Chợ giá – Tuy cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran từ ngày 28/2 đang tạm lắng, nhưng nguy cơ giao tranh tái diễn vẫn hiện hữu khi các nỗ lực ngoại giao đình trệ và các bên tiếp tục chuẩn bị cho những kịch bản quân sự mới. Trong khi đó, một bài bình luận trên Common Dreams cho rằng các quốc gia Arab cần chủ động xây dựng khuôn khổ an ninh khu vực độc lập, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào sức mạnh quân sự của Mỹ, nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát một vòng xung đột mới.
Xung đột chưa kết thúc, các bên vẫn chuẩn bị cho vòng đối đầu mới
Dù các cuộc giao tranh quy mô lớn giữa Mỹ, Israel và Iran đã tạm dừng, tình hình Trung Đông vẫn trong trạng thái căng thẳng. Tuy nhiên, các nỗ lực ngoại giao vẫn chưa đạt được tiến triển đáng kể, trong khi những động thái quân sự và tuyên bố từ các bên tiếp tục làm dấy lên nguy cơ xung đột bùng phát trở lại.
Theo bài bình luận, để đánh giá triển vọng của cuộc chiến, cần nhìn vào những mục tiêu chiến lược mà Washington và Tel Aviv theo đuổi. Tác giả cho rằng, Israel muốn duy trì vị thế thống trị tại Trung Đông, trong khi Mỹ tìm cách bảo vệ vai trò cường quốc hàng đầu thế giới.
Bài viết cũng nhận định, giới lãnh đạo Israel từ lâu đã xem ưu thế quân sự trước các quốc gia Arab và việc kiểm soát vấn đề Palestine là những nền tảng quan trọng bảo đảm an ninh quốc gia. Cách tiếp cận này khiến triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài trong khu vực trở nên khó khăn.
Bên cạnh đó, tác giả cũng nhắc lại Sáng kiến Hòa bình Arab năm 2002, trong đó các quốc gia Arab đề xuất bình thường hóa hoàn toàn quan hệ với Israel để đổi lấy việc thành lập Nhà nước Palestine trên đường biên giới năm 1967. Theo bài viết, sáng kiến này vẫn còn hiệu lực và có thể trở thành cơ sở cho một giải pháp chính trị.
Dù vậy, chính sách của Thủ tướng Israel – Benjamin Netanyahu cùng các đồng minh theo đường lối tôn giáo dân tộc như Itamar Ben-Gvir và Bezalel Smotrich được cho là đang nghiêng về đối đầu, thay vì thúc đẩy thỏa hiệp với người Palestine.
Căng thẳng Mỹ – Iran kéo dài hơn 70 năm
Bài luận cho rằng, sự đối đầu giữa Washington và Tehran không bắt nguồn từ cuộc chiến hiện nay, mà đã có lịch sử kéo dài hơn 7 thập kỷ, với nhiều bước ngoặt trong quan hệ giữa hai nước.
Được biết, vào năm 1953, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và tình báo Anh đã tham gia lật đổ Thủ tướng Iran – Mohammad Mossadegh sau khi ông quốc hữu hóa ngành dầu mỏ. Sau sự kiện này, Mỹ chuyển sang ủng hộ Quốc vương Mohammad Reza Pahlavi và duy trì quan hệ với chính quyền của ông cho đến khi Cách mạng Hồi giáo năm 1979 lật đổ chế độ quân chủ.
Trong thập niên 1980, Washington tiếp tục ủng hộ cuộc chiến của Iraq dưới thời Saddam Hussein chống lại Iran. Những thập kỷ sau đó chứng kiến hàng loạt biện pháp trừng phạt kinh tế, hoạt động bí mật, tấn công mạng và các vụ ám sát nhằm vào Iran.
Căng thẳng tiếp tục leo thang khi năm 2018, Tổng thống Donald Trump quyết định rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran ký năm 2015. Đến tháng 6/2025, Washington tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân của Tehran. Và đến ngày 28/2 năm nay, Mỹ đã phối hợp với Israel phát động chiến dịch quân sự công khai, trong đó lãnh đạo tối cao Iran thiệt mạng trong các đợt tấn công mở màn.
Tác giả cũng liên hệ chính sách của Washington đối với Tehran với mục tiêu duy trì vị thế thống trị toàn cầu của Mỹ. Trong cuốn sách Bàn cờ lớn xuất bản năm 1997, cựu Cố vấn An ninh quốc gia Mỹ Zbigniew Brzezinski xếp Iran vào nhóm 5 điểm then chốt địa chính trị, nhấn mạnh tầm quan trọng của quốc gia này nhờ vị trí chiến lược.
Brzezinski từng cảnh báo nguy cơ hình thành một liên minh chống bá quyền giữa Trung Quốc, Nga và Iran nếu Mỹ đồng thời gây thù địch với Trung Quốc và Iran. Theo tác giả bài bình luận, những diễn biến hiện nay cho thấy Washington đang đi vào đúng kịch bản mà vị cựu cố vấn an ninh quốc gia này từng cảnh báo.
