Chợ giá – Khi Mỹ và Israel tiến tới xung đột quân sự với Iran vào cuối tháng 2, thị trường năng lượng toàn cầu lập tức xuất hiện những lo ngại về một cuộc khủng hoảng dầu mỏ mới. Nhiều nhà phân tích khi đó cũng đã cảnh báo giá dầu thô có thể tăng lên 150 USD/thùng, thậm chí chạm mức 200 USD/thùng nếu dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng.
Vì eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, nơi có khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu đi qua mỗi ngày. Nếu tuyến đường này bị phong tỏa, thị trường quốc tế có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung chưa từng có.
Tuy nhiên, diễn biến thực tế lại không xảy ra như những dự báo bi quan ban đầu. Được biết, giá dầu Brent kỳ hạn đã từng tăng lên mức đỉnh khoảng 126 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức cao kỷ lục 147 USD/thùng được thiết lập trong cuộc khủng hoảng năm 2008. Trong khoảng thời gian từ khi xung đột bắt đầu ngày 28/2 đến ngày 11/6, giá dầu Brent chỉ đạt mức trung bình khoảng 101 USD/thùng.
Sau đó, khi Tổng thống Mỹ – Donald Trump ra lệnh ngừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran, tâm lý lo ngại trên thị trường giảm xuống. Đến đầu tháng 7, giá dầu đã quay trở lại mức trước xung đột, khoảng 70 USD/thùng.
5 yếu tố bất ngờ giúp thị trường dầu mỏ giữ cân bằng
1. Trung Quốc tạo ra bất ngờ khi giảm mạnh nhập khẩu dầu
Và yếu tố khiến nhiều nhà phân tích bất ngờ nhất trên thị trường dầu mỏ chính là sự suy giảm nhu cầu từ Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Trong tháng 6, lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần một thập kỷ, xuất phát từ nhiều nguyên nhân như việc hạn chế xuất khẩu nhiên liệu, tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp hóa dầu chậm lại và xu hướng người dân chuyển sang sử dụng phương tiện chạy điện thay cho các phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu truyền thống.
Sự phát triển nhanh chóng của xe điện, đặc biệt trong lĩnh vực taxi và giao thông đô thị, đang góp phần làm giảm nhu cầu tiêu thụ xăng dầu tại thị trường tiêu dùng năng lượng lớn nhất thế giới.
Trong khi các xung đột địa chính trị làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung, việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu đã tạo ra một khoảng cân bằng quan trọng cho thị trường năng lượng toàn cầu.
2. Mỹ tăng sản lượng dầu lên mức kỷ lục
Một yếu tố quan trọng khác giúp thị trường dầu mỏ tránh được cú sốc giá chính là nguồn cung bổ sung từ Mỹ. Là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Mỹ tiếp tục duy trì sản lượng cao trong giai đoạn căng thẳng, với sản lượng dầu thô đạt mức kỷ lục 13,93 triệu thùng/ngày vào tháng 4.
Bên cạnh việc tăng cường nguồn cung từ hoạt động khai thác, Mỹ cũng tham gia giải phóng dầu từ Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (Strategic Petroleum Reserve – SPR). Động thái này nằm trong kế hoạch xả dầu quy mô lớn do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) phối hợp triển khai vào tháng 3, với tổng lượng lên tới 400 triệu thùng.
Nguồn dầu bổ sung từ các kho dự trữ chiến lược đã góp phần giảm bớt áp lực thiếu hụt nguồn cung trong giai đoạn thị trường lo ngại nhất. Tuy nhiên, việc giải phóng lượng dầu lớn cũng khiến trữ lượng trong kho dự trữ chiến lược của Mỹ giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1983.
3. Nhà đầu tư không còn mạnh tay đặt cược vào giá dầu tăng
Dù căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, nhưng giới đầu tư dầu mỏ vẫn không đổ vốn mạnh vào các vị thế mua như trong những cuộc khủng hoảng trước đây. Một trong những nguyên nhân đến từ việc Tổng thống Mỹ – Donald Trump đã nhiều lần đưa ra các tuyên bố liên quan đến khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình và khôi phục dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz.
Những thông tin này đã khiến các nhà giao dịch lo ngại thị trường có thể nhanh chóng đảo chiều nếu tình hình ngoại giao có bước tiến tích cực. Trong khi biến động gia tăng, thanh khoản trên thị trường dầu cũng suy giảm khi nhiều nhà đầu tư lựa chọn thận trọng, không muốn đặt cược lớn vào xu hướng tăng giá.
Theo ông Ilia Bouchouev thuộc Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford nhận định: “Hiện tại ai cũng lạc quan, nhưng chưa ai mua vào cả”.
