Chợ giá – Giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh trong khi căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông đang vô tình trở thành chất xúc tác thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang xe điện tại Đông Nam Á. Theo nhận định của nhiều chuyên gia, những biến động trên thị trường năng lượng đang khiến các quốc gia trong khu vực đứng trước một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển giao thông xanh.
Nỗi lo giá xăng dầu thúc đẩy người dân chuyển sang xe điện
Tại Bangkok (Thái Lan), một câu chuyện đang được nhiều nhà kinh doanh xe điện nhắc lại như minh chứng cho sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Ông Samart Prakotkancharna- Giám đốc điều hành Trung tâm Ô tô Ratchapruek P, cho biết có một khách hàng lái chiếc Mercedes đến thẳng sân vận động (nơi tổ chức hội chợ xe) mang theo tiền mặt và quyết định mua ngay một chiếc xe điện đã qua sử dụng. Theo ông Samart kể: “Ông ấy nói rằng lo sợ sẽ không thể đổ đầy bình xăng nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng”.
Các nhà phân tích năng lượng cho rằng, căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Israel với Iran trong thời gian gần đây đã gây gián đoạn nguồn cung dầu khí toàn cầu, khiến thị trường năng lượng rơi vào trạng thái bất ổn. Những cú sốc như vậy thường tạo ra tác động dây chuyền đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu nhập khẩu, trong đó có các quốc gia Đông Nam Á.
Trong khi đó, nhiều người tiêu dùng trong khu vực bắt đầu cân nhắc chuyển sang phương tiện chạy điện như một giải pháp lâu dài nhằm giảm sự phụ thuộc vào xăng dầu.
Xe điện ngày càng hấp dẫn người tiêu dùng
Không chỉ chịu tác động từ giá nhiên liệu tăng cao, sức hút của xe điện còn đến từ những bước tiến nhanh chóng về công nghệ. Các mẫu xe điện thế hệ mới được trang bị nội thất hiện đại, hệ thống giải trí thông minh, khả năng tăng tốc nhanh cùng chi phí vận hành thấp hơn đáng kể so với các dòng xe sử dụng động cơ đốt trong.
Bên cạnh đó, giá bán xe điện cũng đã giảm mạnh trong vài năm gần đây nhờ sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các nhà sản xuất. Tại Thái Lan – thị trường ô tô lớn nhất Đông Nam Á, nhiều thương hiệu Trung Quốc như BYD, Great Wall Motors, Aion hay Deepal đang mở rộng thị phần bằng chiến lược giá cạnh tranh cùng việc liên tục giới thiệu các mẫu xe mới.
Trong giai đoạn đầu, chính phủ Thái Lan đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ như giảm thuế nhập khẩu và trợ cấp mua xe điện nhằm kích thích nhu cầu. Tuy nhiên, ngay cả khi các gói hỗ trợ này dần được cắt giảm, nhu cầu trên thị trường vẫn tiếp tục tăng mạnh.
Theo các chuyên gia, điều này cho thấy xe điện đã bắt đầu bước sang giai đoạn tăng trưởng tự nhiên, thay vì phụ thuộc vào các chương trình trợ cấp.
Đông Nam Á nổi lên như thị trường xe điện tăng trưởng nhanh
Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, Đông Nam Á đang nổi lên như một trong những khu vực có tốc độ tăng trưởng xe điện nhanh nhất thế giới. Trong năm vừa qua, cứ khoảng sáu chiếc xe được bán ra tại khu vực thì có một chiếc là xe điện – tỷ lệ vượt qua cả nhiều thị trường ở châu Âu và Mỹ.
Ông Lam Pham – chuyên gia phân tích năng lượng khu vực châu Á của Ember, cho rằng sự hỗ trợ ban đầu của chính phủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của thị trường.
Bên cạnh đó, ông Lam cũng cho biết thêm: “Bất kỳ công nghệ mới nào khi mới xuất hiện đều cần các chính sách ưu đãi để giảm rủi ro cho người tiêu dùng và giúp thị trường đạt quy mô đủ lớn”. Tuy nhiên, theo ông Lam, xu hướng rời bỏ động cơ đốt trong hiện đã trở thành một quá trình khó đảo ngược.
Tại Việt Nam, doanh số xe điện của VinFast đang tăng trưởng nhanh nhờ nhu cầu nội địa và chiến lược phát triển hệ sinh thái sạc điện. Trong khi đó, tại Malaysia, hãng xe Proton cũng ghi nhận mức tăng mạnh ở các dòng xe điện và hybrid.
An ninh năng lượng trở thành động lực lớn
Ban đầu, xe điện được quảng bá chủ yếu như một giải pháp nhằm giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế cho rằng, động lực thúc đẩy sự chuyển dịch sang phương tiện chạy điện hiện nay ngày càng gắn với yếu tố an ninh năng lượng.
Theo ông Mohd Afzanizam Abdul Rashid – Kinh tế trưởng của Ngân hàng Muamalat Malaysia, cho rằng người tiêu dùng đang bị thu hút bởi công nghệ hiện đại và chi phí vận hành thấp của xe điện. Ông cũng cho biết thêm: “Từ góc nhìn của chính phủ, xe điện cũng giúp giảm gánh nặng trợ cấp nhiên liệu. Riêng Malaysia đang chi gần 4 tỷ USD mỗi năm cho các khoản hỗ trợ xăng dầu”.
Việc giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu không chỉ giúp ổn định ngân sách mà còn tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động địa chính trị.
Hạ tầng sạc và công nghệ pin vẫn là thách thức
Dù xu hướng chuyển đổi sang xe điện đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, các quốc gia Đông Nam Á vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là hạ tầng trạm sạc chưa phát triển đồng bộ.
Tại Malaysia, số lượng trạm sạc mới chỉ đạt khoảng 60% so với mục tiêu 10.000 điểm sạc mà chính phủ đặt ra. Bên cạnh đó, nhiều người tiêu dùng vẫn bày tỏ lo ngại về tuổi thọ pin, chi phí thay thế cũng như phạm vi di chuyển của xe điện trong các chuyến đi dài.
Tuy vậy, theo các chuyên gia cho rằng, những trở ngại này đang dần được tháo gỡ khi công nghệ pin liên tục được cải thiện, chi phí sản xuất giảm và hiệu suất ngày càng cao, trong khi mạng lưới trạm sạc cũng được mở rộng nhanh chóng.
Ông Lam Pham cho rằng, những biến động địa chính trị gần đây tại Trung Đông càng làm nổi bật tầm quan trọng của quá trình chuyển đổi năng lượng. Theo ông, đây là lời nhắc nhở rõ ràng rằng xe điện không chỉ đơn thuần gắn với mục tiêu bảo vệ môi trường mà còn là con đường hướng tới an ninh năng lượng và tăng cường khả năng phục hồi kinh tế của các quốc gia.
