Chợ giá – Với tình hình địa chính trị và kinh tế toàn cầu ngày càng biến động như hiện tại, thì các chính sách mang tính đơn phương của Tổng thống Mỹ – Donald Trump đang khiến thế giới tài chính đối mặt với nguy cơ bước vào một thời kỳ chuyển giao quyền lực tiền tệ. Theo đó, vị thế bá chủ toàn cầu của đồng đô la Mỹ đang bị thách thức nghiêm trọng và đồng euro có thể là người kế nhiệm.
Từ “vua đô la” đến rạn nứt quyền lực toàn cầu
Đồng đô la đã thống trị hệ thống tài chính toàn cầu kể từ sau Thế chiến II. Nhờ vào sức mạnh kinh tế, quân sự và thể chế của Mỹ, đồng đô la đã trở thành đồng tiền dự trữ chính, được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế và chiếm hơn 59% tổng dự trữ ngoại hối toàn cầu (theo IMF).
Tuy nhiên, các chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump – bao gồm chiến tranh thương mại, áp thuế nhập khẩu hàng loạt và rút khỏi nhiều hiệp định đa phương hiện đã làm suy yếu vai trò của Mỹ với tư cách là nhà cung cấp hàng hóa công cộng toàn cầu.
Theo lý thuyết về “ổn định bá quyền” của Charles P. Kindleberger, khi một siêu cường không còn sẵn sàng đảm nhận vai trò dẫn dắt toàn cầu, hệ thống tài chính sẽ rơi vào khủng hoảng, tạo ra một “khoảng trống quyền lực”.
Khi niềm tin vào đồng đô la lung lay
Việc chính quyền Trump áp thuế cực cao lên hàng hóa với hàng chục quốc gia, kết hợp với các tuyên bố gây bất ổn về chính sách tiền tệ và thương mại, đã dẫn đến những phản ứng tiêu cực từ thị trường tài chính. Đồng đô la dần suy yếu, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng, trong khi thị trường chứng khoán biến động mạnh – một mô hình thường thấy ở các nền kinh tế mới nổi.
Theo đó, các hành động này đã khiến thế giới nghi ngờ về sự ổn định dài hạn của đồng đô la. Với tình hình này, thì nhu cầu về một loại tiền tệ thay thế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Đồng euro – ứng cử viên sáng giá cho kỷ nguyên mới?
Khu vực đồng euro, với đồng tiền chung euro (EUR), đang dần nổi lên như một đối trọng tiềm năng. Được biết, hiện đồng euro đang là đồng tiền dự trữ lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 20% dự trữ toàn cầu. Với thể chế mạnh mẽ như Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), hệ thống pháp luật ổn định và các chính sách vĩ mô thận trọng, châu Âu có nền tảng tốt để thúc đẩy vai trò toàn cầu của đồng euro.
Điều này không chỉ mang lại vốn rẻ hơn cho các quốc gia thành viên trong khu vực mà còn củng cố vị thế địa chính trị của Liên minh châu Âu – một mục tiêu trọng tâm trong chiến lược “tự chủ chiến lược” mà EU đang theo đuổi.
Những điều kiện cần để đồng euro “trở nên vĩ đại”
Để hiện thực hóa tham vọng này, EU cần thực hiện các cải cách mang tính đột phá:
- Tăng cường hội nhập tài chính: Thị trường vốn chung cần sâu hơn, với một tài sản an toàn mang tính toàn khu vực như trái phiếu chung của EU, đặc biệt là trong các lĩnh vực cấp bách như quốc phòng và năng lượng.
- Xây dựng hệ sinh thái thanh toán độc lập: Việc giảm phụ thuộc vào hệ thống thanh toán bằng đô la là điều tất yếu. ECB hiện đang nghiên cứu phát triển đồng euro kỹ thuật số – một bước đi mang tính chiến lược nhằm tăng cường chủ quyền tài chính.
- Quốc tế hóa đồng euro xanh: Với vai trò tiên phong trong chính sách khí hậu, EU có thể bắt đầu định giá các sản phẩm thân thiện với môi trường như ô tô điện, công nghệ năng lượng sạch bằng đồng euro, đi kèm các công cụ tài chính xanh tương ứng.
Tuy nhiên, những thay đổi này sẽ không dễ thực hiện. Bài học của Kindleberger vẫn còn nguyên giá trị: một hệ thống tài chính toàn cầu cần có người dẫn đầu. Nếu Mỹ rút lui, châu Âu cần sẵn sàng bước lên.
