Chợ giá – Khi tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng khiến nhiều khu vực trở nên khó sống, thì các quốc gia giàu có đang lựa chọn xây dựng biên giới kiên cố hơn thay vì mở rộng hỗ trợ nhân đạo. Theo các chuyên gia cảnh báo, xu hướng này có thể tạo ra “kỷ nguyên bất bình đẳng toàn cầu mới” trong khi tình trạng di cư khí hậu tăng mạnh.
Biến đổi khí hậu đẩy hàng chục triệu người rời bỏ nhà cửa
Theo báo cáo của Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM), mỗi năm có khoảng 20 – 25 triệu người phải di dời do các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ, hạn hán hay nước biển dâng. Con số này dự kiến có thể tăng lên 200 triệu người vào năm 2050, nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục vượt mốc 1,5°C.
Hiện, nhiều khu vực trên thế giới đang phải gánh chịu những tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Tại Nam Á, tình trạng xâm nhập mặn được dự báo sẽ khiến khu vực này mất hơn 30% diện tích đất nông nghiệp, đe dọa trực tiếp sinh kế của hàng triệu hộ dân. Ở Châu Phi cận Sahara, các đợt hạn hán kéo dài tiếp tục làm trầm trọng thêm nguy cơ thiếu lương thực, khi nguồn nước và đất canh tác ngày càng cạn kiệt.
Trong khi đó, các đảo quốc Thái Bình Dương đứng trước nguy cơ bị xóa sổ do nước biển dâng, khiến nhiều cộng đồng có thể mất đi nơi sinh sống vốn gắn bó qua nhiều thế hệ.
Theo ông Michael Gerrard – Giám đốc Trung tâm Chính sách Khí hậu Sabin (Mỹ), nhận định:
“Biến đổi khí hậu không còn là vấn đề sinh thái đơn thuần, mà là một cuộc khủng hoảng di cư toàn cầu đang đến rất gần.”
Các nước giàu xây tường cao hơn, siết chặt biên giới
Thay vì mở rộng tiếp nhận người tị nạn khí hậu, thì một nhóm chưa được luật pháp quốc tế bảo vệ đầy đủ, đang tập trung vào biện pháp an ninh hóa biên giới.
Mỹ
Dù tuyên bố nỗ lực hỗ trợ khủng hoảng khí hậu, Washington vẫn tiếp tục siết kiểm soát ở biên giới phía Nam, triển khai thêm lực lượng tuần tra và công nghệ trí tuệ nhân tạo để ngăn dòng người nhập cư từ Trung Mỹ – khu vực hứng chịu nặng nề bởi hạn hán và bão lũ.
Liên minh Châu Âu (EU)
EU đã dành hàng tỷ euro cho hoạt động bảo vệ biên giới, đồng thời ký thỏa thuận với Tunisia, Libya và Ai Cập nhằm ngăn chặn người di cư ngay từ ngoài lãnh thổ Châu Âu. Theo các tổ chức nhân quyền cảnh báo, điều này sẽ khiến nhiều người tị nạn khí hậu rơi vào vòng nguy hiểm tại các quốc gia trung chuyển.
Úc và các nước OECD
Úc tiếp tục duy trì chính sách kiểm soát biên giới thuộc hàng nghiêm ngặt nhất thế giới, từ chối tiếp nhận người di cư bằng đường biển, dù nhiều đảo quốc láng giềng đang bị đe dọa bởi nước biển dâng.
Chiến lược tự bảo vệ tài nguyên thay vì chia sẻ
Theo một báo cáo mới của Liên Hợp Quốc cho thấy, nhiều quốc gia giàu đang đẩy mạnh đầu tư vào các mô hình “tự cường khí hậu”. Các hướng đi này bao gồm việc dự trữ lương thực quy mô lớn, phát triển nông nghiệp siêu hiệu quả, bảo đảm an ninh năng lượng trong nước, cũng như xây dựng tường chắn lũ và các siêu đô thị có khả năng chống chịu biến đổi khí hậu.
Trong khi đó, các quốc gia nghèo – dù đóng góp rất ít vào lượng khí thải toàn cầu, nhưng lại phải đối mặt nguy cơ mất đất, mất sinh kế mà không nhận được hỗ trợ tài chính tương xứng.
Ông António Guterres – Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, từng thẳng thắn cảnh báo: “Những người gây ra ít nhất cho khủng hoảng khí hậu lại là những người phải trả giá đắt nhất.”
Cần định nghĩa lại “người tị nạn khí hậu”
Hiện, vẫn chưa có công ước quốc tế nào công nhận những người buộc phải rời quê hương do biến đổi khí hậu là “người tị nạn” theo luật định. Điều này khiến hàng triệu người không thể tiếp cận các quy chế pháp lý cần thiết để được bảo vệ.
Trước thực trạng đó, nhiều chuyên gia đã kêu gọi xây dựng một khung pháp lý toàn cầu dành cho người di cư khí hậu, cùng với cơ chế tài chính bền vững nhằm hỗ trợ các quốc gia nghèo thích ứng và phục hồi. Bên cạnh đó, các ý kiến cũng nhấn mạnh sự cần thiết của những cam kết giảm phát thải mạnh mẽ hơn từ các nước công nghiệp.
Tình trạng biến đổi khí hậu đang tạo ra làn sóng di cư lớn nhất kể từ sau Thế chiến II. Tuy nhiên, thay vì mở ra cánh cửa hỗ trợ, nhiều quốc gia giàu có lại chọn cách dựng lên những hàng rào ngày càng cao hơn. Theo các chuyên gia cảnh báo, nếu thế giới không thay đổi cách tiếp cận, thì bất bình đẳng toàn cầu sẽ ngày càng sâu sắc và nhân loại có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng di cư kéo dài trong nhiều thập kỷ.
