Mỹ siết đường vòng đưa chip AI đến Trung Quốc, Đông Nam Á chịu sức ép

Phản hồi: 1

Chợ giá – Quy định mới của Mỹ nhằm ngăn các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận chip trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến thông qua các trung tâm dữ liệu đặt ở nước ngoài đang đặt nhiều quốc gia Đông Nam Á trước sức ép kiểm soát chặt chẽ hơn. Singapore, Malaysia, Indonesia và Thái Lan có thể chịu tác động trực tiếp từ động thái này, trong khi khu vực ngày càng phải đối mặt với bài toán cân bằng quan hệ kinh tế và chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn là Mỹ và Trung Quốc.

Mỹ đưa 5 quốc gia vào diện kiểm soát xuất khẩu chip AI 

Ngày 16/11, Mỹ đã công bố loạt quy định mới nhằm siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo (AI), tập trung ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến thông qua các trung tâm dữ liệu đặt tại nước thứ ba.

my siet duong vong dua chip ai den trung quoc
Mỹ siết đường vòng đưa chip AI đến Trung Quốc, Đông Nam Á chịu sức ép

Động thái này được đưa ra ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến vào cuối tuần này.

Theo quy định mới, Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Brazil sẽ phải đáp ứng thêm các yêu cầu cấp phép đối với một số loại chất bán dẫn tiên tiến của Mỹ. Washington đánh giá những quốc gia này có nguy cơ cao hơn thông thường về việc chip bị chuyển hướng đến các thị trường hoặc đối tượng không được phép tiếp cận.

Quy định mới cũng đã đánh dấu bước mở rộng đáng chú ý trong chính sách kiểm soát công nghệ của Mỹ. Thay vì chỉ giám sát điểm đến của các lô hàng bán dẫn, Washington đang chuyển trọng tâm sang cả địa điểm sử dụng năng lực tính toán và các chủ thể thực sự đứng sau hoạt động khai thác công nghệ. Điều này cho thấy Mỹ muốn kiểm soát chặt chẽ hơn không chỉ dòng chảy chip AI mà cả cách thức và đối tượng sử dụng những công nghệ này.

Mỹ tìm cách bịt lỗ hổng trong kiểm soát chip AI

Trong nhiều năm qua, Mỹ liên tục siết các biện pháp hạn chế nhằm ngăn Trung Quốc tiếp cận những dòng chip bán dẫn tiên tiến nhất, do lo ngại công nghệ này có thể được sử dụng cho mục đích quân sự và tình báo.

Được biết, các quy định trước đây chủ yếu nhắm vào hoạt động vận chuyển chip trực tiếp sang Trung Quốc. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đã bộc lộ một kẽ hở khi các doanh nghiệp Trung Quốc có thể tìm đến một phương thức khác để khai thác công nghệ Mỹ: thuê năng lực tính toán từ những trung tâm dữ liệu đặt tại quốc gia thứ ba.

Theo cách thức này, thay vì nhập khẩu trực tiếp các bộ xử lý bị hạn chế, doanh nghiệp Trung Quốc có thể truy cập từ xa vào sức mạnh tính toán của những chip tiên tiến được lắp đặt tại các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài. Trước khi quy định mới được công bố ngày 16/11, việc cung cấp năng lực tính toán theo hình thức này chưa bị xem là hành vi vi phạm các biện pháp kiểm soát hiện hành của Mỹ.

Bà Liza Tobin – cựu giám đốc phụ trách Trung Quốc của Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời chính quyền Donald Trump và Joe Biden cho biết, một hoạt động thương mại ngầm đã hình thành, khi các nhà phát triển AI Trung Quốc bắt đầu truy cập từ xa vào chip của Mỹ tại những quốc gia như Malaysia, Indonesia và Singapore.

Hiện là giám đốc điều hành công ty tư vấn rủi ro địa chính trị Garnaut Global, bà Tobin mô tả đây là một vùng xám về pháp lý. Hoạt động này về mặt kỹ thuật vẫn hợp pháp, nhưng ngày càng vấp phải sức ép từ giới chuyên gia an ninh quốc gia và Quốc hội Mỹ nhằm bịt kín kẽ hở.

Quy định mới ngày 16/11 được thiết kế để xử lý đồng thời hai con đường tiếp cận công nghệ, gồm xuất khẩu vật lý các chất bán dẫn tiên tiến và khai thác từ xa năng lực tính toán do những con chip này cung cấp.

Cụ thể, doanh nghiệp sẽ phải xin giấy phép khi xuất khẩu, tái xuất khẩu hoặc chuyển giao một số loại chip AI tiên tiến của Mỹ tới Singapore, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Brazil.

