Chợ giá – Không chỉ đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, xung đột tại Iran đang bắt đầu tạo ra những tác động rõ rệt đối với nền kinh tế Trung Quốc. Từ trung tâm thương mại Nghĩa Ô cho tới các tập đoàn sản xuất quy mô lớn, nhiều dấu hiệu cho thấy “cỗ máy xuất khẩu” của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng.
Nghĩa Ô “im ắng” bất thường vì khách Trung Đông biến mất
Để thấy rõ những tác động của cuộc xung đột, ta có thể nhìn vào Nghĩa Ô – trung tâm thương mại toàn cầu tại tỉnh Chiết Giang, nơi được mệnh danh là “thủ đô hàng hóa nhỏ của thế giới”.
Trong những năm gần đây, khách hàng đến từ Trung Đông, đặc biệt khu vực Vùng Vịnh, giữ vai trò then chốt đối với hoạt động xuất khẩu tại đây. Được biết, kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang khu vực này đã tăng gấp đôi trong vòng 5 năm, vượt mốc 120 tỷ USD vào năm 2025. Riêng hai tháng đầu năm nay, xuất khẩu sang UAE và Ả Rập Xê Út tiếp tục tăng 23%.
Tuy nhiên, khi xung đột Iran bước sang tuần thứ tư, dòng khách từ Trung Đông gần như “biến mất”. Việc gián đoạn các chuyến bay quốc tế khiến nhiều thương nhân không thể đến Trung Quốc, trong khi những người đã có mặt tại Nghĩa Ô cũng vội vã tìm cách trở về nước.
Đáng lo ngại hơn, nhiều tiểu thương cho biết họ đã mất liên lạc với khách hàng Iran do tình trạng gián đoạn internet trên diện rộng. Một số đối tác thậm chí được cho là đã trở về nước để tham gia lực lượng quân sự.
Đơn hàng sụt giảm, chi phí logistics tăng mạnh
Ngay cả khi các giao dịch vẫn có thể được duy trì qua hình thức trực tuyến, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu thu hẹp hợp tác trong bối cảnh rủi ro gia tăng và chi phí leo thang.
Tác động thể hiện rõ ở ngành điện tử và thiết bị gia dụng – một trong những lĩnh vực xuất khẩu chủ lực sang Trung Đông. Riêng mặt hàng điều hòa không khí, Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 17 triệu sản phẩm sang khu vực này trong năm ngoái, chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch. Tuy nhiên, doanh số dự kiến giảm khoảng 12% trong tháng này.
Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển gia tăng đang trở thành gánh nặng đáng kể đối với doanh nghiệp. Được biết, cước vận chuyển container tới khu vực Vịnh Ba Tư đã tăng 35% chỉ trong tháng 3, trong khi phí bảo hiểm leo thang tới 143%.
Đáng chú ý, phụ phí chiến tranh có thể lên tới 4.000 USD cho mỗi container, khiến nhiều đơn hàng không còn đảm bảo hiệu quả kinh tế.
Doanh nghiệp sản xuất đối mặt “bẫy chi phí”
Không chỉ đầu ra bị thu hẹp, các nhà sản xuất Trung Quốc còn phải đối mặt với áp lực lớn từ chi phí đầu vào biến động mạnh. Giá các kim loại công nghiệp như nhôm và đồng ban đầu tăng vọt do lo ngại gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông (khu vực chiếm khoảng 9% sản lượng nhôm toàn cầu).
Tuy nhiên, khi nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu gia tăng, giá các mặt hàng này lại nhanh chóng đảo chiều giảm sâu, khiến kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp rơi vào trạng thái bất ổn.
Theo ước tính, việc chi phí nguyên liệu tăng 10% có thể làm giảm tới 6% biên lợi nhuận của các tập đoàn lớn như Midea, Haier hay Gree. Áp lực này càng trở nên đáng lo ngại trong bối cảnh cạnh tranh trên thị trường nội địa ngày càng khốc liệt.
Xuất khẩu suy yếu đe dọa trụ cột tăng trưởng
Trong những năm gần đây, xuất khẩu được xem là “điểm sáng” hiếm hoi của kinh tế Trung Quốc trong khi thị trường bất động sản suy yếu và tiêu dùng nội địa phục hồi chậm.
Tuy nhiên, một cuộc xung đột kéo dài có thể làm suy giảm nhu cầu toàn cầu, đặc biệt khi giá năng lượng ở mức cao làm bào mòn sức mua của người tiêu dùng trên toàn thế giới.
Nếu xuất khẩu giảm tốc mạnh, nền kinh tế Trung Quốc có nguy cơ đối mặt với tình trạng dư thừa công suất, kéo theo các cuộc cạnh tranh về giá ngay trên thị trường nội địa và làm xói mòn lợi nhuận doanh nghiệp. Diễn biến này cũng đã phần nào được phản ánh trên thị trường chứng khoán Trung Quốc, sau nhiều tuần duy trì trạng thái ổn định.
Cơ hội hay rủi ro?
Hiện tại, giới hoạch định chính sách và nhà đầu tư Trung Quốc đang thể hiện những quan điểm trái chiều về tác động lâu dài của cuộc xung đột. Một số ý kiến cũng cho rằng, Trung Quốc có thể hưởng lợi khi Mỹ phải phân tán nguồn lực quân sự, qua đó tạo thêm dư địa để nước này tận dụng lợi thế về hạ tầng năng lượng và tăng tốc trong cuộc đua công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.
Tuy nhiên, không ít chuyên gia vẫn giữ thái độ thận trọng. Trong suốt hai năm qua, Trung Quốc được hưởng lợi từ nhu cầu toàn cầu mạnh mẽ, qua đó duy trì tăng trưởng xuất khẩu ngay cả khi đối mặt với các biện pháp thuế quan từ Mỹ.
Nếu kinh tế thế giới rơi vào suy thoái do xung đột kéo dài, “tấm đệm” này có thể biến mất. Khi đó, dư địa chính sách của Bắc Kinh sẽ bị thu hẹp đáng kể, trong bối cảnh nền kinh tế nội địa vẫn còn nhiều điểm yếu.
Nguy cơ suy thoái toàn cầu và bài toán năng lượng
Trong ngắn hạn, Trung Quốc vẫn có lợi thế nhờ kho dự trữ dầu chiến lược lớn, qua đó phần nào giảm bớt tác động từ cú sốc giá năng lượng. Tuy nhiên, về dài hạn, rủi ro lớn nhất vẫn nằm ở sự suy yếu của nhu cầu toàn cầu.
Theo các chuyên gia cảnh báo, nếu xung đột tiếp tục leo thang, thế giới có thể bước vào một chu kỳ suy giảm mới, kéo theo hệ lụy lan rộng tới thương mại, đầu tư và tăng trưởng. Nhận định “chiến tranh không có người chiến thắng” vì thế ngày càng trở nên rõ ràng khi những tác động kinh tế từ xung đột Iran vượt xa phạm vi khu vực.
Trong khi đó, Trung Quốc đang phải đối mặt với một bài toán kép, vừa phải đảm bảo an ninh năng lượng, vừa duy trì động lực tăng trưởng khi môi trường bên ngoài ngày càng bất ổn.
Vì vậy, việc đẩy mạnh chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và kích thích tiêu dùng nội địa được xem là những giải pháp then chốt. Tuy nhiên, với quy mô nền kinh tế lớn và mức độ phụ thuộc cao vào thương mại toàn cầu, Trung Quốc khó có thể đứng ngoài những “cơn địa chấn” từ địa chính trị.
