Chợ giá – Mỹ và Iran hiện đang xem xét một lộ trình từng bước nhằm đưa eo biển Hormuz trở lại trạng thái hoạt động bình thường trong vòng 30 ngày sau khi đạt được thỏa thuận chấm dứt giao tranh. Thông tin được một nguồn tin ngoại giao Trung Đông tiết lộ với Nikkei vào đầu tuần này, làm dấy lên kỳ vọng về khả năng hạ nhiệt căng thẳng tại một trong những tuyến vận tải năng lượng chiến lược nhất thế giới.
Kế hoạch khôi phục tự do hàng hải tại tuyến vận tải dầu chiến lược
Theo nguồn tin, Iran dự kiến sẽ tiến hành rà phá thủy lôi tại khu vực eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày kể từ thời điểm thỏa thuận được ký kết. Sau giai đoạn này, tàu thuyền của tất cả các quốc gia có thể lưu thông tự do và an toàn qua tuyến hàng hải chiến lược, tương tự thời điểm trước khi căng thẳng leo thang.
Đáng chú ý, Tehran được cho là cũng sẽ chấm dứt việc thu phí quá cảnh. Động thái này được kỳ vọng có thể góp phần giảm đáng kể chi phí vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu qua khu vực.
Hiện, eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu được vận chuyển mỗi ngày. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này cũng có nguy cơ tác động mạnh đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng quốc tế.
Đàm phán hạt nhân và lộ trình giảm trừng phạt
Song song với thỏa thuận về an ninh hàng hải, Mỹ và Iran cũng đang tiến hành thảo luận khả năng gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Trong khoảng thời gian này, hai bên dự kiến sẽ tiến hành các cuộc đàm phán chuyên sâu liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran, đặc biệt là vấn đề uranium làm giàu.
Một nội dung quan trọng khác được đề cập là lộ trình dỡ bỏ dần các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran, cùng với việc giải phóng từng phần các tài sản bị phong tỏa của Tehran ở nước ngoài. Đây được xem là yếu tố then chốt nhằm tạo động lực cho một thỏa thuận mang tính lâu dài.
Điều kiện chính trị phức tạp và các điểm nóng khu vực
Tuy nhiên, các nguồn tin cũng cho biết, tiến trình đàm phán vẫn đang đối mặt với nhiều trở ngại, đặc biệt liên quan đến các điểm nóng trong khu vực. Một số khu vực giao tranh được cho là bao gồm cả Lebanon, nơi Iran được cho là đã yêu cầu Israel chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Hezbollah – đồng minh quan trọng của Tehran.
Trong khi đó, Israel lại yêu cầu Hezbollah phải giải giáp vũ khí như một điều kiện tiên quyết.
Theo các chuyên gia nhận định, đây là một trong những nút thắt lớn nhất của tiến trình hòa đàm, khi lợi ích an ninh và ảnh hưởng khu vực của các bên vẫn tồn tại nhiều khác biệt sâu sắc.
Vai trò lãnh đạo và triển vọng thỏa thuận
Một yếu tố được đánh giá mang tính quyết định đối với khả năng đạt được thỏa thuận cuối cùng chính là sự chấp thuận từ Lãnh tụ tối cao Iran – Ayatollah Mojtaba Khamenei.
Theo giới quan sát cho rằng, bất kỳ thỏa thuận nào cũng cần có sự đồng thuận chính trị cấp cao tại Tehran trước khi được triển khai thực thi.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Trung Quốc – Vương Nghị đã có cuộc gặp với Thống chế Pakistan – Asim Munir tại Bắc Kinh. Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc, phía Pakistan cho biết các bên “đang tiến rất gần tới một thỏa thuận”.
Ở chiều ngược lại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết đã có “tiến triển trong nhiều lĩnh vực”, song khẳng định Tehran vẫn chưa tiến gần tới việc ký kết một thỏa thuận toàn diện.
Mỹ kêu gọi thận trọng trong đàm phán
Trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ – Donald Trump ngày 24/5 cho biết, ông đã chỉ đạo các đại diện của mình “không vội vàng đạt được thỏa thuận”, đồng thời nhấn mạnh cần đảm bảo một kết quả “có lợi và bền vững”.
Theo các nhà quan sát cho rằng, phát biểu này phản ánh cách tiếp cận thận trọng của Washington, trong bối cảnh bất kỳ thỏa thuận nào với Iran cũng có thể tạo ra tác động sâu rộng đối với an ninh Trung Đông và thị trường năng lượng toàn cầu.
Dù đã xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực, nhưng giới phân tích nhận định tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn còn không ít bất định, khi các điều kiện về chính trị, an ninh và lợi ích khu vực giữa các bên vẫn tồn tại khác biệt đáng kể. Vì vậy, khả năng đạt được một thỏa thuận cuối cùng đến nay vẫn là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng.
