Chợ giá – Dù đã chi gần 100 tỷ USD để can thiệp thị trường ngoại hối trong năm 2024 và tiếp tục phát đi những cảnh báo cứng rắn đối với giới đầu cơ, Nhật Bản vẫn chưa thể ngăn chặn đà suy yếu của đồng yên. Theo các chuyên gia cho rằng, khoảng cách lãi suất với Mỹ, giá năng lượng leo thang và những yếu tố kinh tế mang tính cấu trúc mới là nguyên nhân cốt lõi khiến các biện pháp hỗ trợ đồng nội tệ chỉ phát huy hiệu quả trong ngắn hạn.
Nhật Bản chi kỷ lục để hỗ trợ đồng yên
Đồng yên suy yếu đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản khi đà mất giá của đồng nội tệ làm tăng chi phí nhập khẩu, qua đó đẩy gánh nặng sinh hoạt của người dân lên cao.
Cuối tháng 4, tỷ giá đồng yên đã rơi xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7/2024, buộc Chính phủ Nhật Bản phải triển khai đợt can thiệp lớn nhất từ trước đến nay trên thị trường ngoại hối. Theo số liệu công bố, Tokyo đã chi gần 74 tỷ USD chỉ trong một tháng để mua đồng yên, thiết lập mức chi kỷ lục cho một chiến dịch hỗ trợ đồng nội tệ. Dù động thái này giúp đồng yên phục hồi mạnh trong ngắn hạn, hiệu quả không kéo dài khi đồng tiền sau đó tiếp tục suy yếu.
Trước diễn biến này, Bộ trưởng Tài chính – Satsuki Katayama khẳng định Chính phủ Nhật Bản sẵn sàng triển khai “các biện pháp thích hợp” nếu thị trường xuất hiện những biến động quá mức, làm dấy lên khả năng Tokyo sẽ tiếp tục can thiệp.
Điều gì khiến đồng yên liên tục mất giá?
Bên cạnh các yếu tố trong nước, đồng yên còn chịu thêm áp lực từ căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran. Là quốc gia gần như phụ thuộc hoàn toàn vào năng lượng nhập khẩu, Nhật Bản đã nhập hơn 95% lượng dầu từ Trung Đông. Khi xung đột trong khu vực đẩy giá dầu tăng, Nhật Bản phải chi nhiều USD hơn để thanh toán nhập khẩu năng lượng, làm gia tăng nhu cầu đối với đồng bạc xanh và tạo áp lực giảm giá lên đồng yên.
Tuy nhiên, giới quan sát cũng cho rằng, nguyên nhân mang tính cấu trúc mới là yếu tố có tác động lớn hơn. Chênh lệch giữa lãi suất rất thấp của Nhật Bản với lãi suất tại Mỹ và nhiều nền kinh tế lớn tiếp tục khuyến khích nhà đầu tư vay vốn bằng đồng yên với chi phí thấp để chuyển sang các tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài. Dòng vốn liên tục chảy ra nước ngoài vì vậy cũng kéo dài áp lực bán đối với đồng tiền Nhật Bản.
Mặc dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã nâng lãi suất vào tháng 12 lên mức cao nhất trong 30 năm, mặt bằng lãi suất của nước này vẫn thấp hơn đáng kể so với tiêu chuẩn quốc tế.
Trong khi đó, lạm phát toàn cầu gia tăng do căng thẳng tại Trung Đông đã làm thay đổi kỳ vọng của thị trường đối với chính sách tiền tệ Mỹ, từ khả năng cắt giảm lãi suất sang nguy cơ tiếp tục tăng lãi suất. Điều này khiến các tài sản định giá bằng USD trở nên hấp dẫn hơn, qua đó gia tăng áp lực lên đồng yên.
Đồng tiền Nhật Bản tiếp tục suy yếu vào cuối tháng 4 sau khi BOJ không phát đi tín hiệu rõ ràng về thời điểm có thể tiếp tục nâng lãi suất, cho thấy định hướng chính sách của ngân hàng trung ương vẫn có ảnh hưởng lớn tới diễn biến trên thị trường ngoại hối.
