CHỢ GIÁ – Sự quan tâm của người nước ngoài đối với Trung Quốc đang tăng mạnh, từ công nghệ, xe điện, trí tuệ nhân tạo đến các cơ hội việc làm. Tuy nhiên, sức hút ngày càng lớn này lại diễn ra trong một thị trường lao động không dễ dàng, khi cơ hội việc làm dành cho người nước ngoài tại Trung Quốc vẫn còn khá hạn chế.
Người nước ngoài đổ xô tìm việc tại Trung Quốc
Bà Miriam Wickertsheim, một chuyên viên tuyển dụng, đã bất ngờ khi điện thoại liên tục nhận tin nhắn từ nhiều nơi trên thế giới hỏi về cơ hội việc làm tại Trung Quốc. Chỉ trong một buổi sáng, bà đã nhận được hơn 100 tin nhắn.
Theo bà Wickertsheim – Giám đốc điều hành DirectHR (công ty chuyên tuyển dụng các giám đốc điều hành người châu Âu cho doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc) cho biết, số lượng người quan tâm đến việc làm tại nước này đã tăng đều trong năm qua, lên khoảng 40 yêu cầu mỗi ngày. Dù vậy, lượng tin nhắn trong buổi sáng tháng 7 vẫn là mức cao nhất bà từng ghi nhận.
Đáng chú ý, sự thay đổi không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở nhóm người tìm việc. Trước đây, phần lớn người liên hệ là các quản lý cấp trung và cấp cao muốn tích lũy kinh nghiệm làm việc tại Trung Quốc. Gần đây, nhóm này mở rộng sang sinh viên mới tốt nghiệp, kỹ thuật viên, thợ mộc, giáo viên, những người có vợ hoặc chồng là người Trung Quốc và nhiều đối tượng khác.
Bà Wickertsheim cho rằng: “Trung Quốc đã trở nên thú vị hơn. Đó là cách nói đơn giản hóa, nhưng tôi nghĩ đó là điều đang xảy ra”
Theo bà, một phần sự quan tâm mới đến từ sức hút trên mạng xã hội đối với robot, xe điện và trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc, cùng xu hướng được gọi là “Chinamaxxing”. Thuật ngữ này kết hợp “maxxing” (tiếng lóng trên Internet mang nghĩa “dốc toàn lực”) với Trung Quốc hoặc các lĩnh vực liên quan như thời trang, công nghệ và du lịch.
Sức hút tăng nhưng cơ hội việc làm không tăng tương ứng
Làn sóng quan tâm mới xuất hiện trong lúc Trung Quốc siết chặt việc kiểm tra đơn xin visa và các giấy tờ liên quan theo những quy định xuất nhập cảnh mới có hiệu lực từ ngày 15/9. Và những thay đổi này đã tạo thêm rào cản đối với người nước ngoài muốn biến sự tò mò về Trung Quốc thành trải nghiệm sống và làm việc thực tế.
Trung Quốc vốn từ lâu là điểm đến của người lao động và du khách nước ngoài. Trong suốt nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2001, nước này đặc biệt thu hút những người muốn bổ sung kinh nghiệm làm việc tại Trung Quốc vào hồ sơ nghề nghiệp.
Lượng khách du lịch nước ngoài xuất nhập cảnh từng đạt đỉnh 98 triệu lượt vào năm 2019, trước khi giảm mạnh trong đại dịch Covid-19 do các biện pháp hạn chế đi lại quốc tế. Sau đó, lượng khách phục hồi lên 65 triệu lượt vào năm 2024 và 82 triệu lượt vào năm 2025.
Dù sự quan tâm đến cơ hội việc làm gia tăng, thị trường lao động Trung Quốc vẫn đối mặt nhiều thách thức. Tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm hơn, mức lương thấp và tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ ở mức cao, trong khi số lượng người tìm việc trong nước tiếp tục tăng.
Theo Tim Ye – Giám đốc điều hành nền tảng tuyển dụng HiredChina cho biết, số ứng viên nước ngoài tìm việc tại Trung Quốc đã tăng gần gấp đôi kể từ khi đại dịch Covid-19 kết thúc vào năm 2023.
Đáng chú ý hơn, dòng nhu cầu lại đang dịch chuyển theo hướng khác. Người nước ngoài không chỉ tìm kiếm việc làm tại Trung Quốc mà còn quan tâm đến các công ty Trung Quốc khi những doanh nghiệp này mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.
Dữ liệu từ các tin tuyển dụng trên HiredChina cho thấy mức độ quan tâm đến việc làm tại các công ty Trung Quốc, cả trong và ngoài nước, đã tăng ít nhất 5 lần. Đông Nam Á ghi nhận mức tăng mạnh nhất, tiếp đến là Mỹ và châu Âu.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng ngày càng quan tâm đến việc tuyển dụng người nước ngoài cho các chi nhánh ở nước ngoài thay vì đưa họ sang làm việc tại Trung Quốc.
