Chợ giá – Căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran đang đặt thị trường dầu mỏ toàn cầu vào trạng thái cảnh giác cao độ. Được biết, giá dầu thô đã vọt lên mức cao nhất trong 6 tháng, khi giới giao dịch gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Iran hoặc kịch bản eo biển Hormuz (tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của giới) bị phong tỏa.
Nguy cơ xung đột và “cú sốc nguồn cung”
Chính quyền Tổng thống Mỹ – Donald Trump cho biết đang cân nhắc một cuộc tấn công hạn chế nhằm gia tăng sức ép, buộc Tehran phải đạt được một thỏa thuận mới về chương trình hạt nhân. Động thái này được đưa ra trong khi Washington tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang căng thẳng trong khu vực.
Trong kịch bản xảy ra xung đột quân sự trực tiếp hoặc Iran đáp trả bằng cách hạn chế hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz, thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung nghiêm trọng. Hiện, mỗi ngày có khoảng 16,5 triệu thùng dầu – tương đương gần 1/4 tổng lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới, đi qua tuyến huyết mạch này.
Bất kỳ sự gián đoạn nào tại Eo biển Hormuz cũng có thể đẩy giá dầu tăng đột biến, kéo theo áp lực lạm phát và làm gia tăng rủi ro đối với kinh tế toàn cầu.
Vai trò của Iran trong bản đồ dầu mỏ thế giới
Được biết, Iran hiện đang đóng góp khoảng 3% nguồn cung dầu toàn cầu, với sản lượng vào khoảng 3,3 triệu thùng/ngày. Quốc gia này là thành viên sáng lập Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và từng giữ vị thế là nhà sản xuất lớn thứ hai của khối trong thập niên 1970, khi chiếm hơn 10% sản lượng dầu thế giới.
Tuy nhiên, sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 cùng các lệnh trừng phạt kéo dài, sản lượng dầu của Iran suy giảm mạnh và chưa từng quay lại mức đỉnh trước đó. Đặc biệt, năm 2018, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt, ngành dầu mỏ Iran tiếp tục đối mặt với sức ép lớn do thiếu vốn và công nghệ.
Hiện nay, Iran là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, đứng sau Ả Rập Xê Út, Iraq và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Trung Quốc trở thành “phao cứu sinh” của dầu mỏ Iran
Trong khi bị hạn chế tiếp cận các thị trường phương Tây, Iran hiện phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Trung Quốc – quốc gia được cho là tiêu thụ khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.
Dù dữ liệu hải quan chính thức không ghi nhận hoạt động nhập khẩu trực tiếp, dầu Iran vẫn được vận chuyển thông qua mạng lưới trung gian và đội tàu chở dầu “ngầm”. Theo các hãng phân tích vận tải biển, khối lượng này đạt gần 1,25 triệu thùng/ngày trong tháng 1, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước.
Trong trường hợp xung đột khiến sản lượng của Iran suy giảm đáng kể, các nhà máy lọc dầu độc lập tại Trung Quốc có thể buộc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Nga, Ả Rập Xê Út hoặc khu vực Tây Phi. Kịch bản này nhiều khả năng làm gia tăng cạnh tranh trên thị trường và đẩy giá dầu giao ngay lên cao.
Eo biển Hormuz bất ổn, thị trường dầu thế giới “nín thở”
Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất đối với thị trường không chỉ nằm ở sản lượng của Iran, mà ở khả năng Tehran gây gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz – điểm nghẽn chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập.
Được biết, phần lớn dầu xuất khẩu của Ả Rập Xê Út, Iraq, UAE và Kuwait đều đi qua tuyến đường huyết mạch này. Riêng Ả Rập Xê Út xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng/ngày qua eo biển Hormuz, dù nước này có thể chuyển hướng một phần qua hệ thống đường ống Đông – Tây ra Biển Đỏ. Ngoài ra, UAE cũng sở hữu tuyến đường ống dẫn tới Vịnh Oman với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày.
Dù vậy, các phương án thay thế này khó có thể bù đắp hoàn toàn nếu eo biển bị phong tỏa. Thực tế cũng cho thấy, trong đợt căng thẳng gần đây giữa Israel và Iran, giá cước vận tải dầu từ Trung Đông sang châu Á đã tăng vọt, phản ánh mức độ nhạy cảm cao của thị trường trước các rủi ro địa chính trị tại khu vực.
Dầu mỏ – trụ cột sống còn của kinh tế Iran
Bất chấp những nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế, dầu mỏ vẫn là nguồn thu ngoại tệ chủ lực của Iran. Năm 2023, ngành dầu đóng góp khoảng 2 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng GDP 5% của nước này, cho thấy vai trò then chốt đối với đà phục hồi kinh tế.
Theo ước tính của Bloomberg, riêng trong tháng 11/2025, Iran có thể thu về khoảng 2,7 tỷ USD từ xuất khẩu dầu, dù phải chấp nhận bán với mức chiết khấu sâu, khoảng 45 USD/thùng sau khi trừ chi phí vận chuyển.
Tuy nhiên, trong trường hợp Mỹ siết chặt chiến dịch “áp lực tối đa” và Trung Quốc giảm mua, nguồn thu của Tehran có thể tiếp tục chịu sức ép, đặc biệt khi phải cạnh tranh với dầu Nga đang được chào bán với mức giá ưu đãi.
Thị trường dầu mỏ sẽ đi về đâu?
Theo giới phân tích nhận định, trong kịch bản xấu nhất khi xảy ra xung đột quân sự trực tiếp và eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu có thể tăng vọt trong ngắn hạn, thậm chí vượt các mốc tâm lý quan trọng. Diễn biến này có nguy cơ kích hoạt làn sóng biến động trên thị trường tài chính toàn cầu, từ chứng khoán, tiền tệ cho tới trái phiếu.
Ở chiều ngược lại, nếu căng thẳng được kiểm soát thông qua đàm phán, thị trường có thể nhanh chóng hạ nhiệt, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu vẫn tương đối dồi dào và OPEC còn dư địa để điều chỉnh sản lượng.
Dù vậy, với vị thế địa chính trị đặc biệt của Iran cùng vai trò chiến lược của eo biển Hormuz, bất kỳ biến động nào tại khu vực này cũng đủ khiến thị trường dầu mỏ thế giới rơi vào trạng thái “nín thở”.