Đồng yên mất giá khiến người dân Nhật thêm gánh nặng
Trong hơn một thập kỷ qua, đồng yên suy yếu đã góp phần giúp Nhật Bản trở thành điểm đến hấp dẫn đối với khách du lịch quốc tế, đồng thời hỗ trợ lợi nhuận của các tập đoàn xuất khẩu lớn.
Tuy nhiên, trong khi nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu thô, đồng yên yếu cũng kéo theo nhiều hệ lụy khi chi phí nhập khẩu tăng cao làm giá hàng hóa leo thang, gây áp lực lạm phát lên các hộ gia đình và thu hẹp biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp phục vụ thị trường nội địa.
Theo bài viết, cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt này cũng góp phần dẫn tới sự sụp đổ của hai đời thủ tướng trước khi bà Sanae Takaichi lên nắm quyền. Ngoài những yếu tố trong nước, Tokyo còn chịu sức ép từ phía Mỹ khi Tổng thống Mỹ – Donald Trump nhiều lần chỉ trích đồng yên yếu vì cho rằng điều này tạo ra lợi thế thương mại không công bằng cho các doanh nghiệp Nhật Bản.
Vấn đề tỷ giá cũng đã được đưa vào chương trình nghị sự trong các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước. Trước diễn biến đó, ngày 30/4, khi tỷ giá lên tới 160,72 yên/USD (mức thấp nhất của đồng tiền Nhật Bản trong gần hai năm), Chính phủ Nhật Bản đã quyết định can thiệp vào thị trường ngoại hối.
Nhật Bản can thiệp thị trường ngoại hối như thế nào?
Can thiệp tiền tệ là biện pháp ngân hàng trung ương hoặc cơ quan quản lý ngoại hối trực tiếp mua hoặc bán ngoại tệ nhằm tác động đến tỷ giá. Tại Nhật Bản, Bộ Tài chính là cơ quan quyết định thời điểm can thiệp, trong khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) trực tiếp thực hiện các giao dịch thông qua một số ngân hàng thương mại.
Khi cần hỗ trợ đồng yên, các ngân hàng sẽ mua đồng yên và bán USD, với quy mô giao dịch phụ thuộc vào mục tiêu của Bộ Tài chính cũng như phản ứng của thị trường. Nguồn USD sử dụng cho hoạt động này chủ yếu được lấy từ dự trữ ngoại hối của Nhật Bản dưới dạng tiền mặt hoặc trái phiếu Kho bạc Mỹ.
Trong các đợt can thiệp năm 2024, Nhật Bản được cho là đã bán một phần trái phiếu Kho bạc Mỹ, đồng thời sử dụng lượng chứng khoán nước ngoài đang nắm giữ để huy động nguồn USD phục vụ hoạt động hỗ trợ đồng yên. Được biết, dự trữ ngoại hối của nước này đạt 1,17 nghìn tỷ USD vào cuối tháng 4 trước khi giảm xuống còn 1,09 nghìn tỷ USD chỉ sau một tháng.
Tại sao can thiệp chỉ mang lại hiệu quả tạm thời?
Theo giới chuyên gia cho rằng, can thiệp ngoại hối chủ yếu mang ý nghĩa phát đi tín hiệu rằng Chính phủ sẽ không chấp nhận những biến động quá mức của thị trường tiền tệ, đồng thời góp phần kiềm chế hoạt động đầu cơ. Tuy nhiên, nếu các yếu tố nền tảng của nền kinh tế không thay đổi, hiệu quả của biện pháp này thường chỉ mang tính ngắn hạn.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng, dự trữ ngoại hối được xây dựng chủ yếu để ứng phó với những cú sốc tài chính lớn, thay vì duy trì tỷ giá trong thời gian dài. Thực tế cho thấy, sau các đợt can thiệp vào ngày 30/4 và những ngày sau đó, đồng yên đã phục hồi mạnh nhưng nhanh chóng quay trở lại xu hướng suy yếu.
