Chợ giá – Gần đây, không ít chuyên gia kinh tế và tài chính trên thế giới đã đưa ra những dự báo về sự suy giảm vị thế của đồng đô la Mỹ trên thị trường tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, các dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vừa công bố lại cho thấy những cảnh báo về “cái chết” của đồng bạc xanh có phần vội vàng và chưa thực sự phản ánh đúng thực tế hiện nay.
Giao dịch ngoại hối toàn cầu gần 10 nghìn tỷ đô la/ngày
Theo báo cáo từ BIS cho thấy, khối lượng giao dịch ngoại hối toàn cầu trong tháng 4/2025 đã đạt mức kỷ lục khoảng 9,6 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi ngày, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, với mức tăng 28%. Đây được xem là một con số khổng lồ so với thương mại hàng hóa và dịch vụ toàn cầu, vốn chỉ đạt khoảng 33 nghìn tỷ đô la trong cả năm 2024, tương đương 0,1 nghìn tỷ đô la/ngày.
Điều này cho thấy phần lớn các giao dịch ngoại hối không trực tiếp liên quan đến thương mại quốc tế mà chủ yếu là các hoạt động tài chính phức tạp như phòng ngừa rủi ro và đầu cơ. Đặc biệt, sự biến động mạnh của tỷ giá trong tháng 4 vừa qua được kích thích bởi chính sách thuế quan “Ngày Giải phóng” của chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống -Donald Trump, đã khiến thị trường ngoại hối trở nên sôi động hơn bao giờ hết.
Đồng đô la Mỹ vẫn là “ông vua” không thể tranh cãi
Bất chấp nhiều dự báo đồng đô la Mỹ có thể mất vị thế độc tôn, thì báo cáo mới nhất từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) lại cho thấy đồng bạc xanh vẫn giữ vị trí thống trị tuyệt đối trên thị trường ngoại hối toàn cầu với tỷ lệ lên đến 89%. Con số này đã khẳng định sức mạnh vượt trội của đồng đô la trong gần 40 năm qua.
Cùng với đó, đồng Nhân dân tệ Trung Quốc cũng đang dần gia tăng tầm ảnh hưởng khi chiếm 8,5% tổng khối lượng giao dịch ngoại hối, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế Trung Quốc cũng như nỗ lực quốc tế hóa đồng tiền nội địa này.
Đáng chú ý, đồng đô la Úc dù thuộc nền kinh tế nhỏ hơn nhiều so với các cường quốc khác, vẫn đứng thứ bảy trong danh sách các đồng tiền được giao dịch nhiều nhất thế giới, chiếm khoảng 6% tổng khối lượng giao dịch. Bởi, đồng đô la Úc được xem là “đồng tiền hàng hóa” và trở thành đại diện dễ tiếp cận hơn cho các đồng tiền châu Á phức tạp, từ đó thu hút sự quan tâm lớn trên thị trường ngoại hối toàn cầu.
Các trung tâm tài chính lớn tập trung 75% giao dịch
Trong báo cáo của BIS cũng cho thấy sự tập trung rõ nét của thị trường ngoại hối tại bốn trung tâm tài chính hàng đầu thế giới gồm London, New York, Singapore và Hồng Kông, với tổng khối lượng giao dịch chiếm tới 75% trên toàn cầu. Điều này đã khẳng định vai trò trọng yếu và sức ảnh hưởng vượt trội của những đô thị này trong hoạt động ngoại hối quốc tế.
Tuy nhiên, dù đồng đô la Mỹ vẫn giữ vị trí thống trị trên thị trường giao dịch, thì dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương có xu hướng giảm dần tỷ trọng đồng đô la, từ 65% (năm 2016) xuống còn 58% (hiện tại).
“Đặc quyền quá đáng” và thách thức từ các nền kinh tế mới nổi
Khái niệm “đặc quyền quá đáng” của đồng đô la Mỹ, do cựu Bộ trưởng Tài chính Pháp – Valéry Giscard d’Estaing đặt ra, cho phép Mỹ vay vốn với chi phí thấp hơn nhiều so với các quốc gia khác nhờ vị thế đồng đô la làm đồng tiền dự trữ quốc tế hàng đầu.
Tuy nhiên, vị thế thống trị của đồng đô la Mỹ đang ngày càng chịu áp lực từ các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là nhóm các quốc gia BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) vốn phản đối sự độc quyền của đồng đô la và tìm cách đẩy mạnh giao dịch bằng đồng tiền nội địa.
Dù vậy, sự thay đổi vị thế của đồng tiền chủ đạo trên thị trường quốc tế vẫn diễn ra rất chậm chạp, phần lớn do “hiệu ứng mạng lưới” – khi một đồng tiền đã chiếm ưu thế, nó hình thành một hệ sinh thái rộng lớn cùng nguồn thanh khoản dồi dào, khiến các quốc gia và doanh nghiệp tiếp tục ưu tiên sử dụng đồng tiền đó trong giao dịch và dự trữ.
Giao dịch ngoại hối ổn định hay gây biến động?
Các hoạt động giao dịch ngoại hối, bao gồm cả phòng ngừa rủi ro và đầu cơ, hiện vẫn đang là con dao hai lưỡi. Trong khi hoạt động mua thấp bán cao có thể giúp thị trường ổn định, thì các hiện tượng như “giao dịch đà” lại có thể làm tăng thêm sự biến động, gây rủi ro cho các nền kinh tế phụ thuộc vào tỷ giá ổn định.
Một số chuyên gia cũng từng đề xuất áp dụng “thuế Tobin” nhằm hạn chế các hoạt động đầu cơ trên thị trường ngoại hối. Được biết, thuế Tobin (do nhà kinh tế học đoạt giải Nobel James Tobin đề xuất) là một khoản thuế nhỏ áp lên mỗi giao dịch ngoại hối với mục tiêu giảm thiểu những hoạt động đầu cơ không mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, việc triển khai loại thuế này đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh các trung tâm tài chính lớn khó đạt được sự đồng thuận, cùng với các chính sách kinh tế bảo hộ và thương mại hiện hành của Mỹ.
