Chợ giá – Giá dầu thế giới tăng mạnh do ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông đang lan rộng tác động tới Đông Nam Á, khiến chi phí vận tải, thực phẩm và sinh hoạt tăng cao, đe dọa sức mua và tăng trưởng kinh tế khu vực.
Giá nhiên liệu tăng kỷ lục, lan sang vận tải và tiêu dùng
Người tiêu dùng tại Singapore, Thái Lan, Việt Nam và nhiều quốc gia Đông Nam Á đang phải đối mặt với làn sóng tăng giá trên diện rộng, trong khi xung đột tại Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.
Việc tuyến vận chuyển chiến lược qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng nghiêm trọng đã đẩy giá dầu thô cùng các sản phẩm tinh chế leo thang, khiến khu vực vốn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông chịu tác động nhanh và sâu hơn so với nhiều nơi khác.
Tại Singapore, Grab Holdings đã nâng phụ phí nhiên liệu lên 0,90 đô la Singapore mỗi chuyến, gần gấp đôi so với trước đó. Đồng thời, các tuyến phà kết nối với Indonesia cũng áp dụng phụ phí mới, khiến chi phí đi lại của người dân gia tăng.
Ở Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đã điều chỉnh giá vé tăng thêm 3%, nâng tổng mức tăng lên khoảng 10% so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát.
Áp lực chi phí lan rộng toàn khu vực
Giá dầu diesel tại nhiều quốc gia Đông Nam Á đang tăng vọt lên mức chưa từng có, tạo áp lực lớn lên đời sống người dân. Tại Thái Lan, giá nhiên liệu đã tăng tới 67%, lên khoảng 50 baht/lít – mức cao kỷ lục, buộc nhiều người phải cắt giảm chi tiêu thiết yếu, thậm chí hạn chế di chuyển.
Tại Bangkok, một người dân cho biết: “Tôi chưa bao giờ thấy giá cao đến thế này”, đồng thời nói thêm chi phí nhiên liệu tăng mạnh khiến ông không thể về quê trong dịp lễ Songkran
Tình trạng này cũng diễn ra trên diện rộng trong khu vực. Tại Philippines, giá nhiên liệu tăng khoảng 140%, trong khi Việt Nam ghi nhận mức tăng khoảng 110%. Malaysia và Singapore lần lượt tăng khoảng 100% và 67%. Riêng Indonesia tạm thời giữ được sự ổn định nhờ chính sách trợ cấp nhiên liệu của chính phủ.
Theo ông Kenichi Shimomura – chuyên gia kinh tế khu vực cho rằng, giá nhiên liệu tăng đang trực tiếp bào mòn thu nhập khả dụng của người dân, kéo theo sự suy giảm tiêu dùng – yếu tố then chốt đối với tăng trưởng kinh tế.
Thực phẩm leo thang do chi phí sản xuất tăng
Không chỉ lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp tại Đông Nam Á cũng đang chịu tác động nặng nề khi khu vực này phụ thuộc đáng kể vào nguồn phân bón từ Trung Đông, đặc biệt là urê – sản phẩm được sản xuất từ khí tự nhiên. Và việc giá đầu vào leo thang đang nhanh chóng lan sang chuỗi sản xuất và tiêu dùng.
Tại Malaysia, giá phân bón đã tăng hơn 20%, trong khi chi phí thức ăn chăn nuôi và vận chuyển cũng đồng loạt đi lên. Áp lực này nhanh chóng phản ánh vào giá thực phẩm tại nhiều quốc gia trong khu vực. Cụ thể, giá thịt lợn tại Thái Lan tăng 8%, thịt gà tăng 3%, trứng tăng 9% và dầu cọ tăng 8%.
Đà tăng của các mặt hàng thiết yếu đang khiến áp lực lạm phát ngày càng hiện hữu, đặc biệt đối với nhóm người có thu nhập thấp.
Doanh nghiệp chịu “gọng kìm” chi phí
Các doanh nghiệp trong khu vực cũng đang chịu áp lực lớn khi chi phí đầu vào tăng cao, trong khi khả năng điều chỉnh giá bán lại bị hạn chế. Thực tế này đã khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”, vừa phải duy trì hoạt động, vừa phải đối mặt với biên lợi nhuận bị thu hẹp.
Tại Việt Nam, Habeco đã tăng giá bia từ 5 – 7%, ghi nhận mức điều chỉnh mạnh nhất trong ba năm. Ở Thái Lan, Thai Beverage cũng đang cân nhắc tăng giá đối với các sản phẩm chủ lực nhằm bù đắp chi phí.
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có dư địa để tăng giá. Nhiều đơn vị đang bị “kẹp” giữa áp lực chi phí leo thang và các chính sách kiểm soát giá của chính phủ. Theo đại diện Tập đoàn Saha cho biết, chi phí bao bì nhựa đã tăng tới 20%, tạo sức ép đáng kể lên lợi nhuận doanh nghiệp.
Chính phủ can thiệp nhưng dư địa hạn chế
Trước áp lực gia tăng lên đời sống người dân, các chính phủ trong khu vực đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp nhằm kiềm chế đà tăng giá.
Tại Philippines, cơ quan chức năng yêu cầu doanh nghiệp không điều chỉnh tăng giá các mặt hàng thiết yếu đến hết tháng 4. Trong khi đó, Thái Lan áp dụng chính sách kiểm soát giá đối với mì ăn liền và nhiều mặt hàng tiêu dùng khác.
Bên cạnh đó, một số quốc gia cũng đẩy mạnh trợ cấp nhiên liệu hoặc đưa ra các gói hỗ trợ dành cho doanh nghiệp. Dù vậy, theo nhận định của các chuyên gia, những giải pháp này chủ yếu mang tính ngắn hạn. Trong trường hợp giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao, áp lực lên ngân sách nhà nước cũng như hoạt động của doanh nghiệp sẽ ngày càng gia tăng
Triển vọng kinh tế đối mặt với nhiều rủi ro
Dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn chưa thể hồi phục hoàn toàn. Quá trình khôi phục cơ sở hạ tầng năng lượng được dự báo sẽ kéo dài, khiến giá dầu khó giảm nhanh trong ngắn hạn.
Theo các chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng này tiếp diễn, sức mua của người dân sẽ tiếp tục suy yếu, lợi nhuận doanh nghiệp bị thu hẹp và tăng trưởng kinh tế khu vực có nguy cơ chững lại trong năm 2026.
Bên cạnh đó, ông Kenichi Shimomura cũng nhận định: “Doanh thu có thể tăng, nhưng lợi nhuận sẽ bị bào mòn bởi chi phí”.
Diễn biến hiện nay đã cho thấy sự phụ thuộc lớn của Đông Nam Á vào năng lượng nhập khẩu vẫn là một điểm yếu mang tính chiến lược. Trong dài hạn, các quốc gia trong khu vực cần đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, đầu tư vào năng lượng tái tạo và tăng dự trữ dầu chiến lược.
Nếu không, những cú sốc địa chính trị như xung đột tại Trung Đông sẽ tiếp tục gây ra tác động dây chuyền, ảnh hưởng sâu rộng tới kinh tế và đời sống người dân.