Không chỉ dừng ở hoạt động vận chuyển, các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài cung cấp năng lực tính toán đáng kể cho doanh nghiệp đặt trụ sở tại Trung Quốc hoặc những quốc gia khác thuộc diện hạn chế của Mỹ cũng phải tuân thủ các yêu cầu cấp phép mới. Những cơ sở đang cung cấp dịch vụ cho các doanh nghiệp này có 90 ngày kể từ khi quy định có hiệu lực để xin giấy phép.

Dù vậy, Washington vẫn dành ngoại lệ cho các loại chip phục vụ doanh nghiệp có trụ sở chính tại Mỹ hoặc có công ty mẹ cuối cùng đặt tại nước này, với điều kiện đáp ứng một số yêu cầu báo cáo. Quy định này bao gồm cả những nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô lớn của Mỹ như Amazon Web Services, Google và Microsoft.

Một điểm đáng chú ý khác là các doanh nghiệp phải tăng cường kiểm soát khách hàng và cơ cấu sở hữu, nhằm ngăn các tổ chức thuộc diện hạn chế tiếp cận năng lực tính toán tiên tiến thông qua bên trung gian.

Theo phó giáo sư Liu Han-Wei – chuyên ngành luật tại Đại học Quản lý Singapore (SMU) nhận định, phạm vi kiểm soát mới không còn giới hạn ở nơi chip được vận chuyển đến mà mở rộng sang cả đối tượng thực sự sử dụng năng lực tính toán.

Điều này đặt thêm trách nhiệm lên các nhà vận hành trung tâm dữ liệu. Họ phải xác minh danh tính khách hàng, bao gồm cả chủ sở hữu hoặc bên kiểm soát cuối cùng, đồng thời cung cấp đầy đủ thông tin cho nhà cung cấp để chứng minh việc tuân thủ các quy định của Mỹ.

Vì sao Đông Nam Á trở thành tâm điểm?

Việc Singapore, Malaysia, Indonesia và Thái Lan bị đưa vào diện kiểm soát diễn ra khi Đông Nam Á đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư vào trung tâm dữ liệu toàn cầu.

Nhu cầu ngày càng tăng đối với điện toán đám mây và dịch vụ AI thúc đẩy các tập đoàn công nghệ mở rộng hạ tầng số tại khu vực. Singapore từ lâu đã là trung tâm công nghệ và điện toán đám mây của Đông Nam Á, trong khi Malaysia thu hút nhiều dự án trung tâm dữ liệu, đặc biệt tại bang Johor.

Hiện, Indonesia và Thái Lan cũng đang tìm cách thu hút đầu tư quốc tế để phát triển kinh tế số và năng lực AI. Sự mở rộng này khiến khu vực ngày càng có vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng hạ tầng tính toán toàn cầu.

Dù vậy, Washington lo ngại các chip tiên tiến của Mỹ được đưa vào những quốc gia này cuối cùng có thể phục vụ doanh nghiệp Trung Quốc, vốn đang chịu các hạn chế tiếp cận công nghệ từ Mỹ.

Tuy nhiên, cơ quan chức năng Mỹ chưa công khai giải thích chi tiết lý do từng quốc gia bị đưa vào danh sách. Dù vậy, việc các nước này đều đang phát triển mạnh hạ tầng trung tâm dữ liệu khiến hoạt động kiểm soát người dùng cuối trở thành vấn đề đáng chú ý.

Singapore có thể phải đối mặt với các yêu cầu tuân thủ bổ sung đối với nhà vận hành trung tâm dữ liệu và doanh nghiệp công nghệ do vai trò trung tâm của nước này trong lĩnh vực điện toán đám mây khu vực.

Trong khi đó, Malaysia có thể chịu tác động đối với ngành trung tâm dữ liệu đang phát triển nhanh. Johor hiện là một địa điểm quan trọng thu hút các dự án đầu tư mới từ những tập đoàn công nghệ quốc tế.

Theo tờ New Straits Times của Malaysia dẫn nhận định rằng, các nhà thầu xây dựng, đặc biệt là doanh nghiệp có nhiều dự án trung tâm dữ liệu, có thể bị ảnh hưởng nếu tiến độ triển khai các cơ sở trong tương lai chậm lại.

Những trung tâm dữ liệu phụ thuộc vào khách hàng AI Trung Quốc có thể phải trải qua quy trình cấp phép và xác minh khách hàng kéo dài hơn. Ngược lại, các dự án do những nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây quy mô lớn của Mỹ thành lập được đánh giá có vị thế thuận lợi hơn trong việc đáp ứng yêu cầu mới.

Bên cạnh đó, Indonesia và Thái Lan cũng có thể gặp thêm rào cản pháp lý khi thu hút đầu tư vào hạ tầng AI và điện toán đám mây. 

