Nếu chỉ xét thu nhập, hơn một nửa số hộ gia đình Hàn Quốc có thể được xếp vào tầng lớp trung lưu. Nhưng khi tính thêm các yếu tố như khả năng chi tiêu, tiết kiệm, tài sản, nợ và mức độ chuẩn bị cho tuổi già, tỷ lệ này giảm mạnh xuống còn 24,6%, tương đương chỉ khoảng 1 trong 4 hộ gia đình.
Thế nào được coi là “tầng lớp trung lưu”?
Với nhiều người, thu nhập là điểm khởi đầu và cũng là thước đo phổ biến nhất để xác định tầng lớp trung lưu. Theo số liệu của OECD, có tới 52,9% hộ gia đình Hàn Quốc thuộc nhóm thu nhập trung bình.
Tuy nhiên, theo ông Park (60 tuổi), người đã dành hơn 3 thập kỷ điều hành một doanh nghiệp dịch vụ kỹ thuật chăm sóc sức khỏe, cho rằng cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ thực tế.
Ông cho rằng: “Chỉ nhìn vào thu nhập thôi thì tầng lớp trung lưu có thể trông giống như một nhóm rộng lớn hơn nhiều. Tôi nghĩ cần một đánh giá toàn diện hơn, đa chiều hơn. Nó không chỉ đơn thuần là khả năng chi trả cho những nhu yếu phẩm”.
Theo ông, cuộc sống không chỉ xoay quanh những nhu cầu cơ bản. Một người còn phải tính đến mức sống mà họ muốn duy trì, cũng như khả năng tiếp tục duy trì lối sống đó sau khi nghỉ hưu.
Ông Park nhận định: “Nói một cách đơn giản, nếu bạn có thể làm mọi thứ mình muốn mà không cần phải lo lắng, bạn đang ở tầng lớp thượng lưu. Nếu bạn phải cân nhắc các lựa chọn nhưng có thể đưa ra quyết định mà không gặp rủi ro đáng kể, tôi gọi đó là tầng lớp trung lưu. Nhưng nếu việc đưa ra những lựa chọn đó khiến bạn gặp rủi ro, thì tôi không nghĩ bạn có thể tự gọi mình là tầng lớp trung lưu được”.
Theo cách nhìn này, câu hỏi quan trọng không chỉ nằm ở việc một người kiếm được bao nhiêu tiền, mà còn ở chỗ thu nhập đó cho phép họ thực hiện bao nhiêu lựa chọn mong muốn và liệu họ có đủ khả năng duy trì những lựa chọn ấy trong dài hạn hay không.
Nếu áp dụng cách tiếp cận rộng hơn, quy mô “tầng lớp trung lưu thực sự” của Hàn Quốc có thể nhỏ hơn đáng kể so với tỷ lệ được xác định chỉ dựa trên thu nhập.
Chỉ 24,6% hộ gia đình đáp ứng đầy đủ các tiêu chí
Một báo cáo mới của Viện Nghiên cứu Tuổi thọ 100 năm thuộc NH Investment & Securities cũng đưa ra kết luận tương tự.
Theo ông Kim Jin-woong, một nhà nghiên cứu tại viện, viết trong báo cáo: “Chúng tôi tin rằng bản chất của tầng lớp trung lưu nằm ở việc mọi người có thực sự được hưởng một mức sống phù hợp ở hiện tại và có thể duy trì mức sống đó trong tương lai hay không”.
Để xác định “tầng lớp trung lưu thực sự” của Hàn Quốc, các nhà nghiên cứu kết hợp nhiều yếu tố thay vì chỉ dựa vào thu nhập. Các chỉ số phản ánh điều kiện sống hiện tại gồm thu nhập, chi tiêu và tiết kiệm. Trong khi đó, khả năng duy trì mức sống về lâu dài được đánh giá thông qua tài sản, nợ và mức độ chuẩn bị cho nghỉ hưu.
Kết quả cho thấy nhóm này nhỏ hơn đáng kể so với tỷ lệ được xác định dựa trên thu nhập. Chỉ 24,6% hộ gia đình Hàn Quốc đáp ứng định nghĩa “tầng lớp trung lưu thực sự”.
Và một trong những tiêu chí được sử dụng là giá trị tài sản ròng, trong khoảng từ 238,6 triệu won (172.500 USD) đến 694,32 triệu won.
Tuy nhiên, ông Kim cũng lưu ý rằng, tầng lớp trung lưu không đồng nghĩa đơn thuần với việc sở hữu một căn nhà. Khái niệm này thường được dùng để mô tả những hộ gia đình có nền tảng nhà ở ổn định, đồng thời sở hữu đủ tài sản tài chính ngoài bất động sản để có thể sử dụng khi cần thiết.
Tỷ lệ giảm dần qua từng tiêu chí
Và sự thu hẹp của nhóm “tầng lớp trung lưu thực sự” bắt đầu ngay từ tiêu chí thu nhập. Nếu chỉ xét riêng yếu tố này, 52,9% hộ gia đình Hàn Quốc được xếp vào tầng lớp trung lưu.
Nhưng khi bổ sung yêu cầu về mức tiêu dùng thực tế tối thiểu, tỷ lệ này giảm xuống còn 43,2%. Báo cáo cũng xác định ngưỡng chi tiêu tối thiểu ở mức 15,75 triệu won/năm đối với hộ gia đình một người. Được biết, khoản này bao gồm các nhu cầu thiết yếu và những chi phí phục vụ cuộc sống hàng ngày như nhà ở, thực phẩm, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, giao thông, văn hóa và giải trí.
Tiêu chuẩn tiếp tục được nâng lên khi các hộ gia đình phải có khả năng tiết kiệm ít nhất 10% thu nhập sau khi chi tiêu. Với điều kiện này, tỷ lệ đáp ứng tiêu chuẩn giảm còn 39,9%.
Bên cạnh đó, báo cáo cũng bổ sung các tiêu chí phản ánh khả năng chống chịu tài chính, gồm tài sản, khả năng trả nợ và mức độ chuẩn bị cho tuổi nghỉ hưu. Khi toàn bộ tiêu chí được áp dụng, tỷ lệ hộ gia đình được xác định là “tầng lớp trung lưu thực sự” chỉ còn 24,6%.
Khoảng cách này cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa một tầng lớp được xác định chủ yếu bằng thu nhập và một nhóm được đánh giá dựa trên khả năng duy trì chất lượng cuộc sống trong dài hạn.
Theo cách tiếp cận này, câu chuyện về tầng lớp trung lưu không chỉ nằm ở việc một hộ gia đình kiếm được bao nhiêu tiền, mà còn ở khả năng chi tiêu, tiết kiệm, quản lý tài sản và chuẩn bị cho tương lai.
