Chợ giá – Việc Chính phủ Nhật Bản tạm ngừng tiếp nhận hồ sơ thị thực kỹ năng đặc định loại I đối với ngành dịch vụ ăn uống đang tạo ra làn sóng cạnh tranh nhân lực chưa từng có giữa các doanh nghiệp. Trong khi du lịch phục hồi mạnh mẽ và dân số lao động trong nước suy giảm, nhiều nhà hàng và chuỗi thức ăn nhanh lớn buộc phải tìm mọi cách giữ chân lao động nước ngoài để duy trì hoạt động.
Nguồn lao động nước ngoài trở thành “tài sản chiến lược”
Chỉ trong vòng hai tháng kể từ khi Nhật Bản ngừng tiếp nhận hồ sơ xin thị thực kỹ năng đặc định loại I đối với ngành nhà hàng, số lượng tin tuyển dụng nhắm tới khoảng 50.000 lao động nước ngoài đang sở hữu loại thị thực này đã tăng gấp đôi. Tình hình này đã phản ánh rõ tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống – một trong những ngành sử dụng nhiều lao động nhất tại Nhật Bản.
Được biết, vào ngày 13/4/2026, Chính phủ Nhật Bản đã chính thức ngừng cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện cho lao động nước ngoài thuộc ngành dịch vụ ăn uống. Quyết định được đưa ra ngay sau khi số lao động diện thị thực kỹ năng đặc định loại I trong lĩnh vực này đạt khoảng 46.000 người vào cuối tháng 2, tiến sát mức trần 50.000 người do chính phủ quy định.
Thị thực kỹ năng đặc định loại I được triển khai nhằm thu hút lao động nước ngoài làm việc trong các ngành nghề đang thiếu nhân lực, cho phép người lao động làm việc tại Nhật Bản tối đa 5 năm nhưng không được bảo lãnh người thân sang sinh sống cùng.
Trong khi đó, thị thực loại II mang lại cơ hội lưu trú dài hạn và đưa gia đình sang Nhật Bản, song điều kiện xét duyệt khắt khe hơn và số lượng được cấp vẫn còn hạn chế.
Các doanh nghiệp lớn tăng tốc giữ chân nhân viên
Trước nguy cơ thiếu hụt lao động kéo dài, nhiều doanh nghiệp trong ngành dịch vụ ăn uống tại Nhật Bản buộc phải điều chỉnh chiến lược tuyển dụng và giữ chân nhân sự.
Theo đó, Skylark Holdings – một trong những tập đoàn vận hành nhà hàng lớn nhất nước này, hiện đang sử dụng hàng chục du học sinh đến từ Myanmar làm việc bán thời gian và đã hỗ trợ nhiều lao động chuyển đổi sang diện thị thực kỹ năng đặc định để tiếp tục gắn bó lâu dài.
Tuy nhiên, việc tạm dừng tiếp nhận hồ sơ mới đang khiến các kế hoạch đào tạo, thăng tiến cũng như chuyển đổi sang thị thực loại II của doanh nghiệp gặp không ít trở ngại.
Trong khi đó, Mos Food Services – đơn vị vận hành chuỗi thức ăn nhanh Mos Burger – cũng chịu tác động tương tự khi các kế hoạch tuyển dụng lao động từ Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á bị đình trệ. Theo đại diện ngành dịch vụ ăn uống, lao động nước ngoài hiện không còn chỉ là lực lượng hỗ trợ mà đã trở thành nhân sự nòng cốt tại nhiều nhà hàng, đặc biệt ở các đô thị lớn và các điểm du lịch.
Du lịch phục hồi, dân số già hóa đẩy thiếu hụt lao động lên mức báo động
Theo đánh giá của các chuyên gia, cuộc khủng hoảng nhân lực hiện nay là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.
Sau đại dịch Covid-19, lượng khách du lịch quốc tế đến Nhật Bản phục hồi mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu tiêu dùng tại các nhà hàng, quán ăn và cơ sở lưu trú gia tăng đáng kể, khiến nhiều điểm du lịch nổi tiếng thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nhân viên phục vụ.
