Chợ giá – Giá khí đốt tự nhiên quốc tế đang tăng nhanh hơn cả dầu mỏ, tiến gần mức tương đương 150 USD/thùng dầu, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc giá tương tự năm 2022. Khi mùa đông đến gần, châu Âu và châu Á có thể phải cạnh tranh quyết liệt để giành nguồn LNG, trong khi hệ thống cung ứng toàn cầu gần như không còn nhiều dư địa để hấp thụ thêm một cú sốc mới.
Giá khí đốt bất ngờ tăng mạnh, châu Âu lo thiếu hàng
Đầu tháng 9, thị trường năng lượng quốc tế bất ngờ chứng kiến giá khí đốt tự nhiên tăng mạnh.
Trong khi sự chú ý phần lớn tập trung vào giá dầu thô vượt 100 USD/thùng, giá khí đốt lại tăng nhanh hơn, hiện tương đương khoảng 150 USD/thùng dầu. Diễn biến này không hoàn toàn bất ngờ, bởi trong nhiều tháng qua, các nhà phân tích đã cảnh báo về lượng khí đốt dự trữ ở mức thấp tại châu Âu.
Khi mùa sưởi ấm mùa đông đến gần, các nước châu Âu cần nhanh chóng bổ sung kho dự trữ. Nhưng để làm được điều đó, họ phải cạnh tranh trực tiếp với các khách hàng LNG tại châu Á, nơi nhu cầu cũng có thể tăng mạnh khi thời tiết lạnh hơn.
Điều đáng chú ý là những cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt trước đó chưa đủ sức tạo ra một phản ứng mạnh trên thị trường. Giá khí đốt kỳ hạn cho mùa đông vẫn tương đối ổn định so với giá giao trong mùa hè. Điều này khiến các nhà giao dịch không có nhiều động lực mua khí từ sớm, chấp nhận chi phí lưu trữ trong nhiều tháng để chờ đến mùa đông.
Các chính phủ cũng có lý do để muốn duy trì sự ổn định của thị trường. Vậy điều gì đã thay đổi khiến giá khí đốt tăng mạnh như vậy?
Mùa đông đến gần, nỗi lo trở lại
Khi mùa đông ngày càng đến gần, bài toán bổ sung và duy trì dự trữ khí đốt nhanh chóng trở thành tâm điểm của thị trường. Nhưng yếu tố có thể làm thay đổi hoàn toàn triển vọng nguồn cung lại nằm ở một vấn đề khác, khi hoạt động vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz có thể chưa thể sớm trở lại bình thường.
Nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài vô thời hạn, triển vọng nguồn cung LNG sẽ trở nên đáng lo ngại hơn nhiều so với dầu mỏ. Chính sự thay đổi trong nhận thức này đã khiến tâm lý thị trường đảo chiều. Từ kỳ vọng hoạt động thương mại sẽ sớm được khôi phục, các nhà giao dịch chuyển sang chuẩn bị cho khả năng gián đoạn kéo dài.
Trong số các mặt hàng chịu tác động từ cuộc xung đột ở Trung Đông, LNG đang là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Lượng LNG được vận chuyển qua khu vực này hiện chưa đến 10% so với trước chiến tranh.
Quy mô khổng lồ của các tàu chở LNG, giá trị cao của mỗi lô hàng cùng những hậu quả tiềm tàng nếu một tàu bị tấn công khiến hoạt động vận chuyển trở nên quá rủi ro.
Với dầu mỏ, câu chuyện lại hoàn toàn khác.
Dầu mỏ được ưu tiên, LNG thì không
Trong suốt tháng 8, Chính phủ Mỹ cho thấy quyết tâm đưa nguồn dầu mỏ trở lại thị trường. Dù chưa thể xác định chính xác khối lượng dầu thô từ Trung Đông đang được khôi phục, dòng chảy đã tăng đáng kể, dường như nhờ hoạt động rà phá bom mìn và các biện pháp hộ tống của Mỹ.
