Chợ giá – Việc Mỹ đình chỉ tạm thời các chính sách thuế quan “có qua có lại”, cùng loạt thỏa thuận thuế mới với các nước Đông Nam Á, đang làm dấy lên lo ngại rằng khu vực này sẽ phải đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc – quốc gia vốn đã nhanh chóng chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường thay thế.
Trung Quốc vẫn đứng vững trước thuế quan của Mỹ
Theo thông báo từ chính quyền Tổng thống – Donald Trump, thì phần lớn các điều khoản của thuế quan “có qua có lại” sẽ chính thức hết hiệu lực vào ngày 1/8, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt như Trung Quốc, được gia hạn tới ít nhất ngày 12/8. Tuy nhiên, thay vì bị ảnh hưởng nặng, Bắc Kinh dường như đang tận dụng sự thay đổi này để củng cố vị thế xuất khẩu của mình.
Được biết, hai yếu tố chính đang hỗ trợ hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc trong thời gian gần đây chính là tâm lý lo ngại về sự bất ổn trong chính sách thuế và việc mở rộng mạng lưới thị trường.
Cụ thể, trước nguy cơ các biện pháp thuế mới có thể được áp dụng, nhiều doanh nghiệp đã chủ động đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ để giảm thiểu rủi ro. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng đang tích cực mở rộng thị trường sang nhiều khu vực, không chỉ ở Đông Nam Á mà còn tại Châu Âu – nơi nước này vẫn giữ vai trò là một trong những nhà cung cấp lớn nhờ lợi thế về giá thành sản phẩm.
Trong khi đó, xuất khẩu từ các nước như Malaysia, Thái Lan, Việt Nam sang Mỹ cũng tăng trưởng mạnh, chủ yếu do làn sóng dịch chuyển đơn hàng từ Trung Quốc sang các quốc gia có chi phí thấp và ít bị ảnh hưởng bởi chính sách thuế Mỹ.
Việt Nam và Đông Nam Á có thể bị đánh thuế cao hơn nếu bị coi là “trung chuyển” hàng Trung Quốc
Một điểm đáng chú ý chính là việc Mỹ đang nhắm đến các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng toàn cầu – nơi hàng hóa từ Trung Quốc được chuyển hướng qua các nước thứ ba, sau đó mới vào thị trường Mỹ để tránh thuế.
Cụ thể, theo Hiệp định thương mại Mỹ – Việt Nam đang trong giai đoạn thực thi, thì hàng hóa có xuất xứ rõ ràng từ Việt Nam sẽ chịu thuế 20%, nhưng những mặt hàng bị nghi ngờ là “trung chuyển” từ Trung Quốc sẽ bị đánh thuế lên tới 40%.
Tương tự, các thỏa thuận mới với Indonesia và Philippines cũng áp dụng mức thuế quan từ 19% trở lên, nhằm kiểm soát các luồng hàng hóa gián tiếp từ Trung Quốc.
Đòn đánh gián tiếp nhắm vào Trung Quốc
Theo các chuyên gia cho rằng, dù chính quyền Mỹ không công khai gọi tên Trung Quốc trong các hiệp định thuế mới, nhưng mục tiêu chính rõ ràng là nhằm giảm bớt ảnh hưởng gián tiếp của Bắc Kinh qua các tuyến thương mại trung gian. Tuy nhiên, việc thực hiện điều này không đơn giản.
Ông Kevin Gallagher – Giám đốc Trung tâm Chính sách Phát triển Toàn cầu tại Đại học Boston nhận định: “Việc xác minh chứng nhận xuất xứ trong chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay là vô cùng phức tạp, đòi hỏi hạ tầng giám sát thương mại tinh vi, mà không phải quốc gia nào cũng có khả năng thực hiện”.
Trong khi đó, Trung Quốc đã bày tỏ “ý định phản ứng rõ ràng” nếu Mỹ sử dụng các thỏa thuận thương mại như công cụ gián tiếp để trừng phạt Bắc Kinh, đặc biệt nếu những chính sách này bị cho là phân biệt đối xử hoặc vi phạm cam kết của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Nguy cơ đối với các nhà đầu tư Châu Á
Hiện tại, các nhà đầu tư và doanh nghiệp tại Châu Á đang theo dõi sát sao những diễn biến này. Việc Mỹ siết chặt chính sách thuế đối với các quốc gia trung chuyển có thể làm xói mòn lợi thế xuất khẩu của các nền kinh tế đang phát triển, như Việt Nam, Indonesia và Philippines – những nước đang hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc.
Tuy nhiên, trong dài hạn, nếu những quy định và mức thuế cao hơn được áp dụng một cách không linh hoạt, chúng có thể khiến khu vực mất dần sức cạnh tranh trước chính Trung Quốc – vốn vẫn giữ được năng lực sản xuất quy mô lớn, chi phí thấp và mạng lưới vận chuyển hàng hóa toàn cầu hiệu quả.
