Chợ giá – Những tuyên bố cứng rắn mới đây của Tổng thống Mỹ – Donald Trump về việc điều động lực lượng hải quân áp sát Iran đang làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột quân sự tại Trung Đông (khu vực giữ vai trò then chốt đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu). Trước những diễn biến này, thị trường dầu mỏ quốc tế đã nhanh chóng phản ứng, với giá dầu thô quay đầu tăng sau phiên giảm trước đó.
Mỹ điều động hạm đội áp sát Iran, giá dầu tăng trở lại
Phát biểu với báo giới trên chuyên cơ Air Force One ngày 22/1 vừa qua, Tổng thống Trump cho biết Mỹ đang “theo dõi sát sao Iran” và đã triển khai một “hạm đội lớn” tiến về khu vực nhằm sẵn sàng cho mọi kịch bản. Đồng thời, ông cũng nhắc lại cảnh báo Tehran không được nối lại chương trình hạt nhân, tiếp tục lập trường cứng rắn mà ông từng nêu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới hồi đầu tuần.
Ngay sau những tuyên bố này, giá dầu thế giới đã tăng trở lại. Trong phiên giao dịch sáng ngày 23/1, giá dầu Brent – chuẩn mực quốc tế, đã tăng 1,8%, lên khoảng 65,20 USD/thùng. Trong khi đó, dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ giao tháng 3 cũng ghi nhận mức tăng tương tự, đạt 60,44 USD/thùng.
Bất ổn nội bộ Iran làm gia tăng rủi ro địa chính trị
Những diễn biến mới diễn ra trong khi Iran đang phải đối mặt với làn sóng biểu tình quy mô lớn kéo dài trên toàn quốc. Theo Cơ quan Thông tấn các Nhà hoạt động Nhân quyền (HRANA), số người thiệt mạng trong các cuộc đàn áp biểu tình đã lên tới ít nhất 5.002 người, gần 27.000 người bị bắt giữ.
Các cuộc biểu tình, bắt đầu từ cuối tháng 12 tại Tehran, xuất phát từ sự bất mãn sâu sắc của người dân trước khủng hoảng kinh tế kéo dài, đồng tiền quốc gia mất giá mạnh và lạm phát leo thang. Tình hình bất ổn trong nước càng khiến giới quan sát lo ngại Iran có thể trở thành điểm nóng mới trong bàn cờ địa chính trị toàn cầu.
Trước đó, Tổng thống Trump cũng đã từng phát tín hiệu “xuống thang” khi cho biết ông nhận được thông tin rằng “việc giết người đã dừng lại” tại Iran. Tuy nhiên, cảnh báo mới nhất cùng việc Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Vịnh Ba Tư đã khiến tâm lý thị trường năng lượng trở nên thận trọng hơn.
Iran và vai trò then chốt trên thị trường dầu mỏ
Iran hiện đang là thành viên của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), với sản lượng hơn 3 triệu thùng/ngày. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào đối với dòng chảy dầu từ quốc gia này đều có thể tạo ra tác động dây chuyền đến thị trường toàn cầu, đặc biệt nếu căng thẳng lan sang các tuyến vận chuyển chiến lược.
Theo ông Aditya Saraswat – Giám đốc nghiên cứu khu vực Trung Đông – Bắc Phi (MENA) của Rystad Energy, nguồn cung dầu của Iran hiện có thể diễn biến theo ba kịch bản chính, bao gồm việc duy trì hiện trạng, đạt được những tiến triển ngoại giao với chính quyền Mỹ hoặc đối mặt với nguy cơ thay đổi chế độ do sự can thiệp từ bên ngoài.
Bên cạnh đó, ông Saraswat cũng nhận định rằng, Iran vẫn có thể cân nhắc những “lá bài quen thuộc” như đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến hàng hải nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập và là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Việc phong tỏa eo biển này, dù chỉ trong thời gian ngắn, cũng có thể khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, kéo theo chi phí vận tải và rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.
Trung Quốc trở thành “phao cứu sinh” của xuất khẩu dầu Iran
Một yếu tố then chốt giúp Iran duy trì nguồn thu từ dầu mỏ chính là Trung Quốc. Theo Rystad Energy, có khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran hiện được tiêu thụ bởi Trung Quốc, kể cả các lô hàng được khai báo đến những điểm đến “không xác định”.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo mô hình này chỉ mang tính ngắn hạn. Theo ông Saraswat nhấn mạnh: “Tính bền vững của dòng chảy xuất khẩu hiện tại ngày càng trở nên không chắc chắn, đặc biệt nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang”.
Thị trường dầu toàn cầu vẫn dư cung?
Dù rủi ro địa chính trị gia tăng, nhiều tổ chức phân tích cho rằng thị trường dầu mỏ hiện vẫn trong trạng thái “được cung cấp đầy đủ”. Theo Fitch Ratings nhận định rằng, ngay cả khi Mỹ tiến hành các hành động quân sự hạn chế, khả năng gián đoạn nghiêm trọng sản lượng dầu của Iran là không cao, do nguồn cung toàn cầu đang dư thừa.
Quan điểm này cũng được Giám đốc điều hành Saudi Aramco – ông Amin Nasser chia sẻ. Trả lời CNBC, ông cho biết ngành năng lượng toàn cầu đã chứng minh được khả năng “chống chịu đáng kể” trước các cú sốc địa chính trị trong suốt thập kỷ qua.
Ông Nasser cho rằng: “Nếu nhìn vào số lượng gián đoạn nguồn cung mà thế giới từng trải qua, thị trường vẫn duy trì được sự ổn định nhờ nguồn cung được phân bổ rộng rãi”.
Theo các chuyên gia nhận định, trong thời gian ngắn hạn, giá dầu có thể tiếp tục biến động mạnh theo từng tuyên bố và động thái quân sự từ Mỹ và Iran. Tuy nhiên, về dài hạn, xu hướng giá vẫn phụ thuộc vào cán cân cung – cầu toàn cầu, chính sách của OPEC+, cũng như khả năng kiểm soát xung đột tại Trung Đông.
