Chợ giá – Giá trị vốn hóa của 50 tập đoàn khai khoáng lớn nhất thế giới đã bốc hơi 712 tỷ USD từ đỉnh tháng 2, sau hai tháng suy giảm liên tiếp trên thị trường hàng hóa. Áp lực lạm phát Mỹ cùng giá năng lượng tăng cao do xung đột Trung Đông buộc các quỹ đầu tư tháo khoán cổ phiếu kim loại để rút dòng tiền.
Chỉ tính riêng trong tháng 10, chỉ số Top 50 của MINING.com đã đánh mất 226 tỷ USD vốn hóa, tương đương mức giảm 10%, nối tiếp đà lao dốc 264 tỷ USD của tháng trước đó. Mức sụt giảm gần 500 tỷ USD chỉ trong hai tháng qua đã kéo tổng giá trị của nhóm xuống thấp hơn mốc cuối năm 2025, đánh dấu lần đầu tiên trong năm chỉ số rơi vào vùng âm.
Đà tháo chạy bùng phát khi dữ liệu lạm phát Mỹ tăng cao hơn dự báo, củng cố khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục thắt chặt tiền tệ. Cùng lúc đó, căng thẳng gia tăng tại Trung Đông đẩy giá dầu thô đi lên, tạo áp lực chi phí lớn đối với các doanh nghiệp vận hành mỏ. Làn sóng bán tháo cổ phiếu công nghệ vào cuối tháng cũng ép các quỹ hạ tỷ trọng kim loại nhằm tài trợ thanh khoản cho các khoản lỗ khác.
Thị trường vàng vừa trải qua tháng 10 tồi tệ nhất kể từ năm 2008 khi giá kim loại quý khép lại tháng tại mức 3.884 USD một ounce (1 ounce khoảng 0,83 lượng), giảm 6,6%. Sau khi để mất mốc 4.000 USD một ounce vào tuần cuối, giá vàng tiếp tục trượt xuống đáy một năm trong phiên hạ màng, khiến cổ phiếu các công ty khai thác vàng giảm tới 8% chỉ trong một phiên.
Tổng vốn hóa của 16 nhà sản xuất vàng lớn nhất danh sách đã mất 55 tỷ USD, tương ứng mức giảm 9,9%, kéo tổng giá trị toàn nhóm xuống 500 tỷ USD. Dù công bố kết quả kinh doanh quý III vượt dự báo, cổ phiếu Newmont vẫn sụt 8,2% và chính thức xóa sạch đà tăng từ đầu năm. Cả hai ông lớn Agnico Eagle lẫn Barrick Gold cũng chịu chung số phận khi hạ lần lượt 9,9% và 9,1%.
Thị trường bạc chứng kiến tháng giao dịch thảm họa nhất năm khi lao dốc 18,2% xuống còn 49,39 USD một ounce, đánh mất mốc 50 USD một ounce lần đầu tiên kể từ tháng 10 năm ngoái. Giá bạc hiện thấp hơn tới 58% so với mức đỉnh 116,58 USD một ounce hồi cuối tháng 1. Hãng Deutsche Bank cảnh báo tồn kho gia tăng cùng lực cầu công nghiệp yếu có thể biến tình trạng thiếu hụt nguồn cung năm ngoái thành thặng dư vào năm 2027.
Làn sóng tháo tháo tại nhóm kim loại quý khiến cổ phiếu Coeur Mining giảm sâu nhất bảng xếp hạng với mức mất mát 25,6%. Trong khi đó, Fresnillo và Pan American Silver lần lượt mất 17,2% và 16,6% giá trị. Thị trường kim loại bạch kim cũng không ngoại lệ khi giá bạch kim giảm 16% và palladi giảm 19%, kéo cổ phiếu Valterra Platinum giảm 17,6%.
Northern Star là doanh nghiệp hiếm hoi ghi nhận mức tăng trưởng giá trị 3,3% tính theo đồng nội tệ. Kết quả này có được nhờ đề xuất thâu tóm trị giá 38,7 tỷ AUD (tương đương 27 tỷ USD) từ tập đoàn Gold Fields, dù hội đồng quản trị đã từ chối với lý do định giá mang tính cơ hội. Ngược lại, cổ phiếu Gold Fields giảm 8,8% trong tháng và đã mất 26% kể từ đầu năm.
