Chợ giá – Đông Nam Á đang đứng trước nguy cơ phải đối mặt với một cú sốc nguồn cung lương thực mới khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến giá dầu thô và phân bón leo thang, trong khi hiện tượng El Niño mạnh được dự báo có thể xuất hiện vào cuối năm 2026, theo đánh giá mới nhất của Goldman Sachs.
Ba yếu tố có thể tạo nên cú sốc lương thực mới
Trong báo cáo phân tích mới công bố, Goldman Sachs cảnh báo Đông Nam Á hiện đang đứng trước nguy cơ đối mặt với một cú sốc nguồn cung lương thực khi hàng loạt yếu tố bất lợi đồng thời tác động lên chuỗi sản xuất nông nghiệp.
Theo ngân hàng đầu tư này, áp lực đầu tiên đến từ giá dầu tăng cao do xung đột và bất ổn kéo dài tại Trung Đông. Giá năng lượng leo thang không chỉ làm tăng chi phí vận chuyển mà còn đẩy giá thành sản xuất trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nông nghiệp. Goldman Sachs cũng cho biết: “Cú sốc giá dầu từ cuộc xung đột ở Trung Đông đã thể hiện rõ trong các mặt hàng nhạy cảm với nhiên liệu thuộc rổ chỉ số giá tiêu dùng (CPI)”.
Yếu tố thứ hai là đà tăng của giá phân bón. Với vai trò là đầu vào thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp, việc giá phân bón leo thang đang làm chi phí canh tác của nông dân gia tăng đáng kể. Trong khi đó, nhiều quốc gia Đông Nam Á vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn phân bón nhập khẩu, khiến nguy cơ gián đoạn nguồn cung có thể làm gia tăng áp lực lên giá lương thực và lạm phát trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, yếu tố thứ ba được đánh giá là đặc biệt đáng quan ngại là khả năng xuất hiện một đợt El Niño mạnh vào cuối năm 2026. Hiện tượng thời tiết cực đoan này có thể gây ra tình trạng hạn hán trên diện rộng, làm suy giảm năng suất cây trồng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng nông nghiệp tại nhiều quốc gia trong khu vực. Điều này đồng nghĩa với việc những rủi ro đối với nguồn cung lương thực có thể tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.
Goldman Sachs cũng nhận định: “Cú sốc từ El Niño có thể xuất hiện đúng thời điểm áp lực từ giá dầu và phân bón đang đè nặng lên chuỗi cung ứng thực phẩm”.
Singapore và Philippines dễ tổn thương nhất
Theo đánh giá của Goldman Sachs, Singapore và Philippines là hai nền kinh tế Đông Nam Á dễ chịu tác động nhất từ những biến động của giá lương thực toàn cầu do phụ thuộc lớn vào nguồn thực phẩm nhập khẩu.
Trong đó, Singapore hiện phải nhập khẩu hơn 90% nhu cầu lương thực trong nước, khiến quốc gia này đặc biệt nhạy cảm trước các biến động của thị trường thực phẩm quốc tế. Tương tự, Philippines cũng thường xuyên đối mặt với áp lực về an ninh lương thực khi năng lực sản xuất trong nước chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu dùng.
Đối với các quốc gia còn lại trong khu vực, lợi thế về nông nghiệp giúp giảm bớt phần nào tác động từ các cú sốc bên ngoài, song không đồng nghĩa với việc hoàn toàn miễn nhiễm. Theo Goldman Sachs cho biết, Malaysia và Indonesia có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ ngành công nghiệp dầu cọ quy mô lớn. Tuy nhiên, nếu không tính đến yếu tố này, cả hai nền kinh tế thực chất vẫn là những nước nhập khẩu lương thực ròng.
Trong khi đó, Thái Lan (một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản của khu vực) cũng tồn tại điểm yếu đáng chú ý là mức độ phụ thuộc cao vào nguồn phân bón nhập khẩu. Theo báo cáo, có hơn 90% lượng phân bón sử dụng tại quốc gia này được nhập khẩu từ nước ngoài, qua đó làm gia tăng rủi ro khi thị trường phân bón toàn cầu biến động.
Giá phân bón và lương thực chịu sức ép từ dầu mỏ
Theo các chuyên gia kinh tế nhận định, mối liên hệ giữa giá dầu và giá lương thực đang ngày càng trở nên chặt chẽ khi chuỗi cung ứng toàn cầu phụ thuộc lớn vào năng lượng. Nghiên cứu của Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE) cũng chỉ ra rằng, năng lượng là đầu vào quan trọng xuyên suốt quá trình sản xuất, chế biến, bảo quản và vận chuyển thực phẩm. Vì vậy, bất kỳ biến động nào của giá dầu cũng có thể nhanh chóng lan tỏa sang giá các mặt hàng thiết yếu.
Mặt khác, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã cảnh báo tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ kéo dài có thể đẩy giá phân bón từ Trung Đông tăng mạnh hơn, đồng thời làm suy giảm nguồn cung trên thị trường toàn cầu. Theo đánh giá của tổ chức này, những tác động đó có nguy cơ ảnh hưởng tới các mùa gieo trồng trong giai đoạn 2026-2027, làm giảm năng suất cây trồng và tạo thêm áp lực tăng giá đối với lương thực trong những năm tiếp theo.
Áp lực lạm phát thực phẩm gia tăng
Dựa vào các mô hình dự báo của Goldman Sachs, tác động cộng hưởng từ giá dầu, giá phân bón và hiện tượng El Niño có thể sẽ khiến lạm phát thực phẩm tại Đông Nam Á tăng thêm trung bình 1 điểm phần trăm sau 6 tháng.
Và mức ảnh hưởng này được dự báo tiếp tục gia tăng, lên tới khoảng 2,1 điểm phần trăm sau 12 tháng, trước khi giảm dần xuống còn khoảng 2 điểm phần trăm trong vòng 18 tháng tiếp theo.
Tuy nhiên, Goldman Sachs nhấn mạnh đây là phần áp lực gia tăng thêm so với xu hướng lạm phát thực phẩm thông thường, không phải dự báo về tổng mức lạm phát thực phẩm của khu vực.
Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu kịch bản này xảy ra, nhiều chính phủ Đông Nam Á sẽ phải đối mặt với thách thức lớn trong việc cân bằng giữa kiểm soát giá lương thực, trợ giá nhiên liệu và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Trong khi tình hình biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan và những bất ổn địa chính trị vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, thì an ninh lương thực đang nổi lên như một trong những thách thức chiến lược đáng chú ý đối với khu vực trong những năm tới.