Ông Ye cho rằng: “Nhu cầu tăng mạnh nhất là đối với nhân tài nước ngoài được các công ty Trung Quốc ở nước ngoài tuyển dụng. Tỷ lệ người nước ngoài đến làm việc tại Trung Quốc không tăng đột biến với tốc độ tương tự, mặc dù đã tăng dần”.
Theo ông Ye, khi các nhà sản xuất và công ty công nghệ Trung Quốc mở rộng ra thị trường quốc tế, nhu cầu về nhân sự hiểu khách hàng và thị trường nước ngoài cũng tăng theo.
Các lĩnh vực như điện tử tiêu dùng, sản xuất thông minh, năng lượng xanh, xe điện, công nghệ năng lượng mặt trời và pin đang tạo ra nhu cầu nhân sự này.
Một Trung Quốc ngày càng hiện diện trong đời sống
Và sự mở rộng của các doanh nghiệp Trung Quốc ra nước ngoài diễn ra trong lúc hình ảnh nước này trên trường quốc tế cũng có những thay đổi đáng chú ý.
Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew với hơn 42.000 người tại 36 quốc gia, công bố vào tháng 7, cho thấy lần đầu tiên kể từ năm 2023, Trung Quốc được nhìn nhận tích cực hơn Mỹ trên phạm vi toàn cầu.
Tại 20 quốc gia có dữ liệu tương đương, gần một nửa số người được khảo sát có cái nhìn tích cực về Trung Quốc, so với 36% đối với Mỹ. Xu hướng này cũng xuất hiện tại một số đồng minh của Mỹ như Canada, Australia, Pháp và Đức.
Người trẻ tại phần lớn các quốc gia được Pew khảo sát cũng có xu hướng nhìn nhận Trung Quốc tích cực hơn nhóm lớn tuổi.
Theo Lizzi C. Lee – chuyên gia về kinh tế Trung Quốc tại Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á ở Washington, sức hút của xu hướng “Chinamaxxing”, đặc biệt trong giới trẻ, có thể bắt nguồn từ những thay đổi hữu hình mà họ đang trực tiếp trải nghiệm, thay vì chỉ xuất phát từ sự tò mò trên Internet.
Khi Trung Quốc ngày càng hiện diện trong đời sống thường nhật, hình ảnh về nước này cũng trở nên bớt trừu tượng.
Bà Lee cho rằng: “Trong một thời gian dài, sự trỗi dậy của Trung Quốc được thảo luận một cách khá trừu tượng – sự kiên cường của chế độ độc tài, xưởng sản xuất của thế giới, v.v. Giờ đây, giới trẻ đang thực sự trải nghiệm sự hiện đại của Trung Quốc trong cuộc sống hàng ngày, thông qua mạng xã hội hoặc trực tiếp, đặc biệt là ở các nước đang phát triển”.
Theo bà, xe điện, các ứng dụng như RedNote và những chuỗi cửa hàng trà sữa trân châu đang góp phần khiến Trung Quốc trở nên gần gũi hơn với người trẻ.
Sức hút này cũng phản ánh một phần sự bất mãn ngay tại quê nhà, đặc biệt trong giới trẻ Mỹ. Những thay đổi về đô thị và cơ sở hạ tầng tại Trung Quốc được nhìn nhận qua lăng kính những áp lực kinh tế mà họ đang đối mặt.
Bà Lee nói thêm: “Nhiều người đang thể hiện sự ngưỡng mộ quá mức đối với Trung Quốc bằng cách khoe khoang hình ảnh: ‘Tại sao họ có thể xây dựng những thứ này mà chúng ta thì không thể?”. Đồng thời, bà cũng dẫn chứng những bài đăng trên mạng xã hội tập trung vào hệ thống tàu điện ngầm hiện đại và các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn của Trung Quốc.
Dù vậy, một Trung Quốc được ngưỡng mộ trên mạng không đồng nghĩa với một thị trường có thể cung cấp nhiều việc làm cho người nước ngoài.
Người nước ngoài phải cạnh tranh trong thị trường việc làm khó khăn
Trong khi người tìm việc trong nước phải đối mặt với một thị trường lao động khan hiếm, cơ hội dành cho lao động nước ngoài càng bị thu hẹp khi kỷ lục 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học gia nhập lực lượng lao động Trung Quốc trong năm 2026.
Ngay cả công việc dạy tiếng Anh, vốn từng được xem là một trong những con đường dễ dàng nhất để người nước ngoài trẻ tuổi đến Trung Quốc, cũng không còn nhiều cơ hội như trước.
Tại Trường Cao đẳng Ngôn ngữ Omeida ở Dương Sóc, một thị trấn du lịch phía nam Trung Quốc, trường hiện đang có 7 giáo viên nước ngoài và gần như đã đủ nhân sự. Và Ou Da – người sáng lập trường cho biết, các vị trí trống thường xuất hiện khi giáo viên nghỉ việc, thay vì xuất phát từ nhu cầu mở rộng.
