Chợ giá – Sau biến cố chính trị xảy ra tại Venezuela vào cuối tuần qua, giới quan sát cho rằng Caracas có thể sẽ cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, để khôi phục được trạng thái ổn định tương đối. Tham vọng của chính quyền Tổng thống Mỹ – Donald Trump trong việc “mở khóa” gần 304 tỷ thùng dầu dự trữ (được coi là lớn nhất thế giới), cũng khó có thể sớm hiện thực hóa, bất chấp những tuyên bố mạnh mẽ từ Washington.
Dù vậy, một điều gần như chắc chắn chính là sự can thiệp chưa từng có tiền lệ này sẽ trở thành một trường hợp điển hình, phản ánh cách một cường quốc bên ngoài áp đặt thay đổi chế độ tại một quốc gia giàu tài nguyên, với lập luận giải phóng năng lực khai thác dầu mỏ khỏi nhiều thập kỷ quản lý yếu kém.
Venezuela trong bài toán an ninh năng lượng của Châu Á
Đối với các nền kinh tế Châu Á mới nổi (động lực chính của tăng trưởng tiêu thụ dầu toàn cầu), dầu mỏ từ Venezuela và khu vực Nam Mỹ tuy hiện chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn, nhưng lại mang ý nghĩa chiến lược quan trọng. Đây được xem là nguồn cung bổ sung, giúp các quốc gia Châu Á giảm phụ thuộc vào Trung Đông và Nga trong khi tình hình rủi ro địa chính trị tại hai khu vực này ngày càng gia tăng.
Trong ngắn hạn, Guyana – quốc gia láng giềng Venezuela, tạm thời được giải tỏa khỏi nguy cơ sáp nhập vùng Essequibo giàu tài nguyên. Tuy nhiên, tác động dây chuyền từ hành động của Mỹ đang lan rộng khắp Nam Mỹ, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn khu vực kéo dài.
Thông điệp địa chính trị và “bóng ma tiền lệ”
Nhìn từ lăng kính của Học thuyết Monroe (tuyên bố lâu đời của Mỹ về vai trò bảo đảm an ninh tại Tây bán cầu) thì động thái của Washington được xem là tín hiệu tái khẳng định ảnh hưởng chiến lược tại một khu vực giàu năng lượng, đồng thời gửi thông điệp răn đe tới các đối thủ như Nga, Iran và Trung Quốc.
Đối với Châu Á, vấn đề không chỉ nằm ở nguồn dầu Venezuela, mà còn ở tiền lệ chính sách. Nếu việc thay đổi chế độ trở thành một công cụ được “bình thường hóa” trong chính sách năng lượng, thì các quy tắc tiếp cận dầu mỏ toàn cầu, cũng như mức độ rủi ro có thể thay đổi căn bản.
Rủi ro Hormuz và Venezuela
Việc Tổng thống Trump phát tín hiệu Washington có thể tạm thời quản lý dầu mỏ Venezuela đã làm gia tăng mức độ bất định đối với Trung Quốc – khách hàng lớn của các dòng dầu thô nặng, giá rẻ. Nguồn cung này được xem là đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, vốn hoạt động với biên lợi nhuận thấp.
Bắc Kinh cũng đã công khai chỉ trích động thái của Mỹ, cho rằng đây là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế và tạo ra một tiền lệ nguy hiểm trong quản trị tài nguyên toàn cầu.
Trong khi đó, căng thẳng Israel – Iran kéo dài từ năm 2024 tiếp tục duy trì rủi ro địa chính trị ở mức cao tại Trung Đông (khu vực cung cấp phần lớn dầu mỏ cho Châu Á). Theo giới phân tích cảnh báo, nếu kịch bản thay đổi chế độ tương tự Venezuela xảy ra với Tehran, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với một cú sốc nghiêm trọng hơn nhiều.
Đặc biệt, eo biển Hormuz – nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu lỏng toàn cầu, được coi là tuyến huyết mạch đối với các nhà máy lọc dầu Châu Á và bất kỳ gián đoạn nào tại đây cũng có thể khiến giá dầu biến động mạnh, làm suy giảm an ninh năng lượng của khu vực.
Cơ hội dài hạn từ “kho báu” dầu siêu nặng
Ở chiều ngược lại, nếu Venezuela thực sự được tái thiết, việc thương mại hóa trữ lượng dầu khổng lồ – phần lớn là dầu thô siêu nặng và dầu có mật độ cao, có thể mang lại lợi ích dài hạn. Đây là loại dầu ngày càng khan hiếm và được các nhà máy lọc dầu phức tạp tại Mỹ và Châu Á săn đón.
Tuy nhiên, con đường phục hồi không hề ngắn. Từ mức sản lượng đỉnh 3,7 triệu thùng/ngày năm 1970, Venezuela hiện chỉ còn bơm dưới 1 triệu thùng/ngày do nhiều thập kỷ thiếu đầu tư, sai lầm chính sách, suy yếu thể chế và tác động từ các lệnh trừng phạt.
Dù ông Trump tuyên bố quá trình tái thiết có thể hoàn tất trong vòng 18 tháng, nhưng nhiều chuyên gia lại cho rằng, đây là mục tiêu đầy tham vọng, bởi việc khôi phục hạ tầng, giải quyết rủi ro địa chất và xây dựng khung pháp lý ổn định thường mất nhiều năm.
Dấu hỏi lớn đối với Châu Á
Trong dài hạn, Venezuela được kỳ vọng có thể trở thành nguồn bổ trợ quan trọng, góp phần tăng cường an ninh năng lượng và hỗ trợ ổn định giá dầu cho Châu Á. Tuy nhiên, theo giới quan sát cho rằng, câu hỏi then chốt không chỉ nằm ở tiềm năng nguồn cung, mà ở việc sự kiện này báo hiệu điều gì về một trật tự mới trong tiếp cận tài nguyên dầu mỏ, khi yếu tố địa chính trị ngày càng lấn át các quy luật thị trường truyền thống.
Theo đó, những hệ lụy từ Venezuela không chỉ dừng lại ở phạm vi quốc gia Nam Mỹ này, mà còn có thể định hình cách Châu Á chuẩn bị và thích ứng với một kỷ nguyên năng lượng nhiều biến động trong thời gian tới.
