Chợ giá – Sự phát triển nhanh chóng của điện mặt trời đang làm thay đổi mô hình tiêu thụ và cung ứng điện tại Việt Nam, buộc ngành điện phải điều chỉnh cơ cấu giá. Được biết, tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã bỏ khung giờ cao điểm buổi sáng, đồng thời kéo dài thời gian tính giá cao điểm vào buổi tối, khi sản lượng điện mặt trời suy giảm nhưng nhu cầu tiêu thụ vẫn ở mức cao.
Theo cơ cấu giá điện mới được EVN công bố ngày 31/10, khung giờ cao điểm từ 9h30 đến 11h30 sáng đã bị bãi bỏ. Trong khi đó, khung giờ cao điểm buổi tối được kéo dài thêm 2 tiếng, từ 17h30 đến 22h30.
Những điều chỉnh này phản ánh tác động ngày càng rõ nét của quá trình mở rộng điện mặt trời đối với hệ thống điện Việt Nam. Khi sản lượng điện mặt trời tăng nhanh trên cả nước, nguy cơ thiếu điện vào ban ngày giảm xuống, khiến các nhà hoạch định chính sách chuyển trọng tâm sang thời điểm buổi tối, lúc nguồn cung từ năng lượng tái tạo suy giảm.
Điện mặt trời thay đổi cách tính giá điện
Được biết, EVN đã bắt đầu áp dụng cơ cấu giá điện mới từ ngày 31/10, cùng thời điểm doanh nghiệp này giảm 2% giá bán lẻ điện bình quân theo chỉ đạo của Chính phủ, nhằm hỗ trợ người tiêu dùng và doanh nghiệp. Chính phủ cho biết, việc điều chỉnh giá điện sẽ góp phần giảm lạm phát 0,08 điểm phần trăm.
Áp lực giá cả đang trở thành mối quan tâm của Việt Nam trong cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh tại Trung Đông gây ra. Trong khi đó, việc thay đổi khung giờ cao điểm cũng phản ánh thách thức lớn đối với các nhà hoạch định chính sách: làm thế nào để tiếp tục mở rộng sản lượng điện tái tạo, đồng thời bảo đảm nguồn cung ổn định vào ban đêm, thời điểm điện mặt trời không còn đóng góp đáng kể.
Việt Nam hiện đang là một trong những quốc gia sản xuất điện mặt trời hàng đầu ASEAN. Tốc độ phát triển nhanh của nguồn năng lượng này đã làm thay đổi mô hình tiêu thụ điện, đồng thời tác động đến cơ chế giá và động lực đầu tư của các nhà sản xuất, doanh nghiệp phát triển năng lượng tái tạo cũng như những đơn vị có nhu cầu mua điện trực tiếp.
Khi khung giờ cao điểm ban ngày bị loại bỏ, các nhà sản xuất sẽ không còn được áp dụng mức giá cao hơn trong khoảng thời gian này. Ngược lại, những nhà máy chuyển thêm ca sản xuất sang ban đêm, sau khi khung giờ cao điểm kết thúc, có thể tiết kiệm chi phí tiền điện. Các doanh nghiệp sở hữu hệ thống pin lưu trữ cũng có thể tích trữ lượng điện mặt trời sản xuất vào buổi trưa để sử dụng vào buổi tối.
Dù vậy, việc chuyển toàn bộ khung giờ cao điểm sang buổi tối có thể tạo ra những tác động trái chiều đối với mục tiêu chuyển đổi năng lượng trong lĩnh vực công nghiệp.
Giles Cooper – đối tác tại hãng luật Allens và chuyên gia về hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA), nhận định với Nikkei Asia rằng việc loại bỏ khung giờ cao điểm ban ngày có thể cản trở các động lực khuyến khích ngành công nghiệp giảm phát thải carbon.
Theo ông, thay đổi này có nguy cơ phát đi tín hiệu sai lệch về chi phí thực tế của việc cung cấp điện, trong khi Việt Nam cần đầu tư vào hệ thống điện đang mở rộng nhanh chóng và ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi.
Báo Vietnam News nhận định cho rằng, việc chuyển toàn bộ khung giờ cao điểm sang buổi tối xuất phát từ mức độ sử dụng điện mặt trời ngày càng tăng vào ban ngày. Nói cách khác, sự phát triển mạnh của điện mặt trời đang buộc các nhà hoạch định chính sách phải điều chỉnh cách thức quản lý hệ thống điện, khi nguồn cung vào ban ngày được cải thiện nhưng nhu cầu tiêu thụ vào buổi tối vẫn ở mức cao.
Các thỏa thuận mua điện trực tiếp được chú ý
Những thay đổi về giá điện diễn ra đúng thời điểm thị trường hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) tại Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng, với hàng chục dự án đang được triển khai. Trong số đó có những thỏa thuận đáng chú ý với Samsung và Lego.
Theo ông Thái Hoàng Quỳnh – Phó chủ tịch phụ trách hệ thống điện của Schneider Electric, nhận định ngành năng lượng mặt trời tại Việt Nam vẫn có triển vọng tiếp tục mở rộng.
Được biết, Schneider Electric từng tư vấn cho Samsung trong thỏa thuận mua 70 gigawatt-giờ điện mặt trời mỗi năm để phục vụ nhà máy của tập đoàn Hàn Quốc tại Thái Nguyên. Và thỏa thuận này được kỳ vọng giúp giảm 46.000 tấn khí thải carbon.
Phát biểu tại Diễn đàn Doanh nghiệp Anh – Việt Nam ngày 29/10, ông Quỳnh cho biết hình thức mua điện này mang lại lợi ích về chi phí cố định, đồng thời giúp doanh nghiệp xác nhận nguồn năng lượng sử dụng là năng lượng tái tạo. Ông cũng nhận định các nhà cung cấp và chi nhánh địa phương ngày càng phải đáp ứng những mục tiêu xanh do các tập đoàn toàn cầu đặt ra, trong đó sử dụng năng lượng tái tạo là một giải pháp giúp giảm phát thải.
Được công bố hồi tháng 6, thỏa thuận với Samsung là hợp đồng mua bán điện trực tiếp ảo đầu tiên tại Việt Nam. Theo cơ chế này, Samsung vẫn nhận điện từ lưới điện quốc gia, trong khi một nhà sản xuất điện khác sản xuất điện mặt trời để bù đắp lượng điện mà tập đoàn tiêu thụ.
Phần lớn các thỏa thuận DPPA khác được triển khai theo hình thức vật lý, chẳng hạn các trang trại điện mặt trời cung cấp điện trực tiếp cho khách hàng doanh nghiệp. Ông Quỳnh dự báo sẽ có thêm nhiều thỏa thuận tương tự khi các khu công nghiệp triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp, cho phép một doanh nghiệp thuê mặt bằng mua điện từ doanh nghiệp khác trong cùng khu công nghiệp.
Một ví dụ chính là Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore, đơn vị đã ký thỏa thuận DPPA với Lego vào năm ngoái. Nhà sản xuất đồ chơi Đan Mạch mô tả đây là giải pháp năng lượng tái tạo quy mô lớn đầu tiên được thiết kế riêng cho hoạt động công nghiệp tại Việt Nam.
Trước đó, Lego nói với Nikkei Asia rằng năng lực sản xuất điện mặt trời của Việt Nam là một yếu tố quan trọng trong quyết định xây dựng nhà máy mà doanh nghiệp này gọi là cơ sở sản xuất bền vững nhất thế giới. Điều này cho thấy nguồn năng lượng tái tạo đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong các quyết định đầu tư của doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.
