Chợ giá – Nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông đang gia tăng khi lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố có thể phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb – một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. Trong khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn bị ảnh hưởng bởi căng thẳng Mỹ – Iran, các chuyên gia cảnh báo giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng nếu cả hai “điểm nghẽn” cùng rơi vào khủng hoảng.
Eo biển Bab el-Mandeb bị đe dọa, 7% nguồn cung dầu toàn cầu chịu ảnh hưởng
Các quốc gia nhập khẩu dầu lớn tại châu Á đang phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng khi lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tuyên bố có thể phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb để đáp trả những gì nhóm này mô tả là các biện pháp hạn chế kéo dài 12 năm của Saudi Arabia đối với Yemen.
Trong tuyên bố đưa ra vào ngày 20/7, lực lượng Houthi cáo buộc Riyadh đã hạn chế hoạt động vận chuyển lương thực, thuốc men và các mặt hàng thiết yếu qua các cảng biển, cửa khẩu và sân bay của Yemen, đồng thời khai thác trái phép tài nguyên của nước này.
Động thái trên đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn tại một trong những điểm trung chuyển dầu mỏ quan trọng của khu vực, trong khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn chưa hoàn toàn phục hồi do căng thẳng giữa Mỹ và Iran.
Theo dữ liệu của Kpler được Reuters dẫn lại, nếu eo biển Bab el-Mandeb bị phong tỏa hoàn toàn, khoảng 7,4 triệu thùng dầu mỗi ngày có thể bị ảnh hưởng, tương đương gần 7% nguồn cung dầu toàn cầu. Đây là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, kết nối Ấn Độ Dương với kênh đào Suez – tuyến vận tải quan trọng đưa dầu thô từ Trung Đông và châu Phi tới các nền kinh tế lớn của châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Trong khi đó, liên minh quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu tại Yemen tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ bất kỳ mối đe dọa nào nhằm vào tàu thương mại, đồng thời cho biết đã triển khai các biện pháp bảo vệ tàu thuyền qua lại khu vực Bab el-Mandeb.
Hai “điểm nghẽn” cùng gặp rủi ro
Theo các chuyên gia cho rằng, điều khiến thị trường đặc biệt lo ngại là nguy cơ gián đoạn đồng thời tại cả eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb – hai tuyến vận tải năng lượng quan trọng.
Trong đó, Hormuz từ lâu được xem là cửa ngõ chính cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của khu vực vùng Vịnh. Tuy nhiên, lưu lượng tàu thuyền qua tuyến đường này đã giảm mạnh kể từ khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang trở lại.
Ông Jorge Leon – Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Trưởng bộ phận Phân tích địa chính trị của Rystad Energy nhận định, dù lực lượng Houthi chưa công bố cách thức thực thi lệnh phong tỏa, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại kể từ cuối năm 2023 cho thấy nhóm này có cả năng lực và ý chí gây gián đoạn hoạt động hàng hải tại Biển Đỏ.
Bên cạnh đó, ông Leon cũng cho biết: “Từ cuối năm 2023, lực lượng Houthi đã liên tục nhắm mục tiêu vào các tàu hàng và tàu chở dầu đi qua eo biển Bab el-Mandeb”.
Saudi Arabia ngày càng phụ thuộc tuyến Biển Đỏ
Theo Rystad Energy cho biết, Saudi Arabia đã tăng lượng dầu xuất khẩu từ cảng Yanbu trên bờ Biển Đỏ lên khoảng 4 triệu thùng/ngày nhằm giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Dữ liệu theo dõi tàu của hãng này cũng cho thấy, hiện có khoảng 2,5 triệu thùng dầu mỗi ngày đang được vận chuyển theo hướng nam qua Bab el-Mandeb.
Điều này đồng nghĩa tuyến đường thay thế quan trọng của Saudi Arabia cũng có nguy cơ bị gián đoạn nếu lực lượng Houthi thực hiện lời đe dọa phong tỏa. Theo ông Jorge Leon nhận định, thị trường dầu mỏ toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia cùng các cảng tại Biển Đỏ để duy trì hoạt động xuất khẩu.
Bên cạnh đó, ông Leon cho biết: “Nếu Bab el-Mandeb bị gián đoạn, không chỉ hoạt động xuất khẩu của Saudi Arabia bị ảnh hưởng mà một trong số ít tuyến đường còn có khả năng bù đắp cho sự sụt giảm lưu lượng qua Hormuz cũng sẽ bị tê liệt”.
