Hướng dẫn xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu (Cập nhật 2026)

Chợ giá – Sự cố tràn dầu là một trong những sự cố môi trường có mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng, có thể gây thiệt hại lớn về kinh tế, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dầu khí, kho xăng dầu, cảng biển, vận tải nhiên liệu hoặc các cơ sở có nguy cơ phát sinh dầu tràn, việc xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro và bảo vệ môi trường.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nội dung, quy trình xây dựng và triển khai kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu theo thực tiễn áp dụng tại các kho xăng dầu, cảng biển và cơ sở công nghiệp hiện nay.

Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu là gì?

Trong quá trình hoạt động thì các cơ sở kinh doanh xăng dầu, kho chứa nhiên liệu, phương tiện vận chuyển dầu hoặc các doanh nghiệp có sử dụng dầu, các sản phẩm từ dầu luôn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố tràn dầu. Khi sự cố phát sinh, dầu có thể nhanh chóng lan rộng ra môi trường đất, nước mặt, hệ thống thoát nước hoặc khu vực xung quanh, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường, an toàn phòng cháy chữa cháy và hoạt động sản xuất kinh doanh.

Vì vậy, để giảm thiểu những rủi ro và tác động xấu đến môi trường, gây thiệt hại về người và tài sản do sự cố tràn dầu gây ra thì việc xây dựng Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu là cần thiết. Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu là tài liệu mô tả toàn bộ phương án tổ chức, nhân lực, thiết bị, vật tư và quy trình xử lý nhằm chủ động phòng ngừa, ứng cứu và khắc phục hậu quả khi xảy ra sự cố dầu tràn. 

Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu bao gồm cả các chương trình huấn luyện và diễn tập nhằm đảm bảo các nguồn lực luôn trong trạng thái sẵn sàng để xử lý kịp thời nếu sự cố xảy ra trên thực tế.

Mục tiêu của kế hoạch bao gồm:

• Phát hiện và xử lý nhanh các sự cố tràn dầu.
• Hạn chế tối đa dầu phát tán ra môi trường.
• Giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.
• Bảo vệ hệ sinh thái đất, nước và không khí.
• Đáp ứng yêu cầu pháp luật về bảo vệ môi trường.

Đối tượng phải xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu

Tùy theo tính chất hoạt động và nguy cơ phát sinh dầu tràn, nhiều tổ chức và doanh nghiệp bắt buộc phải xây dựng kế hoạch ứng phó, bao gồm:

Doanh nghiệp dầu khí

• Nhà máy lọc hóa dầu.
• Tổng kho xăng dầu.
• Trạm trung chuyển nhiên liệu.

Kho chứa xăng dầu

• Kho xăng dầu đầu mối.
• Kho nhiên liệu hàng không.
• Kho dự trữ nhiên liệu công nghiệp.

Cảng biển và bến thủy

• Cảng nhập xuất nhiên liệu.
• Bến phao tiếp nhận tàu dầu.
• Cảng chuyên dụng phục vụ ngành dầu khí.

Đơn vị vận tải nhiên liệu

• Tàu chở dầu.
• Sà lan vận chuyển xăng dầu.
• Xe bồn nhiên liệu.

Các cơ sở có nguy cơ phát sinh dầu tràn

• Nhà máy sử dụng dầu FO, DO.
• Trạm phát điện.
• Khu công nghiệp có lưu trữ nhiên liệu.

Phân loại các mức độ trong kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu

Điều 6 Quy chế hoạt động ứng phó sự cố tràn dầu banh hành kèm theo Quyết định 12/2021/QĐ-TTg có quy định 03 mức độ sự cố tràn dầu từ nhỏ, trung bình đến lớn như sau:

• Sự cố tràn dầu nhỏ (mức nhỏ) là sự cố tràn dầu có lượng dầu tràn dưới 20 m3 (tấn);
• Sự cố tràn dầu trung bình (mức trung bình) là sự cố tràn dầu có lượng dầu tràn từ 20 m3 (tấn) đến 500 m3 (tấn);
• Sự cố tràn dầu lớn (mức lớn) là sự cố tràn dầu có lượng dầu tràn lớn hơn 500 m3 (tấn).

Thẩm quyền phê duyệt và thời gian thẩm định 

Việc lập và phê duyệt kế hoạch được tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định hiện hành của Chính phủ. Trong đó tùy thuộc vào quy mô sức chứa và mức độ rủi ro, hồ sơ kế hoạch được trình phê duyệt tới các cấp tương ứng.

• UBND cấp Xã/Phường: Thẩm định và phê duyệt cho các cửa hàng bán lẻ xăng dầu và dự án nhỏ (sức chứa dưới 50 m³). Trong thời hạn 15 ngày làm việc (không kể ngày nghỉ) kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Ủy ban nhân dân cấp xã/phường có trách nhiệm thẩm định và ra quyết định phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu.
• UBND cấp Tỉnh/Thành phố: Phê duyệt các kho xăng dầu quy mô từ 50 m³ đến dưới 50.000 m³, hoặc các cảng tiếp nhận tàu dưới 50.000 DWT. Trong thời hạn 20 ngày làm việc (không kể ngày nghỉ) kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm thẩm định và ra quyết định phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu.
• Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia: Phê duyệt các kho dầu từ 50.000 m³ trở lên và cảng tiếp nhận tàu từ 50.000 DWT trở lên. Trong thời hạn 30 ngày làm việc (không kể ngày nghỉ) kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia có trách nhiệm thẩm định và ra quyết định phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu.

