Chợ giá – Khi năm 2025 đang dần khép lại, thế giới đang tiến tới một bước ngoặt mang tính cấu trúc trong hệ thống kinh tế toàn cầu. Không chỉ là sự cạnh tranh về công nghệ hay quyền lực địa chính trị, mà những thay đổi sâu sắc trong hệ thống tài chính và các nguồn lực chiến lược đang dần định hình lại nền kinh tế thế kỷ 21.
Từ “thế kỷ của đồng đô la” đến trật tự kinh tế phân mảnh
Trong suốt thế kỷ 20, đồng đô la Mỹ đã giữ vai trò trung tâm tuyệt đối trong hệ thống tài chính toàn cầu, trở thành đồng tiền dự trữ chủ đạo và phương tiện thanh toán quốc tế phổ biến nhất. Tuy nhiên, bước sang thế kỷ 21, vị thế này đang dần bị thách thức.
Theo một nghiên cứu gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) mang tên “Chơi đùa với các khối: Định lượng sự tách rời” cho thấy, thương mại toàn cầu đang được tái cấu trúc theo các khối địa kinh tế, thay vì quay trở lại mô hình toàn cầu hóa sâu rộng như trước, với các dòng thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng ngày càng xoay quanh hai khối kinh tế lớn lấy Mỹ và Trung Quốc làm trung tâm.
Ngoài ra, IMF cũng cho rằng, khả năng thế giới quay lại mô hình toàn cầu hóa thống nhất là rất thấp. Được biết, xu hướng nổi bật hiện nay chính là củng cố các khu vực kinh tế vĩ mô – nơi các quốc gia ưu tiên liên kết với những đối tác có cùng lợi ích chiến lược, địa chính trị và công nghệ.
Mỹ – Trung và cuộc tái định hình lãnh đạo toàn cầu
Nhận định này cũng phù hợp với những nội dung cốt lõi trong Chiến lược An ninh Quốc gia mới nhất của Mỹ, trong đó Washington đã thừa nhận một thế giới cạnh tranh dài hạn giữa các cường quốc. Hiện, Mỹ đang đánh giá lại vai trò lãnh đạo toàn cầu của mình, chuyển trọng tâm sang xây dựng một khu vực kinh tế vĩ mô tự chủ, đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng, năng lượng và công nghệ.
Trước tình hình đó, Châu Á (đặc biệt là Đông Á) ngày càng trở thành không gian cạnh tranh chiến lược then chốt, nơi Trung Quốc giữ vai trò trung tâm ngày càng rõ nét.
Khi đồng đô la không còn là “vũ khí” duy nhất
Dù đồng đô la Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng thực tế đang cho thấy đồng tiền này không còn là “vũ khí” duy nhất chi phối các giao dịch quốc tế. Hiện, việc thanh toán bằng các đồng tiền khác ngày càng gia tăng, cùng xu hướng nhiều quốc gia tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng đô la, đang đặt ra câu hỏi về những nguồn lực sẽ quyết định sức mạnh kinh tế trong giai đoạn tới. Và câu trả lời ngày càng rõ nét khi năng lượng và các tài nguyên thiết yếu, đặc biệt là nước và điện, nổi lên như những trụ cột mới của quyền lực kinh tế.
Ngoài ra, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một cuộc cách mạng công nghệ mới, song cũng kéo theo nhu cầu năng lượng khổng lồ, khi các trung tâm dữ liệu, hệ thống tính toán hiệu năng cao và hạ tầng số tiêu thụ lượng lớn điện năng cùng nguồn nước phục vụ làm mát.
Trong khi đó, một nền kinh tế dựa trên tri thức, dữ liệu và công nghệ cao không thể vận hành nếu thiếu nguồn năng lượng ổn định, giá cả phải chăng và bền vững, cũng như nguồn nhân lực chất lượng cao – những yếu tố mà chỉ một số ít quốc gia đồng thời sở hữu và có chiến lược đầu tư dài hạn cho khoa học, giáo dục và công nghệ.
Trung Quốc tăng tốc, cuộc đua toàn cầu ngày càng rõ nét
Trung Quốc hiện đang nổi lên như một trong những quốc gia tận dụng tốt nhất xu thế này. Việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) nội địa, đẩy nhanh triển khai AI trong sản xuất, quản trị và quân sự đang cho thấy quyết tâm thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực công nghệ lõi của Bắc Kinh.
Không chỉ Trung Quốc, Nga và một số quốc gia khác cũng đang tăng tốc đầu tư vào AI và hạ tầng năng lượng, sau khi sớm nhận ra rằng ai kiểm soát được năng lượng và công nghệ, người đó sẽ nắm lợi thế chiến lược trong trật tự kinh tế mới.
Nước và năng lượng – “Đồng tiền” mới của thế giới
Trước tình hình biến đổi khí hậu gia tăng, căng thẳng địa chính trị kéo dài và quá trình chuyển đổi số diễn ra song hành, nước và năng lượng không còn đơn thuần là các yếu tố đầu vào của sản xuất. Chúng đang trở thành nguồn lực mang tính quyết định, thậm chí có thể được ví như “đồng tiền” mới của nền kinh tế toàn cầu.
Khi thế giới đang bước vào giai đoạn hậu toàn cầu hóa, trọng tâm lúc này đã không còn nằm ở việc quốc gia nào sở hữu nhiều ngoại tệ nhất, mà là ai có khả năng kiểm soát và bảo đảm các nguồn lực thiết yếu cho nền kinh tế số và xanh trong tương lai.
