Chợ giá – Giá lương thực toàn cầu đã tăng lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2022, khi thời tiết cực đoan, căng thẳng địa chính trị và những gián đoạn trong hoạt động vận chuyển cùng lúc làm gia tăng lo ngại về nguồn cung. FAO cũng cảnh báo những rủi ro từng gây chấn động thị trường lương thực đang quay trở lại.
Giá lương thực toàn cầu tăng mạnh, rủi ro đang quay trở lại
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Chỉ số giá lương thực thế giới trong tháng 8/2026 đạt trung bình 133,3 điểm, tăng 1,9% so với mức đã điều chỉnh của tháng 7 và cao hơn 2,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 11/2022. Tuy vậy, chỉ số vẫn thấp hơn 16,8% so với đỉnh lịch sử ghi nhận vào tháng 3/2022, thời điểm thị trường lương thực toàn cầu chịu cú sốc lớn sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát.
Diễn biến mới nhất đang làm dấy lên lo ngại rằng “phần bù rủi ro” (khoản chi phí mà thị trường tính thêm khi triển vọng nguồn cung trở nên khó dự đoán) đang quay trở lại. Maximo Torero – Kinh tế trưởng FAO, nhận định: “Giá lương thực toàn cầu tăng trong tháng 8 là một lời cảnh báo rằng rủi ro đang quay trở lại thị trường lương thực”.
Theo ông, cú sốc khí hậu, căng thẳng địa chính trị và những gián đoạn trong logistics thương mại đang cùng lúc hội tụ, thu hẹp kỳ vọng về nguồn cung và khiến khả năng chống chịu của hệ thống lương thực trở nên đặc biệt quan trọng.
Và điểm đáng chú ý trong báo cáo tháng 8 chính là cả 5 nhóm hàng hóa cấu thành chỉ số FAO đều tăng giá so với tháng trước. Trong đó, đường ghi nhận mức tăng mạnh nhất, tiếp đến là sữa, ngũ cốc và dầu thực vật.
Chỉ số giá ngũ cốc đạt 116,3 điểm, tăng 2,2% so với tháng 7 và lên mức cao nhất kể từ tháng 5/2024. Giá lúa mì quốc tế tăng 2,6% trong tháng 8 và cao hơn 15% so với cùng kỳ năm trước. Giá ngô tăng 2,5%, trong khi giá cao lương và lúa mạch lần lượt tăng 3,9% và 2,6%.
FAO cho rằng, giá ngũ cốc tăng do sự kết hợp của nhu cầu mạnh, những lo ngại về thời tiết tại các vùng sản xuất chủ chốt và sự bất định kéo dài đối với hoạt động xuất khẩu qua khu vực Biển Đen.
Đáng chú ý, giá lúa mì chịu thêm sức ép từ triển vọng sản lượng suy giảm tại một số khu vực châu Âu do thời tiết nóng và khô, trong khi những gián đoạn logistics tại Biển Đen tiếp tục gây bất ổn cho dòng hàng xuất khẩu.
Đối với ngô, bên cạnh thời tiết nóng và khô tại một số khu vực của Mỹ và Liên minh châu Âu, nhu cầu mạnh từ ngành ethanol và thức ăn chăn nuôi cũng góp phần đẩy giá lên.
Giá đường tăng gần 12% chỉ trong một tháng
Nếu ngũ cốc là nhóm hàng quan trọng đối với an ninh lương thực, đường lại là mặt hàng ghi nhận mức tăng đáng chú ý nhất trong tháng 8.
Được biết, chỉ số giá đường của FAO đã đạt 106,4 điểm, tăng tới 11,9% so với tháng 7 và lên mức cao nhất kể từ tháng 6/2025. Đà tăng chủ yếu xuất phát từ những lo ngại về nguồn cung trong niên vụ 2026-2027.
Tại châu Âu, thời tiết nóng và khô kéo dài khiến triển vọng năng suất củ cải đường bị điều chỉnh giảm. Tại châu Á, các điều kiện thời tiết liên quan đến El Niño tiếp tục gây sức ép lên triển vọng sản xuất tại những quốc gia sản xuất đường lớn.
Trong khi đó, sản lượng đường tại vùng Trung-Nam Brazil, khu vực trồng mía quan trọng của nước này, suy giảm cũng góp phần thắt chặt triển vọng nguồn cung.
Việc Ấn Độ công bố nhập khẩu đường thô miễn thuế càng tạo thêm lực đẩy cho giá đường quốc tế.
