Chợ giá – Chỉ vài ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ sở pháp lý cho một phần chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump, các nền kinh tế châu Á đã nhanh chóng chuyển sang trạng thái phòng thủ, xây dựng những kịch bản ứng phó mới trước nguy cơ bất ổn thương mại và tiền tệ kéo dài.
Phán quyết này được đưa ra vào ngày 20/2, cho rằng việc sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA) để áp thuế quan là không phù hợp với hiến pháp. Tuy nhiên, thay vì chấm dứt căng thẳng, động thái này được giới phân tích xem là điểm khởi đầu cho một giai đoạn bất định mới.
Mức thuế 15% có phải giới hạn mới trong chiến lược của ông Trump?
Ngay sau phán quyết, Nhà Trắng đã công bố kế hoạch áp mức thuế 15% toàn cầu theo các điều khoản khác của luật thương mại, với thời hạn 150 ngày và có thể tiếp tục bị thách thức pháp lý.
Đối với nhiều nền kinh tế châu Á (đặc biệt là các quốc gia phụ thuộc xuất khẩu như Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam hay Singapore), thì mức thuế 15% được xem như “kịch bản xấu nhưng có thể dự đoán”. Thị trường chứng khoán khu vực đã tăng điểm trong phiên đầu tuần nhờ kỳ vọng rằng đây có thể là mức trần mà ông Trump đặt ra để duy trì lợi thế chính trị trong nước.
Ông Michael Froman (Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ) cho rằng, phán quyết của Tòa án Tối cao sẽ thu hẹp đáng kể khả năng sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép chính trị vượt ra ngoài phạm vi thương mại. Theo ông, Nhà Trắng sẽ buộc phải tìm kiếm những biện pháp khác để thể hiện lập trường cứng rắn đối với các đối tác.
Tuy vậy, các chuyên gia tại Oxford Economics lại cảnh báo sự bất ổn thương mại chưa hề biến mất, mà chỉ “thay đổi hình thức”. Những điều khoản khác như Điều 122, 201, 232, 301 hay 338 của Đạo luật Thương mại Mỹ vẫn có thể được kích hoạt để tiếp tục cuộc chiến thuế quan.
Đồng USD đứng trước nguy cơ rủi ro chính sách
Tuy nhiên, điều khiến châu Á quan ngại hơn cả không nằm ở thuế quan, mà ở khả năng ông Donald Trump chuyển trọng tâm sang chính sách tiền tệ và diễn biến của đồng USD. Trong quá khứ, ông đã nhiều lần công khai chỉ trích Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cùng Chủ tịch Jerome Powell vì duy trì lãi suất ở mức cao, cho rằng điều này đẩy đồng bạc xanh tăng giá và gây bất lợi cho xuất khẩu của Mỹ.
Theo giới phân tích nhận định, một “Thỏa thuận Mar-a-Lago” (được ví như Hiệp định Plaza năm 1985) có thể được cân nhắc nhằm gây áp lực làm suy yếu USD. Nếu kịch bản này xảy ra, thì tác động đối với châu Á sẽ rất đáng kể, bởi khu vực đang nắm giữ phần lớn dự trữ ngoại hối bằng USD và đồng thời là chủ nợ lớn của Mỹ.
Hiện, Nhật Bản và Trung Quốc đang là hai quốc gia nắm giữ nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ nhất thế giới. Do đó, bất kỳ động thái nào làm suy yếu đồng USD hoặc điều chỉnh cấu trúc nợ công của Mỹ (hiện đã lên tới 39.000 tỷ USD) đều có thể tạo ra những biến động mạnh trên thị trường tài chính toàn cầu.
Rủi ro pháp lý và áp lực hoàn thuế
Một vấn đề đáng chú ý khác chính là khả năng chính quyền Mỹ phải hoàn trả số tiền thuế đã thu trước đó, với quy mô có thể lên tới hàng trăm tỷ USD. Theo nhà kinh tế – Michael Feroli của JP Morgan ước tính, tổng số tiền hoàn trả có thể đạt khoảng 200 tỷ USD.
Bên cạnh đó, phòng Thương mại Mỹ cũng đã tiến hành kêu gọi hoàn trả ngay lập tức các khoản thuế bị cho là không hợp lệ, nhấn mạnh rằng hơn 200.000 doanh nghiệp nhập khẩu nhỏ đang phải gánh chịu áp lực chi phí lớn.
Trong trường hợp thuế quan bị hủy bỏ nhưng không có nguồn thu thay thế, thâm hụt ngân sách Mỹ có thể gia tăng, qua đó tạo thêm sức ép lên lợi suất trái phiếu và làm rung chuyển thị trường vốn – lĩnh vực mà châu Á có mức độ liên kết sâu rộng.
Trung Quốc tăng tốc công nghệ, Mỹ đối mặt nguy cơ bị tụt lại
Trong khi chính sách thương mại của Mỹ còn nhiều tranh cãi, Trung Quốc vẫn kiên định theo đuổi chiến lược công nghiệp dài hạn dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình.
Được biết, Bắc Kinh đã rót nguồn lực lớn vào các lĩnh vực then chốt như xe điện, năng lượng tái tạo, trí tuệ nhân tạo, robot và hạ tầng xanh. Gần đây, hãng xe điện BYD cũng đã thu hút sự chú ý với công nghệ sạc siêu nhanh, trong khi tại Mỹ, những tranh luận về vai trò của xe điện trong nền kinh tế vẫn chưa ngã ngũ.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, nếu Washington tiếp tục ưu tiên thuế quan thay vì tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh công nghệ, lợi thế dài hạn của Mỹ có nguy cơ bị bào mòn.
Châu Á cần “đa dạng hóa rủi ro”
Trước viễn cảnh còn nhiều bất định, các nền kinh tế châu Á đang tăng tốc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở rộng thương mại nội khối, đồng thời thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do cả song phương lẫn đa phương. Song song với đó, một số quốc gia cũng từng bước khuyến khích thanh toán bằng nội tệ hoặc đồng tiền khu vực nhằm giảm phụ thuộc vào USD, dù quá trình này được triển khai thận trọng để tránh gây xáo trộn tài chính.
Theo giới quan sát cho rằng, năm 2026 có thể còn nhiều biến động hơn 2025 nếu chính sách thương mại và tiền tệ của Mỹ tiếp tục thay đổi khó lường. Trước tình hình đó, “Kế hoạch B” liên quan tới thuế quan có thể mới chỉ là bước khởi đầu, còn “Kế hoạch C” xoay quanh đồng USD mới thực sự là phép thử lớn đối với ổn định tài chính toàn cầu.
Đối với châu Á (trung tâm sản xuất và dự trữ ngoại hối của thế giới) thì mọi chuyển động tại Washington đều có thể tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng. Bài toán đặt ra không chỉ dừng ở việc ứng phó thuế quan, mà còn là bảo vệ tăng trưởng, giữ vững ổn định tỷ giá và đảm bảo an toàn hệ thống tài chính trong một trật tự kinh tế toàn cầu đang tái định hình.