Ông nói: “Đúng vậy, ngày càng có nhiều người nước ngoài muốn đến làm việc tại Trung Quốc. Chúng tôi thấy họ muốn tìm việc làm, nhưng nền kinh tế không được tốt lắm, không có nhiều việc làm. Đó là vấn đề”.
Được biết, Omeida được thành lập năm 2001. Theo ông Ou, vào thời kỳ đỉnh cao năm 2019, Dương Sóc có khoảng 16 trường ngoại ngữ, chủ yếu tập trung vào dạy tiếng Anh. Hiện chỉ còn khoảng 5-6 trường được cấp phép và rất ít trường hoạt động hết công suất.
Ông cho rằng, sự suy giảm này bắt nguồn từ đại dịch và chính sách “Giảm kép”, vốn hạn chế hoạt động dạy thêm ngoài giờ cho học sinh. Omeida duy trì hoạt động một phần nhờ tập trung vào giáo dục người lớn.
Hiện, trường yêu cầu giáo viên tiếng Anh nước ngoài phải có bằng cử nhân, ít nhất 2 năm kinh nghiệm giảng dạy và không có tiền án tiền sự. Những giáo viên này đang giảng dạy cho khoảng 100 học sinh Trung Quốc.
Theo ông Ou, giá trị của giáo viên nước ngoài không chỉ nằm ở khả năng dạy ngôn ngữ.
Ông nói thêm: “Họ có sự hiểu biết sâu sắc về văn hóa của chính mình. Đó là điều bạn không thể dễ dàng thay thế”.
Trung Quốc vẫn cần nhân tài nước ngoài chất lượng cao
Trong khi cơ hội dành cho nhiều nhóm lao động nước ngoài đang thu hẹp, Trung Quốc vẫn tìm cách thu hút nhân tài có tay nghề cao trong những lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo và các công nghệ khác.
Được biết, chương trình Nhân tài Magnolia 2026 của Thượng Hải cung cấp khoản tài trợ cá nhân lên tới 300.000 nhân dân tệ, tương đương 57.000 đô la Singapore, cho các nhà nghiên cứu nước ngoài đủ điều kiện chuyển đến thành phố.
Các công ty công nghệ Trung Quốc cũng đưa ra mức lương hàng năm lên tới 200.000 USD để thu hút những cử nhân AI được đào tạo tại Singapore.
Những chính sách và mức đãi ngộ này đã cho thấy nhu cầu đối với lao động nước ngoài không biến mất, nhưng đang trở nên chọn lọc hơn, tập trung vào những lĩnh vực và nhóm nhân tài mà Trung Quốc có nhu cầu.
Với nhiều người nước ngoài, câu hỏi không chỉ là có tìm được công việc đầu tiên hay không, mà còn là liệu công việc đó có thể phát triển thành một sự nghiệp ổn định. Các vấn đề liên quan đến gia đình và cuộc sống lâu dài cũng ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quyết định ở lại.
Theo Mengwei Tu – giảng viên cao cấp về xã hội học tại Đại học Swansea, người nghiên cứu về sinh viên quốc tế và chuyên gia nước ngoài tại Trung Quốc, cho rằng sự gia tăng quan tâm không nên được hiểu đồng nghĩa với việc Trung Quốc đã trở thành một điểm đến dài hạn dễ dàng đối với người nước ngoài.
Bà cho rằng: “Từ ‘quan tâm’ là một từ hay vì nó có nghĩa là mọi người bắt đầu nghĩ về nó và cảm thấy bị thu hút. Nhưng có thể có một khoảng cách rất lớn giữa sự quan tâm và thực tế”.
Trong nghiên cứu của mình, bà Tu nhận thấy các chuyên gia và sinh viên tốt nghiệp nước ngoài gặp khó khăn trong việc biến những cơ hội ban đầu tại Trung Quốc thành một sự nghiệp ổn định và cuộc sống gia đình lâu dài.
Những trở ngại đôi khi rất thực tế, từ việc ký được hợp đồng dài hạn, tìm trường học cho con đến sử dụng các dịch vụ ngân hàng, y tế và dịch vụ công cộng vốn được thiết kế dựa trên giấy tờ tùy thân của công dân Trung Quốc và hệ thống kỹ thuật số trong nước.
Theo bà: “Trung Quốc rất mạnh về cơ sở hạ tầng vật chất: giao thông công cộng, nhà cửa, v.v. Nhưng cơ sở hạ tầng xã hội cần thiết để người nước ngoài ở lại lâu dài thì lại chưa có. Tôi sẽ ngần ngại gọi Trung Quốc là điểm đến mới cho nhân tài toàn cầu – có lẽ tôi sẽ gọi đó là điểm trung chuyển cho nhân tài toàn cầu”.
