Chợ giá – Cuộc đối đầu thương mại giữa hai Mỹ và Trung Quốc dưới thời Tổng thống – Donald Trump đang bước vào giai đoạn gay gắt nhất kể từ khi ông quay trở lại Nhà Trắng đầu năm nay. Với hàng loạt biện pháp thuế quan mạnh tay, hạn chế công nghệ và các biện pháp trả đũa qua lại, thế giới đang chứng kiến một “cuộc chiến thương mại 2.0” với quy mô và hệ lụy sâu rộng hơn nhiều so với giai đoạn 2018 – 2020.
Mở màn bằng “Ngày giải phóng” thuế quan
Vào tháng 4/2025 vừa qua, Tổng thống – Donald Trump đã phát động chiến dịch được gọi là “Ngày giải phóng thương mại”, áp đặt mức thuế cơ bản 10% lên tất cả hàng nhập khẩu, đồng thời tăng thuế 34% đối với hàng hóa từ Trung Quốc – mức cao nhất trong hơn một thập kỷ. Theo đó, Washington đã tuyên bố mục tiêu “thu hẹp thâm hụt thương mại, khôi phục ngành sản xuất trong nước và ngăn chặn dòng chảy fentanyl từ Trung Quốc”.
Phản ứng tức thì, Bắc Kinh áp thuế trả đũa từ 10% đến 15% đối với hàng hóa Mỹ trị giá hơn 21 tỷ USD, trong đó có nông sản, năng lượng và thiết bị y tế. Ngoài ra, Trung Quốc còn hạn chế xuất khẩu đất hiếm và kim loại chiến lược, vốn là nguyên liệu quan trọng cho các ngành công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng sạch.
Leo thang qua từng tháng
Từ tháng 4 đến tháng 6, Mỹ đã liên tiếp tăng thuế lên tới 125% đối với hàng hóa Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đáp trả bằng cách mở rộng danh sách “thực thể không đáng tin cậy”, nhắm vào hơn 30 công ty Mỹ trong các lĩnh vực bán dẫn, công nghệ y tế và quốc phòng.
Bước sang giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9, hai bên cũng đã nối lại các cuộc đàm phán tại Geneva, London và Madrid. Theo đó, một số thỏa thuận khung liên quan đến đất hiếm, đậu nành và TikTok đã đạt được, song phần lớn chỉ mang tính tạm thời. Đặc biệt, yêu cầu của Mỹ buộc TikTok phải chuyển giao quyền sở hữu cho doanh nghiệp Mỹ đã trở thành điểm nóng mới trong quan hệ song phương.
Đến tháng 10, Tổng thống Trump tuyên bố sẽ áp thuế bổ sung 100% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, đồng thời siết chặt kiểm soát xuất khẩu đối với “mọi phần mềm quan trọng”. Đáp lại, Trung Quốc cũng đã mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và tiến hành điều tra chống độc quyền đối với tập đoàn Qualcomm của Mỹ.
Hy vọng hòa giải mong manh
Sau nhiều tháng căng thẳng, vào ngày 30/10 vừa qua, Tổng thống Trump và Chủ tịch – Tập Cận Bình đã có cuộc gặp bên lề hội nghị tại Hàn Quốc, dẫn tới một thỏa thuận ngừng bắn thương mại mới.
Theo đó, Mỹ đã đồng ý cắt giảm một phần thuế quan, đổi lại Trung Quốc cam kết trấn áp hoạt động buôn bán fentanyl và nối lại việc mua đậu nành Mỹ. Hiện, hai bên cũng tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm trong vòng 6 tháng.
Tuy nhiên, theo giới chuyên gia nhận định, thỏa thuận này chỉ là bước đi chiến thuật, khó giải quyết những bất đồng căn bản trong quan hệ kinh tế Mỹ – Trung.
Theo ông David Dollar – cựu cố vấn thương mại của Ngân hàng Thế giới, nhận xét: “Trump đang cố tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng có lợi cho nước Mỹ, còn Bắc Kinh thì muốn chứng minh rằng họ có thể đứng vững trước sức ép. Đây không còn là cuộc chiến thuế quan, mà là cuộc đấu quyền lực kinh tế.”
Tác động lan tỏa toàn cầu
Theo các tổ chức quốc tế cảnh báo, cuộc chiến này đang tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính tăng trưởng toàn cầu năm 2025 có thể giảm 0,4 điểm phần trăm, trong khi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho biết thương mại hàng hóa toàn cầu đã giảm 3,2% so với cùng kỳ năm trước.
Thị trường nông sản Mỹ hiện đang phải chịu thiệt hại nặng, đặc biệt là ngành đậu nành, trong khi các nhà sản xuất công nghệ Trung Quốc đối mặt với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng chip bán dẫn. Cả hai nền kinh tế đều phải chịu sức ép lạm phát tăng cao và dòng vốn đầu tư nước ngoài rút đi.
Bên cạnh đó, giới phân tích cũng nhận định, dù hai bên đã có tín hiệu hòa dịu, nhưng nguy cơ xung đột thương mại kéo dài vẫn rất lớn. Trong bối cảnh Mỹ đang bước vào năm bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ, nhiều khả năng Tổng thống Trump sẽ tiếp tục duy trì lập trường cứng rắn để củng cố hình ảnh “bảo vệ lợi ích nước Mỹ”.