Vị chuyên gia này cũng cho rằng, trong trường hợp không đạt được thỏa thuận ngừng bắn, trong khi eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế và lực lượng Houthi gia tăng các cuộc tấn công tại Biển Đỏ, giá dầu hoàn toàn có thể tăng mạnh.
Giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng nếu nguồn cung gián đoạn
Trong phiên giao dịch chiều ngày 21/7 tại châu Á, giá dầu thô đã giảm từ 91,38 USD/thùng xuống khoảng 88,30 USD/thùng khi thị trường tập trung vào đề xuất ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Qatar và Iran, cùng tín hiệu nới lỏng các hạn chế đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, những rủi ro đối với nguồn cung năng lượng vẫn chưa biến mất. Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết, một tàu chở dầu tại eo biển Hormuz đã bị một vật thể lạ tấn công ngày 21/7, buộc thủy thủ đoàn phải rời tàu bằng xuồng cứu sinh. Theo UKMTO, lưu lượng tàu qua Hormuz đã giảm đáng kể kể từ khi các cuộc tấn công giữa Mỹ và Iran bùng phát trở lại sau khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hồi tháng trước đổ vỡ.
Ông Gnanasekar Thiagarajan – nhà sáng lập Commtrendz Research cho rằng, thị trường hiện kỳ vọng Mỹ và Iran sẽ chuyển sang “chế độ hòa giải”, qua đó giúp giảm nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang. Dù đánh giá tuyên bố của lực lượng Houthi chưa chắc được thực thi, ông cảnh báo nếu kịch bản này xảy ra, tác động đối với các quốc gia nhập khẩu dầu tại châu Á sẽ rất nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, ông Thiagarajan cũng nhận định: “Tuyên bố của lực lượng Houthi hiện chưa có vẻ là một mối đe dọa thực sự. Tuy nhiên, nếu được thực thi, nguồn cung dầu sẽ bị gián đoạn và giá dầu hoàn toàn có thể vượt 100 USD/thùng”.
Theo vị chuyên gia, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với các tuyến vận tải dầu quan trọng cũng sẽ khiến các quốc gia châu Á phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung từ Mỹ và Nga. Trong khi đó, theo Tổ chức Nghiên cứu Observer, châu Á hiện nhập khẩu gần 60% tổng lượng dầu thô từ Trung Đông, khiến khu vực này đặc biệt nhạy cảm trước những biến động tại các tuyến hàng hải chiến lược.
Áp lực mới từ chính sách của Mỹ đối với dầu Nga
Rủi ro đối với nguồn cung năng lượng còn gia tăng khi Nhà Trắng cùng hơn 60 thượng nghị sĩ Mỹ ủng hộ dự luật sửa đổi cho phép áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa từ các quốc gia mua nhiều dầu và khí đốt của Nga.
Dự luật này nhằm cắt giảm nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng của Moscow, tập trung vào năm khách hàng mua dầu và khí đốt lớn nhất của Nga, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ. Theo ông Gnanasekar Thiagarajan, động thái này có thể khiến các quốc gia châu Á, đặc biệt là Ấn Độ, gặp khó khăn hơn trong việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.
Trong khi Trung Quốc nhiều khả năng vẫn tiếp tục mua dầu từ Nga, các quốc gia khác có thể phải chuyển sang nhập khẩu dầu từ Mỹ với chi phí cao hơn, đồng thời đối mặt với chi phí vận chuyển gia tăng. Theo ông Thiagarajan nhận định: “Nếu nguồn dầu từ Nga bị hạn chế vào thời điểm này, thị trường sẽ trở nên khan hiếm hơn”.
Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng cho rằng, Washington nhiều khả năng sẽ tìm cách hạ nhiệt căng thẳng tại Trung Đông trong vòng 2-3 tháng tới nhằm kéo giảm giá dầu, kiểm soát lạm phát trong nước trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào tháng 11.
Thị trường dầu bước vào giai đoạn bất ổn mới
Theo giới phân tích nhận định, thị trường năng lượng toàn cầu đang ngày càng chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố địa chính trị, thay vì chỉ vận hành theo những yếu tố cung – cầu truyền thống.
Trong trường hợp các rủi ro tại eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb đồng thời trở thành hiện thực, các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu tại châu Á có thể đối mặt với nguy cơ chi phí năng lượng tăng mạnh. Khi đó, giá dầu thế giới có khả năng quay trở lại mức trên 100 USD/thùng, kéo theo áp lực lạm phát gia tăng đối với nền kinh tế toàn cầu.
