Chợ giá – Đồng đô la Mỹ từng được xem là “vua” không thể tranh cãi của hệ thống tiền tệ toàn cầu, hiện đang đứng trước những thử thách nghiêm trọng, báo hiệu một sự chuyển đổi có thể làm thay đổi cục diện tài chính thế giới trong thập kỷ tới.
Suy thoái cấu trúc nội tại và phản ứng của Fed
Điều gây ra lo ngại lớn nhất không phải là các biến động tạm thời, mà là lỗ hổng cấu trúc kéo dài nhiều thập kỷ trong nền tài chính Mỹ. Theo dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) cho biết, nợ công của Mỹ sẽ vượt mức 116% GDP vào năm 2034, chủ yếu là do chi tiêu bắt buộc ngày càng tăng cho An sinh Xã hội và Medicare – hai trụ cột phúc lợi xã hội của nước này.
Được biết, điều này xuất phát từ dân số già hóa nhanh chóng và những hạn chế trong cải cách chính sách, tạo ra một quả bom hẹn giờ tài chính không thể tránh khỏi. Những quyết định chính sách gần đây, như các đề xuất tăng chi tiêu của chính quyền Trump, có thể đẩy mức nợ tăng thêm hơn 5 nghìn tỷ đô la trong thập kỷ tới.
Trước nguy cơ kinh tế tăng trưởng chậm lại và lạm phát đình trệ, Fed buộc phải áp dụng chính sách tiền tệ ôn hòa, hạ lãi suất để kích thích kinh tế. Tuy nhiên, điều này đã làm giảm lợi suất trái phiếu Mỹ, khiến đồng đô la mất dần ưu thế so với các đồng tiền khác.
Và chính sách này đã bị thị trường phản ánh rõ qua việc các nhà đầu tư ngày càng giảm tỷ trọng nắm giữ tài sản bằng đô la, đẩy đồng tiền này vào trạng thái “yếu đi” về mặt kỹ thuật.
Cuộc nổi loạn toàn cầu chống lại sự phụ thuộc vào đô la Mỹ
Bên ngoài nước Mỹ, một làn sóng đa dạng hóa mạnh mẽ đang diễn ra nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào đồng đô la. Được biết, Trung Quốc và Nga đã tăng cường sử dụng đồng Nhân dân tệ và đồng Rúp trong các giao dịch thương mại song phương, trong khi các ngân hàng trung ương toàn cầu giảm tỷ trọng dự trữ đô la Mỹ.
Theo báo cáo của IMF (COFER), mặc dù đồng đô la vẫn chiếm khoảng 58% dự trữ ngoại hối toàn cầu, tỷ lệ này đã giảm liên tục trong 20 năm qua.
Một bước ngoặt lớn chính là sự thay đổi từ Ả Rập Xê Út – quốc gia giữ vai trò trụ cột của hệ thống “đô la dầu mỏ” từ những năm 1970. Theo đó, Saudi Arabia đã bắt đầu mở cửa đàm phán sử dụng các loại tiền tệ khác để thanh toán dầu mỏ, dù đồng đô la vẫn thống trị thương mại năng lượng.
Đồng thời, Liên minh châu Âu cũng tiến hành thúc đẩy “quyền tự chủ chiến lược” nhằm tăng cường vai trò của đồng euro, trong khi Ấn Độ và khối BRICS+ thúc đẩy các hệ thống thanh toán phi đô la hóa, tạo nên những mối đe dọa đa chiều.
Bảng tổng hợp các áp lực lên đồng đô la Mỹ
| Lực lượng | Yếu tố nội bộ Mỹ | Yếu tố toàn cầu | Tác động đến đồng đô la (DXY) |
| Suy thoái tài chính | Nợ công tăng, thâm hụt ngân sách cơ cấu | Ngân hàng trung ương đa dạng hóa dự trữ | Tiêu cực (xói mòn niềm tin dài hạn) |
| Chính sách tiền tệ | Fed cắt giảm lãi suất để đối phó tăng trưởng chậm, lạm phát | Các ngân hàng khác duy trì nới lỏng ít quyết liệt hơn | Tiêu cực (giảm lợi suất hấp dẫn) |
| Địa chính trị | Chính sách trừng phạt, căng thẳng thương mại | Phi đô la hóa (Trung Quốc, Nga), rạn nứt “đô la dầu mỏ” | Tiêu cực (giảm nhu cầu cơ cấu) |
| Nơi trú ẩn an toàn | Vai trò lịch sử khi khủng hoảng tài chính toàn cầu | Rủi ro toàn cầu tăng cao | Có điều kiện tích cực (chuyến bay ngắn hạn) |
Bên cạnh đó, chỉ số Đô la Mỹ (DXY) – thước đo sức mạnh đồng đô la so với rổ tiền tệ chủ chốt, cũng đang “kiểm tra” ngưỡng hỗ trợ kỹ thuật quan trọng quanh mức 96 – 97 điểm. Nếu phá vỡ vùng hỗ trợ này khi đóng cửa quý, thì đây sẽ là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy xu hướng tăng giá dài hạn bắt đầu từ 2008 có thể chấm dứt, đồng thời mở ra giai đoạn suy yếu kéo dài.
Hồi ức về năm 1970 và triển vọng tương lai
Những thách thức hiện nay đã gợi nhớ đến đầu những năm 1970, khi Mỹ phải từ bỏ tiêu chuẩn vàng do thâm hụt ngân sách và thương mại kéo dài.
Ngày nay, cuộc khủng hoảng cũng bắt nguồn từ các thâm hụt cấu trúc và phản kháng toàn cầu với vị thế bá chủ tài chính Mỹ, đặt ra câu hỏi về sự bền vững của đồng đô la như đồng tiền dự trữ duy nhất.
Qua đó, viễn cảnh được dự báo không phải là sụp đổ đột ngột, mà là quá trình chuyển đổi chậm rãi sang trật tự tiền tệ đa cực. Trong đó, đồng đô la, đồng euro và đồng nhân dân tệ sẽ cạnh tranh ảnh hưởng, dẫn đến biến động lớn và nhu cầu quản trị rủi ro ngày càng phức tạp.
Tuy có nhiều áp lực, nhưng đồng đô la vẫn có thể tăng giá đột ngột nếu xảy ra khủng hoảng tài chính toàn cầu nghiêm trọng, do thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ vẫn là tài sản thanh khoản sâu và an toàn nhất thế giới.