Nội dung chính của kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu

Theo hướng dẫn tại Phụ lục II Quyết định 04/2026/QĐ-TTg, một bản kế hoạch cấp cơ sở phải đáp ứng yêu cầu cơ bản các nội dung:

Thông tin chung về cơ sở

Mô tả thông tin chung về cơ sở và những hoạt động liên quan đến dầu và các sản phẩm của dầu gây ra hoặc có nguy cơ gây ra sự cố tràn dầu, bao gồm:

• Tên cơ sở.
• Địa điểm hoạt động.
• Công suất lưu trữ.
• Loại nhiên liệu lưu chứa.

Đánh giá nguy cơ tràn dầu

Đánh giá rủi ro nguồn dầu tràn, khả năng tác động, phạm vi ảnh hƣởng trong trường hợp xảy ra sự cố tràn dầu. Nội dung này xác định:

• Nguồn phát sinh.
• Tần suất xảy ra.
• Khả năng lan truyền.
• Mức độ ảnh hưởng môi trường.

Xây dựng kịch bản sự cố

Ví dụ:

• Tràn dầu dưới 20m³.
• Tràn dầu từ 20–100m³.
• Tràn dầu từ 100–500m³.
• Tràn dầu quy mô lớn trên biển.

Nguồn lực ứng phó sự cố tràn dầu

Triển khai lực lượng, trang thiết bị ứng phó; phương án phối hợp với các đơn vị xung quanh hoặc hợp đồng thuê dịch vụ ứng phó sự cố tràn dầu; cơ cấu tổ chức và phân công trách nhiệm quyền hạn, kế hoạch trang bị, đào tạo.

Lực lượng ứng phó bao gồm:

• Ban chỉ huy ứng phó.
• Đội ứng cứu tại chỗ.
• Đơn vị hỗ trợ bên ngoài.
• Lực lượng chuyên trách.

Danh mục trang thiết bị bao gồm:

• Phao quây dầu.
• Gối thấm dầu.
• Tấm thấm dầu.
• Máy bơm hút dầu.
• Thùng chứa dầu thu hồi.
• Thiết bị bảo hộ cá nhân.

Quy trình ứng phó sự cố tràn dầu gồm 5 bước

Đây là quy trình đang được áp dụng rộng rãi tại các kho xăng dầu, cảng biển và cơ sở lưu chứa nhiên liệu.

Bước 1: Tiếp nhận thông tin và đánh giá tình hình sự cố

Ngay khi phát hiện dầu tràn:

• Báo động khẩn cấp.
• Thông báo cho đội ứng phó.
• Xác định vị trí xảy ra sự cố.
• Đánh giá khối lượng dầu tràn.
• Xác định phạm vi ảnh hưởng.

Các thông tin cần ghi nhận:

• Thời gian xảy ra.
• Loại dầu.
• Tốc độ rò rỉ.
• Điều kiện thời tiết.
• Nguy cơ cháy nổ.

Mục tiêu của bước này là đánh giá chính xác mức độ sự cố để lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

Bước 2: Kích hoạt Ban chỉ huy ứng phó sự cố

Sau khi xác minh sự cố:

Triệu tập cuộc họp khẩn

Ban chỉ huy tiến hành:

• Đánh giá hiện trạng.
• Xác định cấp độ sự cố.
• Phân công nhiệm vụ.

Huy động nguồn lực

Bao gồm:

• Nhân sự ứng cứu.
• Phương tiện chuyên dụng.
• Vật tư chống tràn dầu.

Thông báo cho cơ quan chức năng

Trong trường hợp vượt khả năng ứng phó của cơ sở:

• UBND địa phương.
• Sở Tài nguyên và Môi trường.
• Cảng vụ hàng hải.
• Lực lượng phòng thủ dân sự.
• Đơn vị ứng cứu tràn dầu chuyên nghiệp.

Bước 3: Ngăn chặn nguồn dầu tràn và bảo đảm an toàn

Đây là giai đoạn quyết định hiệu quả ứng cứu.

Dừng ngay nguồn phát sinh dầu

Các biện pháp gồm:

• Tắt bơm.
• Đóng van.
• Cô lập đường ống.
• Chặn điểm rò rỉ.

Phòng chống cháy nổ

• Ngắt điện.
• Cấm nguồn lửa.
• Triển khai lực lượng PCCC.

Chuyển dầu sang khu vực an toàn

Nếu cần thiết:

• Bơm hút dầu sang bể chứa dự phòng.
• Sử dụng bồn chứa tạm thời.

Mục tiêu là ngăn không cho lượng dầu tiếp tục phát tán ra môi trường.

