ – quốc gia thành viên NATO. Cùng thời điểm đó, Liên minh Châu Âu và Anh cũng đã nâng mức cảnh báo an ninh, trong khi lo ngại Tehran có thể kích hoạt các mạng lưới bí mật ở nước ngoài.
Tại Qatar, giới chức nước này cho biết đã bắt giữ hai nhóm nghi có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), với cáo buộc tham gia các hoạt động gián điệp và phá hoại.
Theo các nhà phân tích cho rằng, những diễn biến này cho thấy Iran có thể đang triển khai chiến lược “leo thang theo chiều ngang”, nhằm mở rộng phạm vi xung đột để gia tăng áp lực đối với các đối thủ.
Nguy cơ mở thêm các “điểm nóng” mới
Theo bà Mona Yacoubian – Giám đốc chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington cho biết, Iran có thể tìm cách kéo thêm nhiều quốc gia vào cuộc khủng hoảng hiện nay.
Một trong những kịch bản được nhắc đến chính là khả năng lực lượng Houthi tại Yemen – nhóm vũ trang có quan hệ với Tehran, tham gia vào xung đột, qua đó mở rộng chiến sự sang khu vực Biển Đỏ.
Ngoài ra, các nhà phân tích cũng lo ngại Tehran có thể kích hoạt các mạng lưới ngầm tại Châu Âu hoặc Mỹ, nhằm vào các mục tiêu ngoại giao hoặc các lợi ích của Mỹ và Israel ở nước ngoài.
Ông Giorgio Cafiero – Giám đốc điều hành công ty tư vấn rủi ro Gulf State Analytics, nhận định các mục tiêu tiềm năng có thể bao gồm đại sứ quán, lãnh sự quán hoặc các cơ sở kinh tế của Mỹ và Israel tại nhiều khu vực như Châu Phi, Đông Nam Á, Trung Á và Mỹ Latinh.
Vai trò nhạy cảm của Thổ Nhĩ Kỳ và khu vực Kavkaz
Thổ Nhĩ Kỳ được xem là một trong những quốc gia ở vị trí đặc biệt nhạy cảm trong cuộc khủng hoảng hiện nay. Ankara (thủ đô của Thổ Nhĩ Kỳ) đã đưa ra cảnh báo rằng, Iran không được để thêm bất kỳ tên lửa nào xâm phạm không phận nước này, trong khi quốc gia này đồng thời chịu ràng buộc bởi nghĩa vụ trong hiệp ước quốc phòng với Azerbaijan.
Tổng thống – Azerbaijan Ilham Aliyev cũng đã lên tiếng cảnh báo sẽ có hành động đáp trả sau khi một máy bay không người lái được cho là của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tấn công lãnh thổ nước này.
Một nguy cơ khác được nhắc tới chính là khả năng bất ổn trong cộng đồng người Azeri tại Iran – nhóm dân tộc chiếm khoảng 20% dân số nước này. Bất kỳ biến động nào tại khu vực biên giới đều có thể khiến vùng Kavkaz trở thành một mặt trận mới của cuộc xung đột.
Bên cạnh đó, các nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ cũng lo ngại rằng một cuộc nổi dậy của người Kurd tại Iran có thể kích hoạt làn sóng ly khai trong cộng đồng người Kurd ở đông nam Thổ Nhĩ Kỳ và miền bắc Syria.
Mỹ cân nhắc chiến lược mới với lực lượng người Kurd
Tổng thống Mỹ – Donald Trump mới đây cũng đã có cuộc trao đổi với lãnh đạo một liên minh các nhóm đối lập người Kurd Iran đang tập hợp lực lượng tại miền bắc Iraq.
Theo các chuyên gia cho rằng, động thái này làm dấy lên khả năng Washington đang xem xét một chiến lược tương tự như các chiến dịch từng được triển khai khi lật đổ chính quyền Saddam Hussein tại Iraq năm 2003 hoặc trong cuộc chiến chống Taliban ở Afghanistan năm 2001.
Ngay sau đó, Iran cũng đã tiến hành một cuộc không kích xuyên biên giới nhằm vào các căn cứ của lực lượng người Kurd.
Nam Á và các khu vực khác cũng gia tăng cảnh giác
Căng thẳng cũng đang lan tới Nam Á khi một tàu ngầm Mỹ được cho là đã đánh chìm một tàu chiến Iran ngoài khơi Sri Lanka. Trong khi đó, Pakistan đã triển khai tuần tra không quân 24/7 dọc biên giới với Iran nhằm đề phòng nguy cơ xung đột lan sang lãnh thổ nước này.
Giới chức an ninh Pakistan đã đưa ra cảnh báo, bất kỳ máy bay chiến đấu nước ngoài nào xâm phạm không phận sẽ bị đáp trả quân sự ngay lập tức. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng, nguy cơ bất ổn tại khu vực biên giới Iran – Pakistan đang gia tăng, khi các nhóm vũ trang người Baloch có thể lợi dụng tình hình để mở rộng hoạt động nổi dậy.
Theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, kịch bản đáng lo ngại nhất là sự “leo thang theo cấp số nhân”, khi các cuộc xung đột mới có thể bùng phát từ những căng thẳng hiện tại. Bộ trưởng phụ trách Trung Đông của Anh – Hamish Falconer, cảnh báo cuộc khủng hoảng lần này có thể kéo dài không chỉ vài ngày mà “vài tuần, thậm chí vài tháng”.