Bên cạnh đó, dữ liệu từ sàn giao dịch ICE cũng cho thấy, sau khi giảm vị thế mua dầu Brent xuống mức thấp nhất trong năm vào đầu tháng 7, các quỹ đầu tư đã thực hiện đợt mua bổ sung lớn nhất trong 6 tháng trong tuần kết thúc ngày 14/7. Tuy nhiên, tổng vị thế mua hiện chỉ đạt khoảng 14,8 tỷ USD, vẫn thấp hơn hơn 50% so với mức đỉnh trong 6 năm được thiết lập vào cuối tháng 3.
Ông Ole Hansen – người đứng đầu chiến lược hàng hóa tại Saxo Bank cho rằng, thị trường dầu hiện đang chịu tác động tiêu cực từ những thông tin gây chú ý mạnh trên truyền thông, khiến ảnh hưởng của các thông báo mới đối với giá dầu dần suy giảm.
4. Dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz được duy trì
Và một trong những yếu tố quan trọng giúp giảm bớt áp lực lên giá dầu chính là việc dòng chảy qua eo biển Hormuz không bị gián đoạn trong thời gian dài. Saudi Arabia – quốc gia xuất khẩu dầu lớn nhất khu vực Vùng Vịnh, đã tăng mạnh lượng dầu vận chuyển từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ, qua đó góp phần duy trì nguồn cung trong bối cảnh thị trường lo ngại về rủi ro gián đoạn vận tải.
Việc sử dụng các tuyến vận chuyển thay thế đã giúp bù đắp phần nào lượng dầu có nguy cơ bị ảnh hưởng nếu hoạt động qua Hormuz gặp khó khăn. Trong tháng 6, việc các chuyến hàng qua eo biển này được nối lại trong thời gian ngắn đã giúp thị trường giảm bớt lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.
Tuy nhiên, khi giao tranh tiếp tục diễn ra trong tháng 7, những lo ngại về sự ổn định của tuyến vận tải dầu quan trọng này lại một lần nữa xuất hiện, tạo thêm sức ép đối với triển vọng thị trường năng lượng.
5. Nguồn cung dầu vật chất vẫn dồi dào
Bên cạnh các yếu tố liên quan đến địa chính trị và hoạt động đầu tư tài chính, thì một nguyên nhân quan trọng khác giúp thị trường dầu duy trì ổn định chính là nguồn cung thực tế vẫn ở mức khá dồi dào. Theo các nhà giao dịch cho biết, lượng dầu giao ngay hiện có đủ lớn để hạn chế phản ứng tăng giá trước những diễn biến căng thẳng mới của xung đột.
Tại châu Âu, mức chênh lệch giá của một số loại dầu thô như Forties thuộc khu vực Biển Bắc (loại dầu đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chuẩn giá Brent toàn cầu) đã giảm xuống mức chiết khấu, sau khi từng tăng lên mức cao kỷ lục vào tháng 4.
Theo ông Adi Imsirovic – một nhà giao dịch dầu mỏ kỳ cựu, nhận định: “Hiện tại đang có rất nhiều dầu thô giao ngay trên thị trường. Nhưng điều này có thể không kéo dài”.
Nhận định trên đã cho thấy, thị trường dầu hiện vẫn đang được bổ sung nguồn cung tương đối ổn định, giúp hạn chế nguy cơ giá tăng mạnh. Tuy nhiên, trạng thái cân bằng này có thể thay đổi nếu xuất hiện một sự gián đoạn lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Giá dầu vẫn tiềm ẩn rủi ro trong tương lai
Việc giá dầu không tăng vọt trong cuộc xung đột Mỹ – Iran lần này đã cho thấy thị trường năng lượng hiện có khả năng hấp thụ các cú sốc tốt hơn so với trước đây. Sự kết hợp giữa nguồn cung dầu dồi dào, sản lượng cao của Mỹ, nhu cầu suy giảm từ Trung Quốc và tâm lý thận trọng của nhà đầu tư đã góp phần hạn chế tác động từ những căng thẳng địa chính trị.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rủi ro đối với thị trường dầu vẫn chưa biến mất. Nếu xảy ra gián đoạn thực sự tại eo biển Hormuz, một lượng lớn sản lượng dầu bị đưa ra khỏi thị trường hoặc căng thẳng lan rộng tại khu vực Trung Đông, giá dầu hoàn toàn có thể tăng mạnh trở lại.
Trước tình hình hiện tại, thị trường dầu không chỉ chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị mà còn phụ thuộc vào sự cân bằng giữa cung và cầu, khả năng ứng phó của các nhà sản xuất lớn cũng như tâm lý của giới đầu tư toàn cầu.