Chính quyền Tổng thống Trump có lợi ích rõ ràng trong việc thúc đẩy nguồn dầu này trở lại thị trường, nhất là khi Washington muốn kiềm chế giá xăng dầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Chính vì vậy, cuộc giao tranh hiện nay có thể được nhìn nhận một phần như cuộc giằng co giữa Iran và Mỹ về quyền kiểm soát dòng chảy dầu mỏ.
Và LNG lại nằm ngoài ưu tiên đó.
Khác với dầu mỏ, việc đưa nguồn LNG từ Trung Đông trở lại thị trường không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ, bởi lượng khí này sẽ cạnh tranh trực tiếp với LNG xuất khẩu của Mỹ.
Thậm chí, sự thiếu hụt LNG từ Trung Đông trong mùa hè này có thể đã vô tình giúp Mỹ tránh được một kịch bản khác, khi giá LNG lao dốc khi xuất khẩu LNG của Mỹ đạt mức cao chưa từng có nhưng lại thiếu thị trường để tiêu thụ.
Mỹ không chịu cú sốc LNG như phần còn lại của thế giới
Và điểm khác biệt lớn của thị trường Mỹ nằm ở mặt bằng giá khí đốt trong nước. Được biết, giá khí đốt tự nhiên tại Mỹ hiện vẫn dưới 4 USD/MMBtu, chưa bằng một phần năm giá LNG trên thị trường quốc tế.
Điều này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý. Mỹ có thể dễ bị ảnh hưởng khi nguồn cung dầu mỏ bị gián đoạn, nhưng lại ít chịu tác động hơn trước những cú sốc đối với nguồn cung LNG. Trong khi đó, người tiêu dùng và các nhà máy tại những thị trường phụ thuộc vào LNG nhập khẩu phải đối mặt với một câu hỏi khó hơn: Nếu LNG tiếp tục bị rút khỏi thị trường, giá có thể tăng đến đâu?
Hiện, giá LNG vào khoảng 25 USD/MMBtu, trong khi có thông tin cho rằng một số giao dịch có thể được thực hiện ở mức trên 30 USD/MMBtu. Đây đã là một mặt bằng giá rất cao, đồng nghĩa các hộ gia đình và nhà máy sẽ phải gánh những hóa đơn năng lượng ngày càng lớn.
Dù vậy, mức giá này vẫn còn khá xa so với đỉnh 50-75 USD/MMBtu từng xuất hiện trong cuộc khủng hoảng năm 2022. Chính mức giá cực cao khi đó, cùng với các biện pháp trợ cấp được triển khai để bảo vệ người tiêu dùng, đã góp phần tạo ra những thách thức về nợ công và gây thêm áp lực lên trái phiếu chính phủ hiện nay.
Vì sao năm 2022 khó lặp lại?
Giới chuyên gia trong ngành đều đồng thuận rằng thị trường khó có khả năng quay trở lại những mức giá cao kỷ lục như năm 2022. Dù vậy, điều đó không đồng nghĩa mùa đông sắp tới sẽ diễn ra dễ dàng.
Châu Âu và châu Á nhiều khả năng sẽ phải cạnh tranh gay gắt để giành nguồn cung LNG, trong đó thời tiết sẽ là một trong những yếu tố quyết định mức độ căng thẳng của thị trường. Một mùa đông lạnh có thể khiến nhu cầu khí đốt tăng mạnh. Nhưng cái lạnh không phải rủi ro duy nhất.
Những giai đoạn “không gió”, khi sản lượng điện từ các trang trại điện gió suy giảm, cũng có thể làm nhu cầu khí đốt tăng lên, qua đó gia tăng sức ép đối với nguồn cung LNG.