Doanh nghiệp Đông Nam Á đối mặt chi phí tuân thủ cao hơn

Quy định mới của Mỹ không chỉ làm gia tăng áp lực đối với các doanh nghiệp nhập khẩu chip AI tiên tiến hoặc vận hành trung tâm dữ liệu tại những quốc gia bị ảnh hưởng, mà còn có thể kéo theo chi phí tuân thủ cao hơn.

Ngoài việc xin giấy phép trong những trường hợp nhất định, doanh nghiệp sẽ phải siết chặt quy trình kiểm tra khách hàng sử dụng hạ tầng, xác định chủ thể kiểm soát cuối cùng và cung cấp thông tin cần thiết để phục vụ công tác xác minh.

Phó giáo sư Liu Han-Wei nhận định, quy định mới gắn việc cấp phép với hiệu quả thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu tại từng quốc gia.

Theo ông, điều này không có nghĩa Washington chính thức chuyển giao trách nhiệm thực thi cho chính phủ các nước trong khu vực, bởi nghĩa vụ tuân thủ vẫn thuộc về doanh nghiệp. Dù vậy, các chính phủ sẽ phải đối mặt với kỳ vọng lớn hơn về năng lực giám sát những hoạt động liên quan đến công nghệ nhạy cảm.

Đáng chú ý, phạm vi ảnh hưởng của chính sách có thể không dừng lại ở 4 quốc gia Đông Nam Á được nêu tên. Một số hạn chế được áp dụng không phụ thuộc vào vị trí đặt trung tâm dữ liệu, trong khi Washington vẫn có khả năng bổ sung thêm các quốc gia vào diện kiểm soát.

Triển vọng này tạo ra không ít bất định đối với những thị trường khác trong khu vực đang muốn thu hút đầu tư vào hạ tầng số. Các doanh nghiệp sẽ phải tính đến nguy cơ quy định tiếp tục thay đổi, phạm vi cấp phép được mở rộng và yêu cầu xác minh khách hàng ngày càng nghiêm ngặt.

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, Đông Nam Á đang đứng trước bài toán cân bằng ngày càng phức tạp: vừa duy trì sức hút đối với dòng vốn từ các tập đoàn công nghệ Mỹ, vừa bảo toàn cơ hội hợp tác và kinh doanh với Trung Quốc.

Phó giáo sư Eduardo Araral thuộc Trường Chính sách Công Lee Kuan Yew, Đại học Quốc gia Singapore, cảnh báo các nước Đông Nam Á ngày càng bị đẩy vào thế khó trong quan hệ với Washington và Bắc Kinh.

Theo ông, các quốc gia ASEAN nên tránh rơi vào tình thế phải lựa chọn giữa hai cường quốc. Việc duy trì được nhiều lựa chọn hợp tác sẽ giúp khu vực bảo đảm lợi ích kinh tế tốt hơn trong bối cảnh cạnh tranh giữa hai bên ngày càng gia tăng.

Trung Quốc có thể đẩy nhanh nỗ lực tự chủ công nghệ

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Trung Quốc phụ thuộc vào dịch vụ trung tâm dữ liệu ở nước ngoài được trang bị chip tiên tiến của Mỹ cũng có nguy cơ bị gián đoạn hoạt động nếu nhà cung cấp không được cấp giấy phép cần thiết.

Dù vậy, mức độ ảnh hưởng thực tế đối với ngành AI Trung Quốc hiện vẫn chưa thể xác định rõ. Theo phó giáo sư Liu Han-Wei cho rằng, còn quá sớm để đánh giá tác động của các quy định mới, bởi kết quả sẽ phụ thuộc đáng kể vào cách Washington triển khai thực thi và xử lý các hồ sơ xin cấp phép.

Ông cũng nhận định những hạn chế này có thể khiến Trung Quốc quyết tâm hơn trong việc phát triển năng lực sản xuất bán dẫn và điện toán tiên tiến trong nước.

Cùng quan điểm đó, ông Eduardo Araral cho rằng, các biện pháp kiểm soát của Mỹ có thể khiến quá trình phát triển công nghệ tại Trung Quốc trở nên tốn kém và khó khăn hơn, nhưng không đồng nghĩa có thể ngăn cản nước này đổi mới. Về dài hạn, sức ép từ các hạn chế của Washington thậm chí có thể thúc đẩy Bắc Kinh xây dựng hệ sinh thái AI độc lập hơn, giảm sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.

Screenshot 10

Thanh Tâm

Thanh Tâm là Biên tập viên, phóng viên với hơn 5 năm kinh nghiệm trong mảng tài chính tại Chợ Giá. Phạm vi đưa tin của cô tập trung vào thị trường tài chính Quốc tế. Cô luôn theo dõi biến động thị trường ngoại hối (Foreign Exchange Market), vàng & kim loại đá quý.