Chợ giá – Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 770,14 tỷ USD chỉ sau 8 tháng, mức cao nhất từng ghi nhận trong cùng kỳ. Đáng chú ý, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện lần đầu vượt 100 tỷ USD, trong khi dòng nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên vật liệu tăng mạnh cho thấy sản xuất đang mở rộng nhưng cũng đặt ra bài toán về mức độ phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài.
AI thúc đẩy nhu cầu máy móc, linh kiện và thiết bị công nghệ
Theo số liệu thống kê công bố vào ngày 3/9, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam trong 8 tháng đầu năm đạt 770 tỷ USD, trong khi nhu cầu đối với các trung tâm dữ liệu và nhiều mặt hàng liên quan đến làn sóng đầu tư AI trên toàn cầu gia tăng.
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8, kim ngạch xuất khẩu đạt 375 tỷ USD, tăng đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Điện tử tiếp tục là nhóm hàng dẫn đầu cơ cấu xuất khẩu, đóng góp khoảng 101 tỷ USD.
Đà tăng của thương mại hàng hóa diễn ra khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ AI. Với vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử, Việt Nam đang hưởng lợi từ nhu cầu đối với máy móc, linh kiện và thiết bị công nghệ.
Sự dịch chuyển trong mạng lưới sản xuất của các doanh nghiệp quốc tế cũng góp phần thúc đẩy xuất khẩu. Được biết, trong 8 tháng đầu năm, giá trị hàng hóa xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp nước ngoài tăng 26,9% so với cùng kỳ năm trước, trong khi xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp trong nước tăng 7,4%.
Và khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, Chính phủ đang thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ và tăng mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các chuỗi sản xuất, qua đó nâng tỷ lệ giá trị được tạo ra tại Việt Nam.
Nhập khẩu tăng mạnh, cán cân thương mại chuyển sang thâm hụt
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu cũng tăng nhanh, khiến cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam chuyển sang trạng thái thâm hụt.
Trong suốt 8 tháng đầu năm, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 395 tỷ USD hàng hóa, cao hơn khoảng 20,5 tỷ USD so với giá trị xuất khẩu cùng kỳ. Và Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung hàng hóa lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch nhập khẩu đạt 162 tỷ USD. Hàn Quốc và các nước ASEAN đứng sau Trung Quốc trong nhóm những nguồn nhập khẩu chủ yếu.
Được biết, cơ cấu thương mại này đã phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu trong nước vẫn phải nhập khẩu lượng lớn máy móc, linh kiện, nguyên liệu và thiết bị từ Trung Quốc, Hàn Quốc cùng các thị trường châu Á khác trước khi hoàn thiện sản phẩm để xuất khẩu.
Mỹ là thị trường xuất khẩu đặc biệt quan trọng
Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu chính là 3 thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Trong đó, Mỹ giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này tăng mạnh trong những năm gần đây.
Theo dữ liệu của Cơ quan Thống kê Dân số Mỹ, Việt Nam đã ghi nhận thặng dư thương mại 114 tỷ USD với Mỹ trong nửa đầu năm, cao nhất trong số các đối tác thương mại của Washington trong cùng giai đoạn.
Khoảng cách lớn giữa xuất khẩu sang Mỹ và nhập khẩu từ thị trường này cũng khiến Việt Nam chịu sự giám sát chặt chẽ hơn về nguồn gốc hàng hóa. Các quan chức Mỹ cũng nhiều lần cảnh báo nguy cơ hàng hóa Trung Quốc được chuyển qua Việt Nam nhằm né thuế quan của Mỹ.
Trong tháng 7, các quan chức hải quan Mỹ đã tổ chức hội thảo kéo dài 5 ngày tại Hà Nội về điều tra hành vi chuyển tải bất hợp pháp. Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Jennifer Wicks khi đó cho rằng, gian lận thương mại là vấn đề cần được xử lý.
Việt Nam cũng cho biết đang tăng cường năng lực thực thi pháp luật và xây dựng các cơ chế nhằm ngăn chặn gian lận thương mại, trong đó có kiểm soát xuất xứ hàng hóa.
Tuy nhiên, việc chuyển tải hàng hóa qua nước thứ ba không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với vi phạm quy định. Tính hợp pháp còn phụ thuộc vào mức độ gia công cũng như sự thay đổi của sản phẩm tại quốc gia trung gian.
Triển vọng xuất khẩu phụ thuộc chu kỳ đầu tư AI
Với ngành sản xuất điện tử ngày càng phát triển, triển vọng xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục gắn chặt với chu kỳ đầu tư công nghệ trên toàn cầu. Theo Adam Ahmad Samdin – chuyên gia kinh tế tại Oxford Economics cho rằng, nhu cầu đối với máy móc và thiết bị điện tử có thể tiếp tục tăng khi các doanh nghiệp trên thế giới mở rộng đầu tư cho AI.
Bên cạnh đó, Oxford Economics cũng dự báo kinh tế Việt Nam tăng trưởng 8,3% trong năm 2026 và 7,7% trong năm 2027. Theo tổ chức này, xuất khẩu điện tử và đầu tư được dự báo tiếp tục là những động lực quan trọng của nền kinh tế.
Được biết, đà tăng trưởng thể hiện qua kết quả GDP quý II, khi kinh tế Việt Nam tăng 8,4%, cao hơn mức 7,9% của quý I.
Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng ít nhất 10% trong năm 2026, trong đó mở rộng sản xuất, đầu tư và xuất khẩu được xác định là những trụ cột chính.
Với tổng quy mô thương mại vượt 770 tỷ USD chỉ sau 8 tháng, diễn biến xuất nhập khẩu trong những tháng cuối năm sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng Việt Nam tiến gần mục tiêu tăng trưởng đề ra cho cả năm.
