Chợ giá – Trong hơn một thế kỷ, giá dầu thô luôn được xem là thước đo sống còn đối với ngành dầu khí toàn cầu. Tuy nhiên, nghịch lý hiếm thấy đã xuất hiện trong năm vừa qua, khi giá dầu giảm mạnh, nhưng cổ phiếu các tập đoàn dầu khí lớn lại tăng. Dù vậy, nhiều chuyên gia vẫn cảnh báo rằng, mô hình “miễn nhiễm với giá dầu” này khó có thể kéo dài và một giai đoạn điều chỉnh có thể bắt đầu từ năm 2026.
Nghịch lý hiếm thấy trên thị trường năng lượng
John D. Rockefeller – người đặt nền móng cho ngành công nghiệp dầu mỏ hiện đại, đã từng coi việc cố tình kéo giá dầu xuống thấp để làm suy yếu đối thủ là “một cú hích tốt”. Chiến lược đó phản ánh một chân lý đã tồn tại hàng thập kỷ – khi giá dầu thấp thường gây bất lợi cho các tập đoàn dầu khí lớn.
Tuy nhiên, năm 2025 đã đi ngược lại quy luật này. Trong khi giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ và dầu Brent giảm khoảng 20%, thì cổ phiếu của các tập đoàn dầu khí quốc tế hàng đầu như Exxon Mobil, Chevron, Shell, TotalEnergies và BP lại tăng từ 4% đến 18%.
Và điều này đã khiến không ít nhà đầu tư tin rằng ngành dầu khí đã bước vào một “kỷ nguyên mới”, nơi lợi nhuận doanh nghiệp không còn phụ thuộc chặt chẽ vào biến động giá dầu. Song, theo nhiều nhà phân tích cho rằng, những dấu hiệu rạn nứt đang dần xuất hiện.
Kiểm soát chi phí khắc nghiệt – “vũ khí” quen thuộc
Một trong những nguyên nhân chính giúp các tập đoàn dầu khí duy trì lợi nhuận là chính sách kiểm soát chi phí cực kỳ nghiêm ngặt, gợi nhớ đến mô hình quản trị của Standard Oil thời Rockefeller.
Nếu như hơn một thế kỷ trước, Rockefeller sẵn sàng tiết kiệm từng giọt thiếc để bịt kín thùng dầu, thì ngày nay, các tập đoàn dầu khí tiết kiệm hàng tỷ USD bằng cách cắt giảm mạnh chi tiêu và nhân sự. Hiện, Chevron và Shell đều đã công bố kế hoạch cắt giảm tới 20% lực lượng lao động – những con số cho thấy mức độ quyết liệt trong việc bảo vệ dòng tiền.
Cùng với đó, các công ty cũng hạn chế đầu tư vào các dự án mới, chỉ tập trung vào những mỏ có chi phí khai thác thấp và hiệu quả cao. Nhờ vậy, họ phần nào bù đắp được tác động tiêu cực từ giá dầu suy giảm.
Dòng tiền tự do vẫn cao, nhưng áp lực đang gia tăng
Theo ước tính, năm tập đoàn dầu khí quốc tế lớn nhất thế giới có thể tạo ra gần 96 tỷ USD dòng tiền tự do trong năm 2025, ngay cả khi giá dầu WTI trung bình chỉ ở mức dưới 65 USD/thùng. Con số này gần tương đương với năm 2008 – thời kỳ bùng nổ hàng hóa, khi giá dầu trung bình vượt 99 USD/thùng.
Dòng tiền dồi dào cho phép các “ông lớn” duy trì cổ tức cao và các chương trình mua lại cổ phiếu trị giá hàng tỷ USD, qua đó hỗ trợ giá cổ phiếu trong bối cảnh thị trường hàng hóa suy yếu. Đồng thời, giai đoạn giá dầu tăng mạnh sau xung đột Nga – Ukraine (2021 – 2023) cũng giúp nhiều doanh nghiệp giảm đáng kể gánh nặng nợ vay.
Tuy nhiên, đòn bẩy tài chính không phải là vô hạn. Ngoại trừ BP, thì hầu hết các tập đoàn dầu khí lớn hiện đã đạt tới ngưỡng tối ưu về tái cấu trúc nợ, khiến dư địa duy trì cổ tức và mua lại cổ phiếu ngày càng thu hẹp.
Giá dầu thấp kéo dài
Bước sang năm 2026, giá dầu WTI trung bình hiện chỉ quanh mức 58 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với gần 75 USD/thùng trong những tuần đầu năm. Đồng thời, giá khí đốt tự nhiên cũng đã giảm rõ rệt, biên lợi nhuận lọc dầu và hóa chất suy yếu, tạo thêm áp lực lên lợi nhuận toàn ngành.
Trước tình hình này, nhiều chuyên gia nhận định rằng, các tập đoàn dầu khí khó có thể tiếp tục vượt trội so với thị trường dầu thô nếu giá năng lượng duy trì ở mức thấp. Việc cắt giảm chi phí và tối ưu vốn – dù hiệu quả trong ngắn hạn, cũng không thể thay thế tăng trưởng doanh thu bền vững trong dài hạn.
Triển vọng cho năm 2026
Sự thay đổi trong thái độ của giới đầu tư đối với nhiên liệu hóa thạch (bớt gay gắt hơn so với 5 năm trước) cũng đã giúp cổ phiếu dầu khí giữ được sức hấp dẫn. Tuy nhiên, nếu giá dầu không phục hồi, thì niềm tin này có thể nhanh chóng bị thử thách.
Theo nhiều nhà phân tích cho rằng, năm 2026 có thể đánh dấu giai đoạn “thanh lọc”, khi thị trường quay trở lại mối liên hệ truyền thống giữa giá dầu và lợi nhuận doanh nghiệp. Khi đó, các tập đoàn dầu khí lớn – dù được quản trị tốt đến đâu, cũng khó tránh khỏi áp lực điều chỉnh giá cổ phiếu.