Dù vậy, thị trường hiện có một số lợi thế mà năm 2022 không có. Vào mùa hè năm đó, khi nguồn cung khí đốt qua đường ống từ Nga bị cắt giảm, các nước châu Âu từng đổ xô mua khí đốt bằng mọi giá để chuẩn bị cho mùa đông. Một kịch bản tương tự khó lặp lại trong năm nay.
Thị trường châu Á hiện không có nhu cầu đủ mạnh và có lẽ cũng không sẵn sàng cạnh tranh quyết liệt ở mức giá trên 25 USD/MMBtu. Được biết, Nhật Bản và Hàn Quốc (hai nền kinh tế giàu có hơn) đã triển khai các biện pháp nghiêm túc để kiểm soát mức tiêu thụ. Trung Quốc cũng có nhiều nguồn cung khí đốt thay thế.
Trong khi đó, các nền kinh tế mới nổi có thu nhập thấp hơn không đủ khả năng tài chính để cạnh tranh nguồn LNG với châu Âu.
Nguồn cung mới tạo thêm vùng đệm
Một số yếu tố khác cũng đang giúp thị trường giảm bớt áp lực. Đáng chú ý nhất là nguồn cung LNG từ Bắc Mỹ, bao gồm Mỹ và Canada, đang tăng trưởng mạnh mẽ. Cùng với đó, việc mở rộng năng lượng gió và năng lượng mặt trời cũng góp phần giảm bớt sức ép đối với thị trường khí đốt.
Những yếu tố này không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro, nhưng giúp thị trường có thêm lựa chọn để ứng phó trong bối cảnh nguồn cung LNG từ Trung Đông bị gián đoạn.
Trong sáu tháng qua, thị trường khí đốt đã cho thấy khả năng phục hồi đáng kể. Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại là hệ thống hiện vẫn còn rất ít nguồn dự phòng.
Thử thách thực sự có thể vẫn ở phía trước
Tuy nhiên, mức giá hiện tại chưa phải kịch bản tồi tệ nhất. Ngay cả khi giá LNG vượt 30 USD/MMBtu, thị trường vẫn còn cách khá xa vùng 50-75 USD/MMBtu từng xuất hiện trong cuộc khủng hoảng năm 2022. Nhưng khoảng cách đó không đồng nghĩa rủi ro đã biến mất.
Châu Âu đang bước vào mùa đông với nhu cầu bổ sung dự trữ lớn, trong khi châu Á vẫn phải cạnh tranh để bảo đảm nguồn cung. Cùng lúc đó, hoạt động vận chuyển LNG qua một tuyến đường quan trọng vẫn đối mặt với những rủi ro chưa có lời giải rõ ràng. Điểm yếu đáng chú ý nhất của hệ thống khí đốt toàn cầu chính là dư địa dự phòng rất hạn chế. Chỉ một sự gián đoạn kéo dài hơn dự kiến cũng có thể nhanh chóng làm thay đổi cán cân cung – cầu.
Dù vậy, bài học từ năm 2022 cho thấy thị trường vẫn có khả năng thích ứng. Nguồn cung LNG mới từ Bắc Mỹ đang tăng, năng lượng gió và mặt trời tiếp tục được triển khai, trong khi người tiêu dùng tại các nền kinh tế lớn đã có những biện pháp kiểm soát nhu cầu. Các thị trường châu Á cũng không có cùng mức độ sẵn sàng chi trả như trong giai đoạn khủng hoảng trước.
Chính vì thế, câu hỏi không đơn thuần là giá khí đốt có thể tăng cao đến đâu. Điều quan trọng hơn là liệu các chính phủ, doanh nghiệp và người tiêu dùng có đủ khả năng chuẩn bị để ngăn một cú sốc nguồn cung biến thành một cuộc khủng hoảng giá mới hay không.
Thử thách lớn nhất có lẽ vẫn còn ở phía trước. Nhưng nếu có sự chuẩn bị và hoạch định phù hợp, một kịch bản giá khí đốt tăng vọt như năm 2022 vẫn có thể được tránh.
