Chợ giá – Các nhà máy lọc dầu tại Châu Á đang ráo riết tìm kiếm nguồn cung dầu thô từ nhiều khu vực trên thế giới, từ Mỹ, Châu Phi đến Biển Bắc, trong khi dòng chảy qua eo biển Hormuz (tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch) gần như bị gián đoạn.
Diễn biến này đã cho thấy áp lực ngày càng gia tăng đối với an ninh năng lượng của khu vực, khi xung đột tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt và nguy cơ thiếu hụt nguồn cung ngày càng hiện hữu.
Cuộc đua đảm bảo nguồn cung bằng mọi giá
Ban đầu, trước đà tăng mạnh của giá dầu, nhiều nhà máy lọc dầu tại Châu Á vẫn giữ tâm lý thận trọng. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, các doanh nghiệp này đã nhanh chóng quay lại thị trường, sẵn sàng chấp nhận mức giá cao hơn để đảm bảo nguồn cung.
Theo các nhà giao dịch, dầu thô từ Mỹ, Tây Phi và Biển Bắc đang được săn đón mạnh, đặc biệt là các lô hàng giao ngay. Thay vì duy trì chiến lược giao dịch linh hoạt như trước, nhiều doanh nghiệp chuyển sang xu hướng “mua nhanh, giữ chắc” nhằm giảm thiểu rủi ro thiếu hụt.
Tại Châu Á, các quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Đông như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và Thái Lan cũng đã gấp rút nhập khẩu hàng triệu thùng dầu trong thời gian ngắn để bù đắp thiếu hụt.
Đáng chú ý, hành vi thị trường cũng đang thay đổi rõ rệt khi hoạt động giao dịch dầu thô Trung Đông sụt giảm mạnh, nhường chỗ cho xu hướng ưu tiên tích trữ nguồn cung thay vì tìm kiếm lợi nhuận từ giao dịch.
Hàng loạt thương vụ quy mô lớn được kích hoạt
Nhiều tập đoàn năng lượng lớn tại Châu Á đã nhanh chóng chốt các hợp đồng mua dầu quy mô lớn:
- Unipec, đơn vị thương mại của Sinopec (Trung Quốc), đã mua ít nhất 6 triệu thùng dầu thô từ Tây Phi.
- GS Caltex (Hàn Quốc) mua khoảng 4 triệu thùng dầu thô từ Mỹ để giao trong tháng 6.
- Hindustan Petroleum (Ấn Độ) phát hành gói thầu mua dầu giao ngay trong tháng 4.
Ở Đông Nam Á, một nhà máy lọc dầu của Thái Lan đã thực hiện thương vụ hiếm hoi khi mua khoảng 700.000 thùng dầu Biển Bắc (loại Forties) – giao dịch đầu tiên thuộc loại này kể từ ít nhất năm 2019. Chính phủ Thái Lan đồng thời cho biết đã đảm bảo thêm nguồn cung từ Angola và Mỹ nhằm ổn định thị trường trong nước.
Trong khi đó, Việt Nam cũng chủ động tìm kiếm các nguồn cung thay thế, bao gồm tăng cường hợp tác với Angola về dầu thô và khí đốt, đồng thời đề nghị Nhật Bản và Hàn Quốc hỗ trợ đảm bảo an ninh năng lượng.
Nguồn cung toàn cầu bị siết chặt, giá nhiên liệu leo thang
Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz (tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu) đã nhanh chóng tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên thị trường năng lượng. Tác động không chỉ dừng lại ở Châu Á, mà ngay cả Mỹ, quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, cũng ghi nhận giá xăng và dầu diesel tăng mạnh dưới áp lực nguồn cung.
Theo giới chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu cục bộ có thể lan rộng, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát và đẩy chi phí sản xuất lên cao trên phạm vi toàn cầu..
Lọc dầu Châu Á chật vật vì không dễ thay thế dầu Trung Đông
Dù đã tích cực tìm kiếm các nguồn cung thay thế, các nhà máy lọc dầu tại Châu Á vẫn phải đối mặt với những rào cản kỹ thuật đáng kể. Phần lớn cơ sở lọc dầu trong khu vực được thiết kế để xử lý dầu thô nặng, có hàm lượng lưu huỳnh cao – đặc trưng của nguồn dầu Trung Đông, trong khi dầu từ Mỹ hay Biển Bắc lại là loại nhẹ, “ngọt” hơn và không thể thay thế trực tiếp.
Theo bà June Goh – chuyên gia phân tích cấp cao tại Sparta, dầu thô từ khu vực Đại Tây Dương “không phải là giải pháp hoàn hảo”, ngay cả khi biên lợi nhuận lọc dầu tăng cao. Bà cũng nhấn mạnh rằng: “Các nhà máy lọc dầu không thể đơn giản chuyển đổi ngay lập tức sang loại dầu khác mà không ảnh hưởng đến hiệu suất và chi phí vận hành”.
Rủi ro kéo dài đối với an ninh năng lượng
Theo các chuyên gia nhận định, nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang và eo biển Hormuz chưa thể sớm khôi phục hoạt động bình thường, thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ còn đối mặt với nhiều biến động lớn.
Đối với Châu Á – khu vực tiêu thụ năng lượng hàng đầu thế giới, thì diễn biến này không chỉ đặt ra bài toán ngắn hạn về nguồn cung, mà còn là lời cảnh báo rõ rệt về mức độ phụ thuộc vào một khu vực địa chính trị tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Trong dài hạn, xu hướng đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường đầu tư vào dự trữ chiến lược và thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng thay thế được dự báo sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, nhằm giảm thiểu những cú sốc tương tự trong tương lai.
