Chợ giá – Ngành crypto đang bùng nổ trong việc ra mắt các token liên kết với cổ phiếu truyền thống – gọi là token hóa cổ phiếu – nhưng điều này cũng làm dấy lên những lời cảnh báo từ các công ty tài chính truyền thống và chuyên gia quản lý rằng loại sản phẩm mới này tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư và ổn định thị trường.
Xu hướng token hóa cổ phiếu lan nhanh nhờ chính sách ủng hộ
Dưới sự thúc đẩy từ việc Tổng thống Donald Trump ủng hộ công nghệ crypto và chính quyền Mỹ theo đuổi các quy định thân thiện hơn, các công ty trong lĩnh vực này đang đua nhau tung các sản phẩm token hóa cổ phiếu ra thị trường toàn cầu.
Các nền tảng như Robinhood, Gemini, Kraken đã ra mắt token hóa cổ phiếu tại châu Âu, trong khi Coinbase, Robinhood và startup Dinari đang tìm phê duyệt để triển khai sản phẩm tương tự tại Mỹ. Nasdaq cũng trở thành sàn giao dịch lớn đầu tiên đề xuất cung cấp cổ phiếu token hóa.
Người trong ngành cho biết, tổng giá trị giao dịch cổ phiếu đã được token hóa dành cho nhà đầu tư bán lẻ tính đến tháng 9 đã lên tới 412 triệu USD, so với chỉ vài triệu USD một năm trước, theo thống kê từ RWA.xyz.
Rủi ro của token hóa: Không giống cổ phiếu truyền thống
Mặc dù nhiều sản phẩm token hóa được quảng cáo giống cổ phiếu, nhưng chúng đôi khi không cung cấp quyền sở hữu thực thụ, quyền biểu quyết hoặc cổ tức như cổ phiếu truyền thống. Thay vào đó, chúng giống các công cụ phái sinh có độ rủi ro cao hơn, theo đánh giá của Reuters qua các sản phẩm token hóa và ý kiến từ nhiều lãnh đạo ngành và chuyên gia pháp lý.
Ông Diego Ballon Ossio – đối tác tại hãng luật Clifford Chance ở London – cho rằng: “Bạn đang mua quyền tiếp xúc với cổ phiếu thông qua một công cụ tổng hợp nào đó. Gánh nặng hiểu rõ bạn đang mua cái gì đổ lên bạn.”
Một số token được đảm bảo 1:1 bằng cổ phiếu cơ sở, trong khi nhiều token khác chỉ cung cấp phơi bày kinh tế thông qua phái sinh. Quyền lợi, minh bạch và rủi ro phụ thuộc rất nhiều vào tổ chức phát hành token.
Tranh cãi trong quản lý và quyền lợi nhà đầu tư
Ngành crypto vẫn chia rẽ về quy định nào nên áp dụng cho token hóa cổ phiếu. Quyền lợi và bảo vệ nhà đầu tư rất khác nhau giữa các sản phẩm: có token không có quyền sở hữu cổ phần, không có quyền biểu quyết, và gây rủi ro tín dụng đối với nhà phát hành token.
Ví dụ, có nhiều token gắn với cổ phiếu như Nvidia (NVDA) và Tesla (TSLA), nhưng mỗi token có cách cấu trúc, điều kiện và quyền lợi khác nhau. CEO của Dinari – công ty cung cấp token hóa 1:1 – cho biết sự đa dạng trong quyền lợi và công bố thông tin “là điều rất đáng lo.”
Robinhood đã ra mắt token hóa tài sản công khai vào tháng 6 và dự định mở rộng ra cổ phiếu tư nhân. Công ty còn tặng token liên kết OpenAI để quảng bá sản phẩm. Token này là hợp đồng phái sinh được bảo đảm bằng quyền sở hữu quỹ do Robinhood kiểm soát – điều này gây tranh cãi khi OpenAI cho biết họ không liên quan đến việc token hoá. Quốc gia châu Âu đã giám sát Robinhood chặt chẽ hơn vì động thái này.
Robinhood khẳng định token của họ là phẩm sinh (derivative), nhưng hiện tại giao dịch token vẫn chưa thực hiện hoàn toàn trên blockchain.
Bảo vệ nhà đầu tư phải là trọng tâm
Tại châu Âu, Robinhood, Kraken và các công ty hoạt động theo quy định về phái sinh (MiFID), nhưng nhiều chuyên gia cho rằng luật này không đủ mạnh để điều chỉnh các sản phẩm mới. Tại Mỹ, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) dưới nhiệm kỳ Trump, Paul Atkins, từng gợi ý rằng sẽ có ngoại lệ cho các nhà phát hành token hóa cổ phiếu khỏi luật chứng khoán.
Tuy nhiên, giới chơi lớn như Citadel Securities hay hiệp hội SIFMA phản đối việc thay đổi cấu trúc quan trọng như vậy mà không qua quy trình lập quy định chính thức. Họ nhấn mạnh: “Chỉ vì một chứng khoán được biểu diễn trên blockchain không có nghĩa quyền lợi nhà đầu tư và các điều khoản áp dụng đối với chứng khoán truyền thống không còn cần thiết.”
SEC và Citadel đều từ chối bình luận chi tiết về vấn đề này. Cơ quan quản lý tài chính châu Âu (ESMA) cũng cho biết họ nhận thức được rủi ro token hóa và đang theo dõi chặt chẽ. Liên đoàn các sàn giao dịch thế giới (WFE) kêu gọi siết chặt quy định để bảo vệ nhà đầu tư, dù WFE vẫn ủng hộ đề xuất của Nasdaq nếu token được đối xử như cổ phiếu truyền thống.
Coinbase cũng đang đàm phán với SEC về token hóa chứng khoán, mục tiêu là cho phép token mang đầy đủ quyền lợi như cổ phiếu truyền thống. Các đơn vị phát hành token nói rằng họ tuân theo các quy định chống rửa tiền, phòng ngừa phá sản và minh bạch thông tin.
Kraken khẳng định họ áp dụng mô hình “tiêu chuẩn vàng” với bảo đảm 1:1 và minh bạch cho nhà đầu tư, bác bỏ các token giống IOU. Ian De Bode (giám đốc chiến lược của Ondo Finance) cho rằng nếu làm đúng, việc token hóa có thể tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, không phải làm xói mòn nó.