Trong khi đó, lực lượng lao động trong nước tiếp tục thu hẹp do quá trình già hóa dân số. Theo thống kê của Nhật Bản, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên thuộc nhóm cao nhất thế giới, trong khi tỷ lệ sinh đã duy trì xu hướng giảm trong nhiều năm.
Áp lực nhân sự càng trở nên rõ nét khi ngày càng ít người trẻ lựa chọn làm việc trong ngành dịch vụ ăn uống do mức lương không cao, cường độ công việc lớn và thời gian làm việc kéo dài.
Thay vào đó, nhiều lao động trẻ chuyển hướng sang các lĩnh vực như công nghệ, tài chính hoặc sản xuất công nghệ cao. Trước tình hình này, Hiệp hội Dịch vụ Ăn uống Nhật Bản (tổ chức đại diện cho khoảng 400 doanh nghiệp trong ngành) đã đưa ra cảnh báo tình trạng thiếu nhân lực kéo dài có thể tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, kế hoạch mở rộng chuỗi cửa hàng cũng như chất lượng phục vụ khách hàng.
Doanh nghiệp nhỏ đối mặt nguy cơ bị bỏ lại phía sau
Theo giới phân tích cho rằng, các tập đoàn lớn đang nắm lợi thế đáng kể trong cuộc cạnh tranh nhân lực nhờ khả năng chi trả mức lương cao hơn, cung cấp chế độ phúc lợi hấp dẫn hơn và hỗ trợ tốt hơn về thủ tục lưu trú cho lao động nước ngoài.
Trong khi đó, các nhà hàng quy mô nhỏ và doanh nghiệp gia đình phải đối mặt với nguy cơ mất nhân sự vào tay các chuỗi lớn. Không ít cơ sở có thể buộc phải cắt giảm giờ hoạt động, thu hẹp quy mô kinh doanh hoặc thậm chí tạm thời đóng cửa nếu không tuyển dụng được đủ lao động.
Thực tế này đã xuất hiện tại một số địa phương, nơi nhiều nhà hàng phải rút ngắn thời gian phục vụ hoặc đóng cửa thêm một ngày mỗi tuần để giảm bớt áp lực thiếu nhân sự. Các chuyên gia kinh tế cũng cảnh báo rằng, nếu không có những điều chỉnh phù hợp về chính sách lao động và nhập cư, tình trạng thiếu hụt nhân lực tại Nhật Bản có thể tiếp tục trở nên nghiêm trọng hơn, không chỉ trong ngành nhà hàng mà còn lan sang các lĩnh vực như chăm sóc người cao tuổi, xây dựng, vận tải và sản xuất.
Bài toán khó của Chính phủ Nhật Bản
Có thể thấy, cuộc cạnh tranh giành lao động nước ngoài trong ngành dịch vụ ăn uống đang phản ánh rõ những thách thức nhân khẩu học mà nền kinh tế lớn thứ tư thế giới phải đối mặt.
Một mặt, Chính phủ Nhật Bản vẫn theo đuổi cách tiếp cận thận trọng đối với chính sách nhập cư nhằm bảo đảm sự ổn định xã hội. Mặt khác, cộng đồng doanh nghiệp liên tục kêu gọi nới lỏng hạn ngạch và mở rộng cơ hội lưu trú dài hạn cho lao động nước ngoài để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh ngày càng gia tăng.
Theo các chuyên gia cho rằng, những quyết định liên quan đến chính sách lao động nhập cư trong thời gian tới sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì tăng trưởng kinh tế của Nhật Bản, nhất là khi dân số nước này được dự báo tiếp tục suy giảm mạnh trong nhiều thập niên tới.
Trong khi đó, cuộc khủng hoảng nhân lực tại các nhà hàng không còn là vấn đề riêng của ngành dịch vụ ăn uống mà đã trở thành một phần của bài toán lớn hơn về tương lai thị trường lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế Nhật Bản.