Trái ngược với đà giảm sâu của nhóm kim loại quý, giá đồng thế giới gần như đi ngang trong tháng 10 quanh mức 6,47 USD một pound (tương đương khoảng 14.263 USD một tấn), chỉ giảm nhẹ 1,4%. Bất chấp tồn kho trên sàn LME tăng đẩy giá có lúc xuống đáy 5 tuần, phí chênh lệch nhập khẩu tại Trung Quốc vẫn duy trì gần đỉnh 13 năm, còn Ngân hàng Thế giới nâng dự báo giá đồng năm 2027 lên 13.000 USD một tấn nhờ nhu cầu từ hạ tầng điện và trung tâm dữ liệu.
Tuy nhiên, triển vọng tích cực của kim loại cơ bản này không thể ngăn đà tháo chạy của nhà đầu tư khỏi nhóm cổ phiếu sản xuất đồng. Tổng vốn hóa của 11 công ty đồng trong danh sách đã bốc hơi 69 tỷ USD, đánh dấu mức sụt giảm 13,3% – Lớn nhất xét theo giá trị tuyệt đối. Cổ phiếu BHP, Antofagasta và Freeport-McMoRan đồng loạt hạ sâu do gián đoạn vận hành và chi phí sản xuất tăng cao.
Giá quặng sắt giảm 6% xuống còn 91 USD một tấn, lùi sát ngưỡng 90 USD một tấn – Mốc mà ngân hàng UBS cảnh báo sẽ khiến khoảng 170 triệu tấn nguồn cung toàn cầu rơi vào cảnh thua lỗ. Trong khi đó, giá lithium carbonate tại Trung Quốc tiếp tục bốc hơi 24% xuống 93.600 Nhân dân tệ (khoảng 14.050 USD) một tấn. Sự sụt giảm kéo dài của thị trường lithium khiến toàn bộ bảng xếp hạng chỉ còn duy nhất một đại diện khai thác mặt hàng này là SQM.
Tổng giá trị giao dịch của 50 tập đoàn trong tháng 10 đạt 243 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ tháng 11 năm ngoái và chỉ bằng một nửa so với kỷ lục 454 tỷ USD hồi tháng 1. Tỷ lệ quay vòng vốn hóa chỉ đạt 12%, cho thấy đà lao dốc gần 500 tỷ USD vừa qua chủ yếu xuất phát từ việc dòng tiền mua chủ động đứng ngoài quan sát, thay vì áp lực tháo chạy ồ ạt từ các cổ đông lớn.
Tại thị trường Việt Nam, giá các loại kim loại nguyên liệu đầu vào như thép và đồng chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá hàng hóa thế giới cùng chi phí logistics quốc tế. Đối với mặt hàng vàng, giá vàng miếng và vàng nhẫn trong nước vận động cùng chiều với giá thế giới, nhưng biên độ điều chỉnh còn phụ thuộc vào tỷ giá USD/VND và các biện pháp điều tiết thị trường của Ngân hàng Nhà nước.
Trong kịch bản căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang kéo theo giá dầu duy trì ở mức cao và Fed giữ quan điểm thắt chặt tiền tệ, chi phí vận tải lẫn chi phí vốn của các doanh nghiệp khai khoáng sẽ còn chịu áp lực lớn. Khi đó, biên lợi nhuận của các tập đoàn khai thác sẽ tiếp tục bị thu hẹp, đẩy giá cổ phiếu ngành khoáng sản lùi sâu hơn và làm gián đoạn kế hoạch đầu tư mở rộng nguồn cung trong trung hạn.
Ở chiều ngược lại, nếu xung đột địa chính trị hạ nhiệt giúp hạ giá năng lượng và Trung Quốc đẩy mạnh các gói kích thích kinh tế cho hạ tầng, nhu cầu tiêu thụ kim loại công nghiệp như đồng và quặng sắt có thể bứt phá trở lại. Khi lực cầu thực tế cải thiện kết hợp với việc định giá cổ phiếu khai khoáng đã lùi về vùng hấp dẫn sau đợt điều chỉnh 26%, dòng tiền lớn nhiều khả năng sẽ quay lại bắt đáy, kích hoạt chu kỳ phục hồi cho toàn nhóm ngành.
Phương Linh (theo MINING.com)