Thời tiết đang trở thành biến số lớn của thị trường
Và một trong những thông điệp đáng chú ý từ báo cáo của FAO chính là thời tiết đang ngày càng chuyển từ một yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất thành nhân tố có khả năng quyết định giá cả trên thị trường.
Tại châu Âu, các đợt nắng nóng và hạn hán kéo dài ảnh hưởng đến triển vọng thu hoạch ngô và củ cải đường, đồng thời gây sức ép lên hoạt động chăn nuôi.
Trong khi đó, hiện tượng El Niño tiếp tục tạo ra những rủi ro khó dự đoán đối với sản xuất dầu cọ và đường tại châu Á. Đây là mối lo đáng chú ý khi dầu cọ là một trong những nguồn cung dầu thực vật lớn của thế giới.
Được biết, chỉ số giá dầu thực vật của FAO trong tháng 8 đã tăng 0,6%, lên 196,9 điểm, mức cao nhất kể từ tháng 6/2022. Và đây cũng là tháng thứ ba liên tiếp chỉ số này tăng.
Giá dầu cọ đi lên nhờ nhu cầu nhập khẩu toàn cầu mạnh, trong khi thị trường lo ngại các điều kiện thời tiết liên quan đến El Niño sẽ ảnh hưởng đến sản lượng tại Đông Nam Á.
Những diễn biến này cho thấy thị trường lương thực đang phải đối mặt với một bài toán ngày càng phức tạp: sản lượng không chỉ phụ thuộc vào diện tích gieo trồng và mức đầu tư, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng chống chịu trước những biến động khí hậu cực đoan.
Biển Đen nóng trở lại, giá ngũ cốc chịu thêm sức ép
Và một trong những biến số quan trọng nhất đối với giá lương thực hiện nay là tình hình tại Biển Đen.
Nga và Ukraine đều giữ vai trò lớn trên thị trường nông sản quốc tế. Chính vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với các tuyến xuất khẩu từ khu vực này đều có thể nhanh chóng tác động đến giá lúa mì, ngô và các loại ngũ cốc khác. Theo FAO cho biết, những bất ổn kéo dài đối với dòng xuất khẩu qua Biển Đen là một trong những nguyên nhân khiến giá các loại ngũ cốc chủ chốt tăng trong tháng 8.
Đáng chú ý, tác động của chiến sự không chỉ nằm ở lượng hàng hóa bị gián đoạn. Khi các tuyến vận tải trở nên khó dự đoán, chi phí bảo hiểm, vận chuyển và thời gian giao hàng cũng có thể tăng, buộc các nhà nhập khẩu phải tính đến nhiều rủi ro hơn khi ký hợp đồng.
Thị trường thường phản ứng với những rủi ro này trước cả khi nguồn cung thực tế cạn kiệt. Đây cũng là lý do giá lương thực có thể tăng trong khi thế giới chưa rơi vào tình trạng thiếu lương thực trên diện rộng.
Bức tranh nguồn cung ngũ cốc toàn cầu vì thế đang cho thấy một nghịch lý đáng chú ý. Được biết, FAO cũng vừa hạ dự báo sản lượng ngũ cốc toàn cầu năm 2026 xuống 2,98 tỷ tấn, thấp hơn 3,4 triệu tấn so với dự báo hồi tháng 7. Mức sản lượng mới cũng thấp hơn khoảng 61,1 triệu tấn, tương đương 2%, so với năm 2025. Đây là mức giảm sản lượng theo năm lớn nhất kể từ năm 2018.
Tuy nhiên, 2,98 tỷ tấn vẫn được dự báo là mức sản lượng ngũ cốc cao thứ hai từng được ghi nhận. Điều này có nghĩa thế giới chưa đối mặt với một cuộc khủng hoảng thiếu ngũ cốc theo nghĩa truyền thống.
Nhưng khoảng cách giữa “đủ hàng” và “giá dễ tiếp cận” đang ngày càng lớn. FAO dự báo tổng nhu cầu sử dụng ngũ cốc trong niên vụ 2026/27 ở mức khoảng 2,965 tỷ tấn, tăng nhẹ so với năm trước. Trong khi đó, dự trữ cuối niên vụ được dự báo giảm, khiến biên độ an toàn của thị trường không còn quá lớn.
