Chợ giá – Cuộc xung đột leo thang tại Trung Đông đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào trạng thái căng thẳng chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây. Khi chiến sự liên quan đến Iran kéo dài và hoạt động vận chuyển qua eo biển chiến lược Hormuz gần như tê liệt, các quốc gia Châu Á (khu vực tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới) đang khẩn trương tìm kiếm các nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thay thế nhằm tránh nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.
Eo biển Hormuz – “điểm nghẽn” năng lượng toàn cầu
Eo biển Hormuz từ lâu đã được xem là tuyến hàng hải huyết mạch của thị trường dầu khí toàn cầu, nơi mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô, khí ngưng tụ và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua, tương đương gần 1/5 nguồn cung thế giới.
Tuy nhiên, sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cuối tuần qua, căng thẳng tại khu vực đã leo thang nhanh chóng. Tehran phát đi cảnh báo cứng rắn khi một cố vấn cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố lực lượng này “sẽ đốt cháy bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua” eo biển nếu xung đột tiếp tục leo thang.
Trước những tuyên bố quyết liệt này, hoạt động vận tải qua khu vực gần như đình trệ, làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng về nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Thị trường năng lượng quốc tế phản ứng tức thì khi giá dầu Brent và WTI tăng vọt, trong khi giá LNG giao ngay tại Châu Á cũng bật tăng mạnh do nỗi lo thiếu hụt nguồn cung.
Qatar đóng cửa cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới
Tình hình càng trở nên căng thẳng hơn khi các cuộc tấn công buộc cơ sở xuất khẩu LNG Ras Laffan của Qatar phải tạm thời đóng cửa, làm gián đoạn một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Theo dữ liệu theo dõi tàu biển quốc tế, có ít nhất 5 tàu chở LNG đầy hàng đã mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, không thể tiếp tục hành trình trong bối cảnh rủi ro an ninh gia tăng.
Qatar vốn là một trong những nhà xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới, do đó bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng lập tức tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên thị trường. Nhiều nhà giao dịch LNG phải thức trắng đêm liên hệ đối tác để tìm nguồn cung thay thế, trong khi không ít lô hàng đã ký kết trước đó buộc phải đàm phán lại hoặc thậm chí hủy bỏ vì lo ngại rủi ro vận chuyển.
Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc đồng loạt tìm kiếm nguồn thay thế
Châu Á được đánh giá là khu vực chịu tác động trực tiếp và rõ nét nhất khi phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng từ Trung Đông. Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu và LNG lớn nhất thế giới, hiện nhận khoảng 30% lượng LNG từ khu vực này. Bên cạnh đó, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng có mức độ phụ thuộc tương tự, khiến bất kỳ biến động nào tại Vịnh Ba Tư đều nhanh chóng tạo sức ép lên an ninh năng lượng khu vực.
Trước nguy cơ thiếu hụt nguồn cung từ Qatar, các doanh nghiệp năng lượng lớn của Ấn Độ như Petronet LNG Ltd. và Gail India Ltd. đang xem xét phát hành các gói thầu mua LNG mới nhằm bù đắp phần sụt giảm.
Tại Nhật Bản, các nhà máy lọc dầu có thể khai thác nguồn dự trữ dầu thô Trung Đông đặt tại Kiire và Okinawa – hai trung tâm lưu trữ với sức chứa lần lượt hơn 46 triệu và 8 triệu thùng. Hiện, tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco cũng đang thuê kho tại cả hai địa điểm này.
Trong khi đó, Đài Loan (trung tâm sản xuất chip bán dẫn hàng đầu thế giới) đã yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giao LNG sớm hơn một tháng so với kế hoạch. Theo thủ tướng – Cho Jung-tai cho biết, lượng dự trữ hiện tại đủ đáp ứng nhu cầu đến cuối tháng 3, song chính quyền đang tích cực tìm kiếm nguồn cung bổ sung từ Nhật Bản và Hàn Quốc.
Về phía Hàn Quốc, dù trữ lượng dầu và LNG đang vượt mức dự trữ bắt buộc, chính phủ nước này vẫn chủ động đàm phán thêm các nguồn cung thay thế nhằm phòng ngừa kịch bản xung đột kéo dài.
Mỹ, Úc và Châu Phi trở thành phương án thay thế
Trong khi rủi ro tại Trung Đông leo thang, các nhà nhập khẩu Châu Á đang tăng tốc tìm kiếm nguồn cung thay thế, trong đó Mỹ nổi lên là lựa chọn đáng chú ý khi hiện là nhà sản xuất LNG lớn nhất thế giới. Một phần các lô hàng LNG của Mỹ vốn xuất sang Châu Âu được cho là có thể điều hướng sang Châu Á nếu chênh lệch giá đủ hấp dẫn, qua đó phần nào giảm áp lực thiếu hụt.
Úc cũng được xem là một phương án tiềm năng. Trong thời gian gần đây, nước này thậm chí đã xuất khẩu một lô LNG hiếm hoi sang Canada trong bối cảnh nhu cầu tại Châu Á suy giảm trước đó. Tuy nhiên, giới phân tích cũng nhận định, nguồn cung bổ sung từ Úc và Đông Nam Á khó có thể bù đắp hoàn toàn nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa.
Bên cạnh bài toán nguồn hàng, chi phí vận chuyển gia tăng do phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và quãng đường kéo dài cũng là yếu tố đáng lo ngại. Các nhà phân tích cảnh báo điều này có thể đẩy giá nhập khẩu lên cao, gia tăng áp lực lạm phát đối với nhiều nền kinh tế vốn đang phục hồi mong manh sau giai đoạn tăng trưởng chậm.
Nguy cơ cạn kiệt dự trữ nếu xung đột kéo dài
Hiện tại, nhiều quốc gia Châu Á vẫn duy trì lượng dự trữ chiến lược đủ để giảm thiểu tác động trong ngắn hạn, qua đó phần nào tạo “vùng đệm” trước những biến động đột ngột của thị trường. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, thì các kho dự trữ này có thể nhanh chóng bị bào mòn, đẩy khu vực vào thế bị động về nguồn cung năng lượng.
Theo giới chuyên gia cảnh báo, thị trường đang đứng trước nguy cơ đối mặt một “cú sốc năng lượng” tương tự các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa hoàn toàn. Kịch bản này không chỉ khiến giá năng lượng leo thang mà còn có thể làm chậm đà phục hồi kinh tế của khu vực.
Sự gián đoạn kéo dài, theo đánh giá, sẽ tác động trực tiếp đến sản xuất công nghiệp, hoạt động logistics và đặc biệt là chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu – lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nguồn điện ổn định và liên tục.
