Chợ giá – Trong suốt bốn tháng qua, người dân huyện Bang Ban – thuộc thành phố cổ Ayutthaya (Thái Lan), đã phải sống chung với lũ trong tình trạng ngập sâu chưa từng có. Những mái nhà biến thành đảo nhỏ, người già được di chuyển bằng bè, trường học đóng cửa, còn dưới lớp nước đục ngầu là hàng nghìn hecta lúa bị thối rữa.
Ngay cả các bảo tháp 700 năm tuổi – biểu tượng của cố đô Ayutthaya, cũng bị nước lũ nhấn chìm, chỉ còn những đỉnh tháp cổ rêu phong nhô lên giữa biển nước.
Lũ chưa rút, hạn hán đã chờ trước cửa
Mới đây, cơ quan quản lý nước Thái Lan cũng đã tăng lưu lượng xả nước từ các đập thượng nguồn lên 2.900 mét khối mỗi giây (tương đương 102.000 feet khối), điều này đồng nghĩa với việc tình trạng khốn khổ ở Bang Ban có thể sẽ tiếp tục trong thời gian tới.
Sau khi nước rút, thì một vòng luẩn quẩn quen thuộc lại tái diễn – người dân tất bật dọn dẹp, khôi phục sinh kế và chuẩn bị cho vụ mùa mới. Thế nhưng ngay khi mưa tạnh, mùa khô ập đến, kéo theo hạn hán khiến cây trồng chết héo, ảnh hưởng nghiêm trọng tới mùa màng.
Tình trạng hạn hán ở Thái Lan từ lâu cũng khốc liệt không kém lũ lụt, khiến nông dân mất mùa, nợ nần chồng chất và đe dọa an ninh lương thực của cả nước.
Một vòng xoáy cực đoan đang siết chặt Đông Nam Á
Theo các chuyên gia khí hậu nhận định, tình trạng ngập lụt nghiêm trọng như hiện nay không còn là “sự kiện bất thường” mà có thể trở thành trạng thái bình thường mới tại Đông Nam Á.
Năm nay, Philippines và Việt Nam đã phải liên tiếp hứng chịu nhiều cơn bão lớn, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Trong khi đó, Myanmar, Lào, Indonesia và Thái Lan đều ghi nhận lượng mưa cao hơn mức trung bình nhiều năm. Dù một số đô thị lớn tránh được tình trạng ngập sâu, xói mòn đất, sạt lở, mất rừng và hạn hán xảy ra sau lũ lại đang gia tăng nhanh chóng.
Theo Renard Siew – chuyên gia khí hậu tại Đại học Tunku Abdul Rahman (Malaysia), nhận định: “Đây không còn là câu chuyện của mục tiêu khí hậu, mà là lòng tin, thời gian và khả năng chuyển đổi thực sự.”
Biến đổi khí hậu đang vượt khỏi tầm kiểm soát?
Trong khi các nhà khoa học cảnh báo thế giới đang tiệm cận “điểm không thể đảo ngược”, thì hội nghị COP30 tại Brazil lại chứng kiến sự vắng mặt của ba quốc gia phát thải lớn nhất thế giới (Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ).
Tổng thống Mỹ – Donald Trump đã tiếp tục gọi khủng hoảng khí hậu là “trò lừa đảo xanh”, khiến nỗ lực toàn cầu càng thêm bấp bênh. Trong khi đó, mục tiêu giữ mức tăng nhiệt dưới 1,5°C cũng ngày càng trở nên xa vời.
Bên cạnh đó, tiến sĩ Siew cũng cảnh báo: “Nếu COP30 không thúc đẩy hành động đáng tin cậy, 1,5°C sẽ trở thành một khẩu hiệu hơn là mục tiêu.”
Đông Nam Á đối mặt hiểm họa tài chính
Theo số liệu từ các tổ chức quốc tế, trong giai đoạn 1970 – 2021, các thiên tai liên quan đến khí hậu đã gây thiệt hại lên tới 1.400 tỷ USD cho khu vực Đông Nam Á.
Bên cạnh đó, ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) cảnh báo, nếu không có các biện pháp mạnh mẽ ứng phó, biến đổi khí hậu có thể khiến khu vực này mất tới 17% GDP vào năm 2070 và lên tới 41% GDP vào cuối thế kỷ.
Việt Nam – với đường bờ biển dài 3.200 km, cũng đang cảm nhận rõ tác động. Tại Hội An, trận lũ tháng trước đã khiến hàng loạt cửa hàng, quán cà phê chìm trong lớp bùn đặc sệt.
Chỉ trong năm nay, Philippines đã phải đối mặt với 21 cơn bão nhiệt đới, trong đó có hai siêu bão với sức gió trên 185 km/h. Được biết, siêu bão Fung-wong đã khiến 1,4 triệu người phải sơ tán (chỉ vài ngày sau khi bão Kalmaegi tàn phá quốc gia này), khiến hàng trăm người thiệt mạng và hàng nghìn căn nhà bị xóa sổ.
Theo ông Francisco Dangla – nhà hoạt động khí hậu, mô tả: “Nước lũ cao hơn 1,2 mét, quét sạch nhà cửa và thuyền đánh cá. Nhiều gia đình giờ không còn kế sinh nhai.”
Tự nhiên đang mất dần khả năng bảo vệ con người
Nhiệt độ đại dương tăng cao đang gây ra những thiệt hại khó có thể phục hồi. Tại biển Andaman (Thái Lan), cỏ biển – nguồn sống của bò biển Dugong, cũng đang chết dần, trong khi số lượng rùa biển Hawksbill và cá heo Irrawaddy giảm mạnh.
Ở Malaysia, các rạn san hô từ Sipadan tới Mabul tiếp tục bị tẩy trắng trên diện rộng. Trong khi đó, rừng ngập mặn ở Bắc Kalimantan (Indonesia) và Palawan (Philippines) – vốn là lá chắn quan trọng bảo vệ trước bão, đang dần biến mất.
Bên cạnh đó, Liên Hợp Quốc cũng đã thông qua Tuyên bố chung về Hành động vì Nước và Khí hậu, tập trung vào quản lý nước, hạn hán và lũ lụt, đặt nền móng cho Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu về Nước tại UAE vào năm sau.
