Chợ giá – Saudi Arabia đã bán gần 100 triệu thùng dầu cho các khách hàng châu Á chỉ trong khoảng một tuần, trong khi nguồn cung khu vực chịu sức ép lớn bởi xung đột và những gián đoạn trên các tuyến vận chuyển dầu chủ chốt. Đáng chú ý, Riyadh sẵn sàng đảm nhận phần lớn khâu logistics và vận chuyển, thay vì để các nhà máy lọc dầu tự đưa tàu đến nhận hàng như thông lệ trước đây. Saudi Arabia tung gần 100 triệu thùng dầu, giải tỏa sức ép nguồn cung tại châu Á
Gần 100 triệu thùng dầu trong thời gian ngắn
Được biết, Saudi Arabia đã bán gần 100 triệu thùng dầu thô cho các khách hàng tại châu Á kể từ giữa tuần trước, trong đó các lô hàng dự kiến được giao trong tháng 10 và 11. Và phần lớn lượng dầu này sẽ được vận chuyển qua eo biển Hormuz, theo các nhà giao dịch am hiểu thị trường.
Nguồn tin cho biết bên mua gồm các nhà máy lọc dầu quốc doanh và tư nhân của Trung Quốc, cùng các doanh nghiệp chế biến dầu tại Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Do không được phép trao đổi với truyền thông, các nhà giao dịch yêu cầu giữ kín danh tính.
Động thái này diễn ra trong lúc thị trường dầu mỏ châu Á chịu sức ép từ cả nguồn cung và chi phí. Nguồn cung trong khu vực bị gián đoạn, trong khi các nhà máy lọc dầu phải đối mặt với giá nguyên liệu tăng cao và rủi ro vận tải ngày càng lớn.
Với Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, lượng dầu bổ sung từ Saudi Arabia có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động của các nhà máy lọc dầu cũng như chuỗi cung ứng nhiên liệu. Một số nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc và Ấn Độ đã cân nhắc giảm công suất trong bối cảnh giá dầu thô tăng mạnh.
Việc Saudi Arabia nhanh chóng đưa thêm dầu ra thị trường châu Á vì vậy có thể giúp giảm bớt sức ép nguồn cung trong ngắn hạn, trong khi các nhà máy lọc dầu trong khu vực tiếp tục đối mặt với bài toán chi phí nguyên liệu và vận chuyển.
Đường ống East-West khiến Saudi Arabia phải thay đổi phương án
Một trong những nguyên nhân quan trọng làm thay đổi dòng chảy dầu của Saudi Arabia chính là sự gián đoạn tại đường ống East-West, tuyến vận chuyển dầu chiến lược nối khu vực phía Đông của nước này với cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Tuyến đường ống này giúp Saudi Arabia giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz trong hoạt động xuất khẩu dầu.
Được biết, vào ngày 10/9, đường ống East-West bị tấn công và sau đó phải tạm dừng hoạt động để bảo đảm an toàn và đánh giá thiệt hại. Theo Bloomberg, sự cố đã buộc Saudi Arabia tăng lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz.
Đến ngày 22/9, Reuters đưa tin Saudi Arabia bắt đầu khôi phục hoạt động của đường ống East-West. Tuy nhiên, việc đưa tuyến đường ống trở lại công suất tối đa sẽ cần thêm thời gian do một số trạm bơm bị hư hại. Reuters cho biết quá trình khôi phục công suất đầy đủ có thể kéo dài nhiều tuần.
Trong thời gian tuyến đường ống chưa thể vận hành ở công suất tối đa, eo biển Hormuz tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Saudi Arabia. Điều này cũng lý giải vì sao lượng dầu được vận chuyển qua tuyến hàng hải này tới các khách hàng châu Á đang tăng mạnh.
Riyadh chuyển một phần rủi ro vận chuyển sang bên bán
Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở cách Saudi Arabia tổ chức giao dầu cho khách hàng. Trước đây, dầu thô vùng Vịnh thường được bán theo điều kiện FOB, theo đó người mua chịu trách nhiệm bố trí tàu đến cảng để nhận hàng. Tuy nhiên, khi rủi ro an ninh trên các tuyến vận tải gia tăng, nhiều nhà máy lọc dầu châu Á không muốn tự mình gánh toàn bộ rủi ro trong quá trình vận chuyển.
Theo các nhà giao dịch, Saudi Aramco hiện đang đề nghị đảm nhận nhiều hơn khâu logistics, thậm chí tổ chức vận chuyển dầu đến tận khách hàng tại châu Á. Cách làm này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong việc phân bổ rủi ro trên thị trường dầu mỏ.
Trong khi rủi ro địa chính trị gia tăng, thì việc sở hữu nguồn dầu không còn là yếu tố duy nhất. Khả năng đưa dầu an toàn từ cảng xuất khẩu đến nhà máy lọc dầu cũng ngày càng trở thành một phần quan trọng trong quyết định mua bán của các bên tham gia thị trường.