Tính đến đầu tháng 6, tỷ giá tiếp tục dao động quanh mức 160 yên/USD, phản ánh giới hạn của biện pháp can thiệp khi các yếu tố kinh tế cơ bản vẫn chưa có sự thay đổi.
Nhật Bản đã chi gần 100 tỷ USD để cứu đồng yên
Trong suốt nhiều năm qua, Nhật Bản thường xuyên can thiệp vào thị trường ngoại hối. Nếu trước đây các biện pháp chủ yếu được triển khai nhằm làm suy yếu đồng yên để hỗ trợ xuất khẩu, thì trong giai đoạn gần đây, Tokyo đã chuyển sang mua đồng yên để bảo vệ giá trị đồng nội tệ.
Riêng trong năm 2024, Chính phủ Nhật Bản đã chi gần 100 tỷ USD để mua đồng yên. Đáng chú ý, cả bốn đợt can thiệp trong năm đều diễn ra khi tỷ giá tiến sát mốc 160 yên/USD, củng cố nhận định rằng đây là ngưỡng mà Tokyo sẵn sàng hành động.
Thông thường, Bộ Tài chính Nhật Bản không xác nhận ngay việc can thiệp mà chỉ công bố tổng số tiền đã sử dụng vào cuối mỗi tháng. Cách làm này đã nhằm tạo ra sự bất định trên thị trường, qua đó hạn chế hoạt động đầu cơ.
Bên cạnh các giao dịch trực tiếp, Nhật Bản cũng thường xuyên sử dụng biện pháp được gọi là “can thiệp bằng lời nói”. Theo đó, các quan chức cấp cao sẽ phát đi thông điệp cảnh báo rằng Chính phủ sẵn sàng hành động nếu thị trường xuất hiện những biến động quá mức. Theo giới quan sát cho rằng, chỉ riêng việc đề cập đến khả năng “hành động” cũng có thể khiến giới đầu cơ điều chỉnh chiến lược, từ đó tạo ra những biến động đáng kể trên thị trường tiền tệ.
Can thiệp tiền tệ tạo ra những hệ quả gì?
Lịch sử cũng từng cho thấy, sau mỗi lần Nhật Bản can thiệp vào thị trường ngoại hối, đồng yên thường tăng khoảng 2 yên so với USD chỉ trong vài giây và có thể tăng thêm 4-5 yên sau vài giờ. Những biến động mạnh này không chỉ khiến nhiều nhà đầu cơ chịu thua lỗ lớn mà còn gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc định giá hàng hóa, thực hiện thanh toán quốc tế và phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
Bên cạnh tác động đối với thị trường, các biện pháp can thiệp cũng có thể làm phát sinh những tranh cãi về chính trị và ngoại giao nếu bị cho là nhằm tạo lợi thế thương mại thông qua việc thao túng tiền tệ.
Mỹ theo dõi sát diễn biến của đồng yên
Hồi tháng 1, Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York đã thay mặt Bộ Tài chính Mỹ liên hệ với các tổ chức tài chính để tìm hiểu diễn biến tỷ giá USD/JPY. Động thái này được cho là đã góp phần thúc đẩy đồng yên phục hồi.
Ông Donald Trump cũng nhiều lần cáo buộc Nhật Bản thao túng tỷ giá nhằm hỗ trợ xuất khẩu và từng đề xuất áp thuế đối với hàng hóa Nhật Bản. Dù vẫn nằm trong danh sách theo dõi của Bộ Tài chính Mỹ về các hoạt động ngoại hối, Nhật Bản hiện chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để bị coi là quốc gia thao túng tiền tệ.
Tuy nhiên, Mỹ và Nhật Bản đều thống nhất rằng việc can thiệp chỉ nên được sử dụng nhằm xử lý các biến động bất thường của thị trường, thay vì tạo lợi thế cạnh tranh trong thương mại quốc tế.
Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ – Scott Bessent cho rằng, giải pháp lâu dài là để Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tiếp tục bình thường hóa chính sách tiền tệ, từng bước nâng lãi suất và để đồng yên xác lập mức giá phù hợp với các yếu tố kinh tế cơ bản.
