Chợ giá – Giá điện giao ngay tại Úc đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều tháng khi thời tiết lặng gió và mây dày đặc làm suy giảm mạnh sản lượng điện gió và điện mặt trời. Diễn biến này đã cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng lớn của thị trường điện vào các yếu tố thời tiết trong bối cảnh năng lượng tái tạo chiếm tỷ trọng ngày càng cao.
Giá điện tăng mạnh khi nguồn điện gió suy giảm
Thị trường điện Úc vừa trải qua một đợt biến động đáng chú ý, khi giá điện giao ngay trên Thị trường Điện Quốc gia (NEM) tăng mạnh trong ngày 22/6. Tại bang Victoria, giá điện giao ngay theo chu kỳ thanh toán 5 phút có thời điểm tiến sát mốc 450 AUD (khoảng 315 USD) mỗi MWh, đánh dấu mức cao nhất kể từ tháng 1 năm nay.
Được biết, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự sụt giảm mạnh của nguồn cung năng lượng tái tạo. Theo số liệu thị trường, điện gió chỉ đóng góp khoảng 3% tổng sản lượng điện trong giai đoạn cao điểm, thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình khoảng 24% thường ghi nhận.
Cùng lúc đó, thời tiết nhiều mây cũng làm giảm hiệu suất hoạt động của các nhà máy điện mặt trời, khiến nguồn cung từ hai nguồn năng lượng tái tạo chủ chốt đồng loạt suy yếu.
Thời tiết ngày càng quyết định giá điện
Úc từ lâu đã được xem là một trong những thị trường điện có mức độ biến động lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, trong khi quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo diễn ra mạnh mẽ, yếu tố thời tiết đang ngày càng đóng vai trò quyết định đối với diễn biến của thị trường điện.
Bà Maya Muthuswamy – nhà môi giới phái sinh thời tiết tại TP ICAP Group ở Melbourne cho rằng, giá điện hiện nay gần như gắn chặt với diễn biến của sức gió. Theo bà, mối liên hệ giữa giá năng lượng và điều kiện gió ngày càng trở nên rõ nét, đến mức có thời điểm thị trường dường như chỉ tồn tại hai trạng thái là có gió hoặc không có gió.
Bên cạnh đó, các chuyên gia phân tích cũng nhận định rằng, khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tiếp tục gia tăng trong cơ cấu nguồn điện, những biến động bất thường của thời tiết có thể nhanh chóng làm thay đổi cán cân cung – cầu trên thị trường. Điều này đồng nghĩa với việc giá điện có thể tăng hoặc giảm mạnh trong thời gian ngắn tùy thuộc vào điều kiện thời tiết thực tế.
Năng lượng tái tạo lập kỷ lục nhưng cũng tạo ra thách thức mới
Theo số liệu từ Cơ quan Điều hành Thị trường Năng lượng Úc (AEMO), năng lượng tái tạo đã đóng góp 46,5% tổng sản lượng điện của lưới điện quốc gia trong quý I/2026, mức cao nhất từng được ghi nhận trong cùng giai đoạn.
Kết quả này được xem là một dấu mốc quan trọng trong lộ trình giảm phát thải carbon của Úc, đồng thời cho thấy tốc độ mở rộng mạnh mẽ của các dự án điện gió và điện mặt trời trên phạm vi cả nước.
Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, sự gia tăng tỷ trọng của các nguồn điện có tính biến thiên cao đang đặt ra không ít thách thức đối với an ninh năng lượng. Trong những thời điểm điều kiện thời tiết không thuận lợi, hệ thống điện buộc phải huy động các nguồn phát dự phòng như khí đốt hoặc than đá với chi phí cao hơn để đảm bảo nguồn cung. Điều này có thể khiến giá điện tăng mạnh, qua đó tạo thêm áp lực đối với người tiêu dùng và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Gió yếu có thể kéo dài trong nhiều tuần
Ông Tim Constable – chuyên gia khí tượng của MetraWeather Australia cho rằng, nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm sản lượng điện tái tạo hiện nay là do một hệ thống áp cao mạnh đang bao phủ khu vực đông nam nước Úc.
Được biết, hệ thống này khiến tốc độ gió giảm trên diện rộng, đặc biệt tại bang Victoria – nơi tập trung nhiều trang trại điện gió lớn nhất cả nước. Bên cạnh đó, lớp mây dày đặc cũng làm giảm hiệu quả hoạt động của các nhà máy điện mặt trời, khiến nguồn cung năng lượng tái tạo tiếp tục suy yếu.
Trong khi đó, ông Christian Werner – Giám đốc điều hành Công ty Global Weather Climate Analytics, cho biết tình trạng sản lượng điện gió thấp có thể kéo dài ít nhất trong hai tuần tới. Theo ông, nguyên nhân bắt nguồn từ sự dịch chuyển bất thường của xoáy cực Nam (Southern Polar Vortex) – hệ thống gió quy mô lớn có vai trò duy trì khối không khí lạnh quanh Nam Cực.
Ông Werner nhận định: “Điều kiện gió yếu hiện nay có liên quan trực tiếp đến vị trí của xoáy cực. Chừng nào hệ thống này chưa thay đổi, sản lượng điện gió vẫn sẽ ở mức thấp”.
Thị trường chờ đợi hiện tượng khí quyển có thể đảo chiều xu hướng
Hiện, các nhà khí tượng học cũng đang theo dõi khả năng xuất hiện hiện tượng “ấm lên đột ngột tầng bình lưu” (Sudden Stratospheric Warming – SSW), một hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm thay đổi cấu trúc của xoáy cực Nam. Khi xảy ra, hiện tượng này có thể khiến các khối không khí lạnh dịch chuyển khỏi Nam Cực, kéo theo những thay đổi đáng kể đối với các hệ thống gió tại Nam bán cầu.
Theo ông Christian Werner, đây có thể là yếu tố giúp cải thiện điều kiện gió tại Úc trong thời gian tới. Ông cho rằng: “Vấn đề không phải là liệu hiện tượng này có xảy ra hay không, mà là khi nào nó xảy ra và tác động của nó sẽ xuất hiện tại Úc vào thời điểm nào”.
Có thể thấy, đợt tăng giá điện mới nhất đã tiếp tục làm nổi bật những thách thức trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp. Dù năng lượng tái tạo đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, tính biến động của điện gió và điện mặt trời vẫn đặt ra nhiều yêu cầu đối với hệ thống năng lượng.
Theo đánh giá của các chuyên gia, điều này đòi hỏi các quốc gia phải đẩy mạnh đầu tư vào các giải pháp như lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh và các nguồn phát điện dự phòng nhằm bảo đảm độ ổn định của nguồn cung.