Những dấu hiệu cho thấy chiến tranh có thể tái diễn
Những động thái gần đây của Mỹ và Israel tiếp tục làm dấy lên lo ngại về khả năng giao tranh tại Trung Đông tái bùng phát, trong khi các tuyên bố từ hai phía cho thấy căng thẳng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Được biết, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ – Pete Hegseth đã đến Israel trong tuần để thảo luận về khả năng triển khai các cuộc tấn công phối hợp mới. Một số nguồn tin Israel cho biết, kế hoạch có thể nhắm vào các cơ sở hóa dầu và địa điểm hạt nhân của Iran.
Nhà Trắng tuyên bố Mỹ sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Theo bài bình luận, tuyên bố này đồng thời làm dấy lên khả năng chiến dịch quân sự có thể được nối lại sau khi cuộc bầu cử kết thúc.
Trong khi đó, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran đã kéo dài hơn 100 ngày. Tổng thống Donald Trump cũng bác bỏ đề xuất ngừng bắn 7 ngày do Tehran đưa ra hồi tháng 9, dù phía Iran khẳng định đề xuất này vẫn còn hiệu lực.
Tình hình càng trở nên phức tạp sau cuộc bầu cử tại Israel ngày 27/10. Trước đó, vào ngày 18/10, ông Trump từng công khai ủng hộ Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đồng thời tuyên bố Mỹ chỉ có thể hoàn thành chiến dịch chống Iran khi nhà lãnh đạo Israel tiếp tục nắm quyền.
Ngày 21/10, tại một cuộc mít tinh ở Dimona, ông Netanyahu tuyên bố cách duy nhất để chấm dứt mối đe dọa từ Iran là lật đổ chính quyền Tehran. Ông cũng cho biết đã ban hành chỉ thị cho quân đội, cơ quan tình báo Mossad và các cơ quan an ninh liên quan.
Về phía Iran, các quan chức quân sự cũng đưa ra những cảnh báo cứng rắn. Các chỉ huy nước này công bố học thuyết tấn công mới, trong đó đề cập khả năng tiến hành đòn phủ đầu và nhắm vào các căn cứ tại những quốc gia láng giềng nếu những cơ sở này được sử dụng cho hoạt động quân sự chống Tehran.
Iran cũng cảnh báo các cuộc tấn công mới có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Cùng lúc đó, các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz được cho là đã tăng lên mức cao mới trong tháng này, làm gia tăng thêm rủi ro đối với hoạt động vận tải năng lượng quốc tế.
Các quốc gia vùng Vịnh đứng trước bài toán an ninh
Cuộc chiến cũng cho thấy, việc Mỹ duy trì các căn cứ quân sự tại vùng Vịnh không đồng nghĩa với việc bảo đảm an ninh cho những quốc gia sở tại. Trái lại, sự hiện diện của các căn cứ này có thể khiến lãnh thổ và cơ sở hạ tầng của nước chủ nhà trở thành mục tiêu tấn công trong trường hợp xung đột leo thang.
Được biết, chiến lược của Mỹ và Israel nhằm duy trì tình trạng đối đầu giữa Iran với các quốc gia Arab đã khiến toàn khu vực phải gánh chịu những hậu quả nghiêm trọng. Thiệt hại không chỉ thể hiện ở kinh tế các nước vùng Vịnh mà còn kéo dài qua những cuộc xung đột và thương vong tại Palestine, Lebanon.
Các quốc gia Arab cần thay đổi cách tiếp cận vấn đề an ninh, thay vì tiếp tục coi Iran là đối thủ thường trực và phụ thuộc hoàn toàn vào sự bảo trợ quân sự của Washington.
Và một trong những cơ sở để thúc đẩy hướng đi này là Sáng kiến Hòa bình Arab năm 2002. Các quốc gia trong khu vực có thể tìm kiếm giải pháp thông qua mô hình hai nhà nước, xây dựng một nhà nước dân chủ song ngữ hoặc tiến tới thành lập một liên minh giữa các quốc gia.
Theo tác giả, mục tiêu cuối cùng là tạo dựng một khu vực nơi người Israel và người Palestine đều có thể chung sống trong hòa bình, an toàn và được bảo đảm quyền tự quyết.
Hướng tới một khuôn khổ an ninh khu vực
Và một số dấu hiệu ban đầu về khả năng thúc đẩy hợp tác an ninh khu vực đã xuất hiện. Qatar kêu gọi tổ chức đối thoại giữa các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan. Trong suốt cuộc chiến, Qatar, Pakistan và Oman cũng duy trì các kênh trung gian nhằm thúc đẩy hòa giải với Tehran.
Theo tác giả, những nỗ lực này cần được mở rộng thành một khuôn khổ an ninh thường trực, với sự tham gia của Iran, các quốc gia vùng Vịnh, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq và Pakistan.
Khuôn khổ hợp tác có thể dựa trên các nguyên tắc không gây hấn lẫn nhau, bảo đảm tự do hàng hải và xây dựng một Trung Đông không có vũ khí hạt nhân, trong đó về lâu dài cần có sự tham gia của cả Israel.
Bài luận cho rằng Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Qatar có khả năng tạo ảnh hưởng đáng kể đến tính toán của Washington và Tel Aviv. Nếu các quốc gia này tuyên bố không cho phép sử dụng lãnh thổ và không phận để tiến hành một cuộc chiến mới chống Iran, đồng thời gắn việc bình thường hóa quan hệ với Israel với tiến trình thành lập Nhà nước Palestine, cục diện khu vực có thể thay đổi.
