Chợ giá – Ngay cả khi lệnh ngừng bắn trong cuộc chiến tại Iran bắt đầu có hiệu lực, các nền kinh tế lớn tại Châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á vẫn đang phải đối mặt với những hệ lụy nặng nề từ cú sốc năng lượng toàn cầu. Hàng loạt chính phủ đã nhanh chóng triển khai các gói trợ cấp quy mô lớn nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí sinh hoạt và hạn chế nguy cơ bất ổn xã hội.
Phụ thuộc nhập khẩu, Châu Á chịu tác động nặng nề
Phần lớn các quốc gia trong khu vực đều là nước nhập khẩu năng lượng ròng, trong nguồn cung khi dầu mỏ từng bị gián đoạn khi đi qua eo biển Hormuz trong thời gian xung đột. Diễn biến này đã đẩy giá nhiên liệu tăng vọt, qua đó tạo áp lực lớn lên lạm phát cũng như triển vọng tăng trưởng kinh tế.
Dù Iran đã tuyên bố mở lại tuyến vận tải chiến lược này, nhưng các chuyên gia vẫn cho rằng, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ cần thêm vài tuần để có thể ổn định hoàn toàn. Trong khoảng thời gian đó, chi phí nhiên liệu ở mức cao tiếp tục lan tỏa, ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực như vận tải, sản xuất và thực phẩm.
Trợ cấp, giảm thuế và phát tiền mặt
Để ứng phó với áp lực gia tăng từ giá năng lượng, nhiều chính phủ trong khu vực đã triển khai hàng loạt biện pháp mạnh tay như trợ giá nhiên liệu, cắt giảm thuế và hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt.
Tại Nhật Bản, chính phủ đã chi hơn 1.000 tỷ yên nhằm giữ ổn định giá xăng. Indonesia cũng tăng mạnh ngân sách trợ cấp nhiên liệu lên khoảng 210 nghìn tỷ rupiah trong năm nay. Trong khi đó, Việt Nam cũng đã bổ sung hàng nghìn tỷ đồng vào Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để hạn chế biến động trong nước.
Một số quốc gia lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn. Malaysia siết chặt điều kiện mua nhiên liệu trợ giá nhằm tránh lãng phí, còn Thái Lan duy trì mức trần giá dầu diesel nhưng cắt giảm trợ cấp đối với các loại nhiên liệu khác. Tại Singapore, chính phủ công bố gói hỗ trợ trị giá khoảng 1 tỷ đô la Singapore dành cho hộ gia đình và doanh nghiệp, đồng thời thừa nhận chi phí sinh hoạt tăng cao đang gây ra những lo ngại sâu rộng trong xã hội.
Tuyên bố khẩn cấp, huy động nguồn lực
Một số quốc gia đã nâng mức phản ứng lên tình trạng khẩn cấp nhằm đối phó với biến động của thị trường năng lượng. Được biết, Philippines đã tuyên bố “tình trạng khẩn cấp về năng lượng”, qua đó kích hoạt quỹ dự phòng trị giá hàng trăm triệu USD để có thể phản ứng nhanh trước các cú sốc.
Trong khi đó, Hàn Quốc đề xuất gói ngân sách bổ sung lên tới hàng chục tỷ USD, tập trung hỗ trợ người thu nhập thấp, thanh niên và các doanh nghiệp nhỏ.
Đồng thời, nước này cũng nới lỏng một số quy định nhập khẩu nhằm đảm bảo nguồn cung hóa chất và nhiên liệu.
Tìm nguồn thay thế, đẩy mạnh năng lượng tái tạo
Song song với các giải pháp ngắn hạn, nhiều quốc gia Châu Á đang đẩy mạnh tìm kiếm nguồn cung năng lượng thay thế từ Nga, Trung Đông và Trung Á nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn. Cùng với đó, xu hướng thúc đẩy năng lượng tái tạo – đặc biệt là điện mặt trời áp mái, cũng được tăng tốc, hướng tới giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung, một số chính phủ còn khuyến khích tiết kiệm năng lượng thông qua các biện pháp cụ thể như yêu cầu công chức làm việc từ xa và kêu gọi doanh nghiệp chủ động cắt giảm mức tiêu thụ điện.
Áp lực ngân sách và những lựa chọn khó khăn
Việc triển khai các gói hỗ trợ quy mô lớn đang tạo áp lực đáng kể lên ngân sách quốc gia, buộc nhiều chính phủ phải tính đến các biện pháp như cắt giảm chi tiêu công, tăng thuế ở những lĩnh vực khác hoặc gia tăng vay nợ để bù đắp.
Trong khi đó, một số quốc gia như Indonesia và Ấn Độ thậm chí cân nhắc áp thuế đối với phần lợi nhuận bất thường của các ngành được hưởng lợi từ giá hàng hóa tăng cao, điển hình như than đá hoặc nhiên liệu hàng không. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách cũng thừa nhận dư địa hỗ trợ là có giới hạn.
Thực tế cũng cho thấy sự điều chỉnh thận trọng trong cách tiếp cận. Tại Indonesia, chính phủ chỉ chấp nhận mức tăng phụ phí nhiên liệu hàng không thấp hơn đề xuất từ doanh nghiệp. Trong khi đó, Philippines yêu cầu khu vực doanh nghiệp cùng chia sẻ gánh nặng khi kéo dài thời gian áp trần giá đối với các mặt hàng thiết yếu.
Rủi ro năng lượng kéo dài, chính phủ buộc phải thay đổi chiến lược
Theo các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các biện pháp trợ cấp hiện tại sẽ khó có thể duy trì bền vững. Khi đó, nhiều chính phủ có thể buộc phải chuyển hướng sang những cải cách sâu rộng hơn, như tái cấu trúc thị trường năng lượng, tăng cường tự chủ nguồn cung và đẩy mạnh đầu tư dài hạn vào công nghệ xanh.
Trong khi kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn, cách các quốc gia Châu Á ứng phó với cuộc khủng hoảng năng lượng lần này được xem là phép thử quan trọng đối với năng lực điều hành, cũng như khả năng cân bằng giữa mục tiêu ổn định kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội.
