Chợ giá – Trong khi thế giới đang nỗ lực làm sạch bầu không khí để bảo vệ sức khỏe con người, thì một nghịch lý đáng lo ngại đang được phát hiện, đó là bầu không khí sạch hơn có thể góp phần khiến Trái Đất nóng lên nhanh hơn.
Hiện tượng nóng lên toàn cầu tăng tốc bất ngờ sau năm 2010
Trong suốt hơn một thập kỷ qua, tốc độ nóng lên toàn cầu đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là kể từ năm 2010. Theo các nhà khoa học khí hậu, thì hiện tượng này đã dẫn đến chuỗi năm nóng kỷ lục gần đây, trong đó năm 2023 được ghi nhận là năm nóng nhất trong lịch sử nhân loại tính đến thời điểm đó.
Điều bất ngờ là nguyên nhân của sự gia tăng nhiệt độ này lại có liên quan đến không khí sạch hơn, đặc biệt tại khu vực Đông Á, bao gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và một phần Việt Nam.
Làm sạch không khí – lợi cho sức khỏe, nhưng lại khiến cho Trái Đất nóng hơn?
Trong suốt nhiều thập kỷ qua, thì khí thải công nghiệp, đặc biệt là sulfur dioxide (SO₂) – là thủ phạm chính gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng và gây ra hàng triệu ca tử vong sớm mỗi năm. Tuy nhiên, loại khí này cũng có một “tác dụng phụ” là phản xạ ánh sáng mặt trời, giúp làm mát bề mặt Trái Đất.
Theo nghiên cứu mới của một nhóm chuyên gia quốc tế (trong đó có các nhà khoa học từ NASA và Trung tâm Mô phỏng Khí hậu Quốc tế) từ năm 2013 đến nay, thì lượng khí SO₂ tại Đông Á đã giảm tới 75%, nhờ những nỗ lực mạnh mẽ từ các quốc gia như Trung Quốc trong việc cải thiện chất lượng không khí.
Việc loại bỏ lớp “màng chắn nhân tạo” này đã khiến hiệu ứng nhà kính – vốn do khí CO₂ và khí metan gây ra, bộc lộ rõ ràng hơn, khiến Trái Đất nóng lên nhanh chóng.
Không khí sạch hơn, mây ít hơn và Trái Đất đang nóng hơn
Ngoài việc phản xạ ánh sáng mặt trời, ô nhiễm không khí còn ảnh hưởng đến đặc tính của mây. Khi mức ô nhiễm giảm, các đám mây cũng trở nên mỏng hơn, ít phản chiếu hơn, dẫn đến bề mặt Trái Đất nhận nhiều bức xạ mặt trời hơn.
Các mô hình mô phỏng khí hậu từ 8 nhóm nghiên cứu độc lập đã sử dụng hơn 160 kịch bản khí hậu khác nhau, dựa trên các dữ liệu thực tế từ năm 2010, để đo lường ảnh hưởng của việc làm sạch không khí đến biến đổi khí hậu. Kết quả cho thấy:
- Nhiệt độ toàn cầu tăng thêm khoảng 0,07°C chỉ riêng do tác động của không khí sạch hơn ở Đông Á.
- So với mức tăng tổng thể khoảng 0,33°C kể từ năm 2010, phần lớn có thể được lý giải bởi việc giảm ô nhiễm.
Sự gia tăng này đủ để ảnh hưởng đến các hiện tượng thời tiết cực đoan, như nắng nóng kéo dài, hạn hán và sóng nhiệt, đặc biệt tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Giải pháp khắc phục
Theo các chuyên gia, chúng ta không thể quay lại sử dụng các nguồn gây ô nhiễm chỉ để làm mát khí hậu. Mà giải pháp duy nhất là giảm mạnh phát thải khí nhà kính: chuyển sang năng lượng tái tạo, trồng rừng, giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và thúc đẩy công nghệ carbon thấp.
Một số khuyến nghị chính:
- Đầu tư vào năng lượng sạch (năng lượng mặt trời, gió, thủy điện).
- Tăng cường giao thông xanh, hạn chế xe cá nhân chạy xăng dầu.
- Áp dụng thuế carbon hoặc cơ chế thị trường phát thải để giảm lượng CO₂.
- Hợp tác quốc tế trong chia sẻ dữ liệu và công nghệ khí hậu.