Bên cạnh đó Reuters cũng ghi nhận các nhà sản xuất dầu vùng Vịnh ngày càng sử dụng hình thức chuyển dầu từ tàu sang tàu ngoài khơi Oman nhằm duy trì dòng chảy xuất khẩu. Phương án này giúp các nhà xuất khẩu linh hoạt hơn trong việc vận chuyển dầu, nhưng đồng thời kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm cao hơn.
Châu Á tìm nguồn dầu thay thế
Đợt bán dầu quy mô lớn của Saudi Arabia diễn ra trong khi các nhà máy lọc dầu châu Á đang phải tìm kiếm thêm nguồn cung thay thế. Nguồn dầu từ Iran chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các biện pháp trừng phạt và những gián đoạn liên quan đến xung đột. Trong khi đó, một số khách hàng tại châu Á trở nên thận trọng hơn với dầu Nga do những rủi ro liên quan đến chính trị, vận tải, bảo hiểm và thanh toán.
Khi hai nguồn cung quan trọng bị thu hẹp hoặc trở nên khó tiếp cận, các nhà máy lọc dầu phải tìm đến những nguồn hàng khác, trong đó có dầu từ châu Phi và Mỹ Latinh. Điều này có thể khiến cuộc cạnh tranh trên thị trường dầu thô đường biển không còn chỉ xoay quanh giá cả.
Ngoài ra, các nhà máy lọc dầu còn phải cạnh tranh về tàu chở dầu, chi phí bảo hiểm, tuyến vận chuyển và khả năng giao hàng đúng thời hạn. Trong khi đó, việc bảo đảm một lô dầu có thể được vận chuyển an toàn và đến đúng nơi, đúng thời điểm ngày càng trở thành yếu tố quan trọng đối với cả bên bán lẫn bên mua.
Eo biển Hormuz tiếp tục là “nút thắt” của thị trường dầu
Việc Saudi Arabia phải tăng lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz cho thấy vai trò quan trọng của tuyến hàng hải này đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Nằm giữa Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab, Hormuz chính là cửa ngõ vận chuyển chiến lược, đưa dầu thô và các sản phẩm năng lượng từ Trung Đông tới châu Á và nhiều thị trường khác.
Khi đường ống East-West gặp sự cố, áp lực vận chuyển dầu của Saudi Arabia càng dồn lớn hơn lên tuyến hàng hải này. Để duy trì dòng chảy xuất khẩu, các nhà sản xuất dầu vùng Vịnh đang triển khai nhiều biện pháp, từ tăng cường vận chuyển bằng tàu chở dầu, điều chỉnh lịch giao hàng đến chuyển dầu giữa các tàu ngoài khơi Oman.
Theo Reuters, khối lượng dầu được chuyển theo hình thức tàu sang tàu đã tăng mạnh trong tháng 9. Diễn biến này cho thấy các nhà xuất khẩu đang phải linh hoạt hơn trong khâu vận chuyển để ứng phó với những gián đoạn, đồng thời duy trì nguồn cung cho thị trường quốc tế.
Thị trường đã được “tiếp sức”, nhưng rủi ro chưa biến mất
Và gần 100 triệu thùng dầu Saudi Arabia bán cho khách hàng châu Á có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, động thái này chưa thể loại bỏ hoàn toàn những rủi ro đang bao phủ thị trường dầu mỏ.
Đáng chú ý, phần lớn các lô hàng mới vẫn phải vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải đang chịu sức ép lớn về an ninh và địa chính trị. Trong khi đó, đường ống East-West dù đã được Saudi Arabia nối lại hoạt động nhưng vẫn cần thêm thời gian để trở về công suất tối đa. Reuters cho biết quá trình khôi phục đầy đủ có thể kéo dài 6-8 tuần.
Điều này khiến thị trường dầu mỏ châu Á tiếp tục phải theo dõi sát diễn biến an ninh quanh eo biển Hormuz, tốc độ khôi phục các tuyến xuất khẩu thay thế của Saudi Arabia và khả năng các nhà máy lọc dầu trong khu vực duy trì hoạt động ở mức cao.
Trong ngắn hạn, lượng dầu bổ sung từ Saudi Arabia tạo thêm một “khoảng đệm” cần thiết cho thị trường. Nhưng những diễn biến hiện nay cũng cho thấy một vấn đề lớn hơn: Khi các tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn, ngay cả những nhà sản xuất dầu lớn với năng lực xuất khẩu mạnh vẫn có thể đối mặt với những giới hạn về cơ sở hạ tầng, tàu chở dầu và an toàn hàng hải.
Đối với châu Á, nơi tập trung nhiều trung tâm lọc dầu và thị trường tiêu thụ năng lượng lớn, thì khả năng duy trì dòng dầu ổn định sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng đối với giá nhiên liệu và triển vọng thị trường năng lượng trong những tháng tới.