Bước 4: Khoanh vùng và thu gom dầu tràn

Sau khi khống chế nguồn phát sinh, lực lượng ứng cứu triển khai thu gom.

Khoanh vùng dầu tràn trên đất liền

Áp dụng:

• Đắp bờ bao.
• Đào rãnh ngăn dầu.
• Dùng phao chắn dầu.

Khoanh vùng dầu tràn trên biển

Sử dụng:

• Phao quây dầu chuyên dụng.
• Tàu ứng cứu.
• Thiết bị điều hướng vệt dầu.

Thu gom dầu

Các thiết bị thường sử dụng:

• Máy bơm hút dầu.
• Thiết bị tách dầu.
• Tấm thấm dầu.
• Gối thấm dầu.
• Vật liệu hấp phụ dầu.

Trong một số trường hợp có thể áp dụng:

• Chế phẩm vi sinh xử lý dầu.
• Hóa chất phân tán dầu theo quy định.

Bước 5: Xử lý chất thải và phục hồi môi trường

Sau khi thu gom hoàn tất, cơ sở tiến hành khắc phục hậu quả.

Quản lý dầu thu hồi

• Lưu chứa trong bồn chuyên dụng.
• Phân loại chất thải nguy hại.
• Chuyển giao đơn vị xử lý được cấp phép.

Quan trắc môi trường

Tiến hành đánh giá:

• Chất lượng đất.
• Chất lượng nước mặt.
• Nước ngầm.
• Không khí khu vực ảnh hưởng.

Phục hồi môi trường

Bao gồm:

• Làm sạch hiện trường.
• Xử lý đất nhiễm dầu.
• Phục hồi hệ sinh thái.
• Khắc phục tác động lâu dài.

Đánh giá thiệt hại

Doanh nghiệp cần:

• Thống kê thiệt hại.
• Hoàn thiện hồ sơ sự cố.
• Thực hiện bồi thường theo quy định.

Diễn tập ứng phó sự cố tràn dầu tại trạm xăng dầu

Diễn tập ứng phó sự cố tràn dầu là hoạt động mô phỏng các tình huống khẩn cấp để huấn luyện, kiểm tra năng lực phản ứng, và phối hợp lực lượng nhằm ngăn chặn, thu gom dầu tràn ra môi trường. Quy trình này giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại sinh thái và kinh tế.

Diễn tập định kỳ giúp:

• Kiểm tra tính khả thi của kế hoạch.
• Đánh giá năng lực lực lượng ứng cứu.
• Phát hiện điểm yếu trong quy trình.
• Nâng cao khả năng phối hợp giữa các đơn vị.

Một cuộc diễn tập thường gồm:

1. Kích hoạt báo động.
2. Huy động lực lượng.
3. Khoanh vùng dầu tràn.
4. Thu gom dầu.
5. Tổng kết và rút kinh nghiệm.

Ví dụ về diễn tập ứng phó sự cố tràn dầu tại trạm xăng: Diễn tập ứng phó sự cố tràn dầu tại trạm xăng là hoạt động giả định tình huống khẩn cấp (như vỡ đường ống bơm, sự cố bồn chứa, hoặc va chạm phương tiện) để kiểm tra năng lực xử lý, trang thiết bị và phối hợp. Quy trình bao gồm: cắt điện/nguồn nhiệt, cô lập khu vực, dùng cát/phao quây chặn dầu và báo cáo cơ quan chức năng. 

Những sai sót thường gặp khi xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu

• Đánh giá rủi ro chưa đầy đủ.
• Thiếu kịch bản ứng phó cụ thể.
• Không xác định rõ trách nhiệm các bộ phận.
• Trang thiết bị không đáp ứng yêu cầu.
• Không tổ chức diễn tập định kỳ.
• Không cập nhật kế hoạch theo tình hình thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu có bắt buộc không?

Có. Đối với nhiều cơ sở lưu trữ, kinh doanh và vận chuyển xăng dầu, đây là yêu cầu bắt buộc theo quy định về bảo vệ môi trường và ứng phó sự cố.

Bao lâu cần rà soát và cập nhật kế hoạch?

Doanh nghiệp nên rà soát định kỳ hàng năm hoặc khi có thay đổi về công nghệ, quy mô hoạt động và điều kiện môi trường.

Khi nào cần thuê đơn vị ứng cứu chuyên nghiệp?

Khi quy mô sự cố vượt quá khả năng ứng phó của lực lượng tại chỗ hoặc khi dầu tràn trên diện rộng, đặc biệt là trên biển.

Không có kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu có bị xử phạt không?

Có. Doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính và phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu xảy ra sự cố.

Kết luận

Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa, xử lý và khắc phục hậu quả khi xảy ra dầu tràn. Một kế hoạch hiệu quả không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp luật mà còn góp phần bảo vệ môi trường, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao năng lực quản lý rủi ro của doanh nghiệp.

Việc xây dựng kế hoạch cần được thực hiện bài bản, đánh giá đầy đủ các nguy cơ, chuẩn bị sẵn sàng lực lượng, thiết bị và thường xuyên tổ chức diễn tập để bảo đảm khả năng ứng phó trong mọi tình huống.