Đây cũng là yếu tố cần được theo dõi sát, bởi bất kỳ cú sốc bổ sung nào, từ thời tiết, xung đột đến logistics, đều có thể nhanh chóng làm thay đổi cán cân cung cầu.
Phân bón, năng lượng trở thành rủi ro mới với an ninh lương thực
Một vấn đề còn đáng lo hơn nằm ở chi phí để tạo ra vụ mùa tiếp theo.
Được biết, nông nghiệp hiện đại phụ thuộc lớn vào phân bón, năng lượng, nhiên liệu và vận tải. Khi những yếu tố đầu vào này tăng giá hoặc bị gián đoạn, tác động không nhất thiết xuất hiện ngay trên thị trường thực phẩm. Ảnh hưởng có thể chỉ bộc lộ vài tháng sau, khi nông dân phải quyết định diện tích gieo trồng, lượng phân bón sử dụng và cơ cấu cây trồng.
Những diễn biến liên quan đến Eo biển Hormuz trong năm nay càng làm rõ mối liên hệ này. FAO cho biết những lo ngại về nguồn cung vật tư nông nghiệp sau việc đóng cửa eo biển đã góp phần hỗ trợ giá ngô trong tháng 8.
Đây cũng là lý do các chuyên gia ngày càng nhấn mạnh rằng an ninh lương thực không thể chỉ được đo bằng lượng ngũ cốc tồn kho. Một quốc gia có thể có đủ lương thực cho hiện tại nhưng vẫn đối mặt với rủi ro nếu nông dân không thể mua đủ phân bón hoặc tiếp cận các yếu tố đầu vào cần thiết cho vụ mùa kế tiếp.
Đáng chú ý, tác động của những cú sốc đầu vào có thể lan truyền qua nhiều tầng của nền kinh tế, từ giá nguyên liệu, chi phí vận tải đến chi phí sản xuất. Chính vì vậy, áp lực đối với thị trường lương thực không chỉ nằm ở lượng hàng hóa đang có, mà còn ở chi phí và khả năng duy trì sản xuất trong những vụ mùa tiếp theo.
Từ cú sốc lương thực đến nguy cơ lạm phát mới
Giá lương thực quốc tế tăng không đồng nghĩa ngay lập tức với việc giá bán lẻ tại mọi quốc gia sẽ tăng tương ứng. Tuy nhiên, nếu xu hướng này kéo dài, áp lực có thể lan truyền qua nhiều tầng của nền kinh tế, từ giá nguyên liệu, chi phí vận tải đến chi phí sản xuất và chế biến, trước khi cuối cùng tác động đến người tiêu dùng.
Được biết, nhóm chịu ảnh hưởng mạnh nhất thường là các hộ gia đình có thu nhập thấp, bởi thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi tiêu. Khi giá thực phẩm tăng, người dân có thể phải cắt giảm các khoản chi khác hoặc chuyển sang những loại thực phẩm rẻ hơn. Nếu tình trạng này kéo dài, chất lượng dinh dưỡng có thể bị ảnh hưởng và tình trạng nghèo đói trở nên nghiêm trọng hơn.
Chính vì vậy, diễn biến của chỉ số giá lương thực FAO không chỉ là câu chuyện của thị trường hàng hóa quốc tế. Đây còn có thể là một chỉ báo sớm về chi phí sinh hoạt và an ninh lương thực của hàng trăm triệu người.
Tuy nhiên, điều khiến các chuyên gia lo ngại không nằm ở một yếu tố riêng lẻ. Nếu chỉ có một đợt hạn hán, thị trường có thể bù đắp bằng sản lượng từ khu vực khác. Nếu chỉ một tuyến vận tải bị gián đoạn, doanh nghiệp có thể chuyển sang tuyến thay thế. Nhưng nếu chỉ giá năng lượng tăng, thì nông dân có thể điều chỉnh cơ cấu sản xuất.
Tuy nhiên, khi thời tiết cực đoan, xung đột, giá năng lượng, phân bón và logistics cùng chịu sức ép, khả năng hấp thụ cú sốc của toàn hệ thống sẽ giảm đáng kể. Đây chính là điểm khác biệt giữa một đợt tăng giá thông thường và một cuộc khủng hoảng về khả năng chống chịu của hệ thống lương thực.
Bên cạnh đó, FAO cũng nhấn mạnh rằng, khả năng chống chịu, thương mại mở và dòng chảy đầu vào an toàn đang trở thành những yếu tố trung tâm đối với sự ổn định của giá lương thực toàn cầu.
