Chợ giá – Hôn nhân từng được xem là cột mốc quan trọng trong đời người ở hầu hết các quốc gia châu Á. Tuy nhiên trong một thập kỷ trở lại đây, tỷ lệ kết hôn tại Thái Lan, Việt Nam và nhiều nước Đông Á đã giảm mạnh. Giới trẻ đang lựa chọn cuộc sống độc thân, trì hoãn hoặc hoàn toàn từ bỏ hôn nhân – một xu hướng được thúc đẩy bởi thay đổi quan niệm sống, áp lực kinh tế và sự dịch chuyển trong cấu trúc gia đình.
“Hôn nhân không còn là mục tiêu số một”
Đối với Pacharaporn Saengpradub (26 tuổi, sống tại Bangkok) thì hôn nhân không còn là giấc mơ đẹp như thế hệ cha mẹ cô từng tin tưởng. Nếu cô kết hôn, đó có lẽ chỉ vì cảm giác thích thú khi mặc váy cưới và thậm chí điều đó “cũng chưa đủ lý do”.
Cô cho rằng: “Kết hôn đồng nghĩa mất đi một phần độc lập, nhất là khi có con. Nếu không gặp người phù hợp, tôi cũng không sao nếu cả đời không kết hôn.”
Tuy nhiên, câu chuyện của cô Pacharaporn không phải là trường hợp cá biệt. Khi có khoảng một phần tư dân số Thái Lan sống độc thân và tỷ lệ này tăng lên đến 30% trong nhóm tuổi 25 – 34. Riêng tại Bangkok, một nửa dân số chưa từng bước vào hôn nhân.
Việt Nam – vốn thuộc nhóm quốc gia coi trọng gia đình nhất Đông Nam Á, cũng đang chứng kiến sự dịch chuyển nhanh chóng. Được biết, độ tuổi kết hôn trung bình tăng từ 25,2 tuổi (năm 2019) lên 27,3 tuổi và riêng TP.HCM đã vượt mốc 30,4 tuổi.
Tại nhiều nước châu Á khác, tình hình còn rõ rệt hơn. Khi Trung Quốc đã giảm 54,7% số cuộc hôn nhân trong vòng 10 năm. Nhật Bản, Hàn Quốc và Philippines cũng theo xu hướng tương tự.
Giá trị gia đình vẫn quan trọng, nhưng không còn “bắt buộc”
Theo bà Bunyarit Sukrat – Giám đốc Cục Sức khỏe Sinh sản Thái Lan, nhận định thế hệ trẻ tiếp cận hôn nhân với tư duy độc lập hơn. Họ được giáo dục nhiều hơn, có cơ hội nghề nghiệp rộng mở và tiếp cận thông tin đa chiều về bình đẳng giới.
Một khảo sát của công ty Milieu tại Đông Nam Á cũng cho thấy, dù hôn nhân và con cái vẫn được xem là những giá trị quan trọng, nhưng chúng không còn bị coi là điều kiện bắt buộc để có một cuộc sống trọn vẹn. Xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở thế hệ Z – nhóm thể hiện mức độ ủng hộ mạnh mẽ nhất đối với quan điểm sống độc lập và tự chủ hơn trong các quyết định cá nhân.
Theo nhà tâm lý học – Pongrapee Buranasompob cho rằng, Gen Z trưởng thành trong thời kỳ đầy biến động, khi đại dịch, khủng hoảng kinh tế, biến đổi khí hậu và xung đột toàn cầu khiến họ mang tâm lý “bi quan thận trọng”, muốn tự vạch lối đi riêng và đặt bản thân lên hàng đầu.
Gánh nặng vượt xa một lễ cưới
Được biết, chi phí cho một cuộc sống gia đình – bao gồm nhà ở, giáo dục con cái, chăm sóc cha mẹ già, đang tăng nhanh hơn mức thu nhập của người trẻ.
Tại Việt Nam, có hơn 60% người trẻ vẫn mong muốn có từ hai con trở lên, song phần lớn lại không đủ điều kiện kinh tế để thực hiện kế hoạch này.
Theo ông Matthew Jackson – đại diện UNFPA tại Việt Nam, nhận định: “Áp lực kinh tế và xã hội khiến việc kết hôn và sinh con trở thành lựa chọn khó khăn.”
Thực tế cũng cho thấy nhiều cặp đôi lựa chọn gắn bó lâu dài mà không tiến tới hôn nhân, tương tự trường hợp của Tanasarn Ratchadanon (44 tuổi, sống tại Bangkok). Anh cũng cho biết: “Tình hình tài chính là yếu tố chính. Nếu cưới, chúng tôi phải mua nhà mới và gánh thêm nhiều chi phí.”
Ở Thái Lan và Việt Nam, việc người trẻ phải vừa tự lo cho bản thân vừa chăm sóc cha mẹ đã khiến họ thận trọng hơn với việc lập gia đình.
Nỗi sợ cam kết và sự trỗi dậy của “mối quan hệ không ràng buộc”
Một xu hướng khác đang nổi lên mạnh mẽ chính là sự gia tăng của các mối quan hệ “không ràng buộc” (situationships) – những kết nối thân mật nhưng không chính thức, phù hợp với nhịp sống bận rộn và ưu tiên cá nhân của giới trẻ hiện nay.
Theo dữ liệu của Tinder, trong năm 2022, số người dùng đưa cụm từ “situationship” vào hồ sơ tăng tới 49%. Và nhiều bạn trẻ cho rằng, đây là cách xây dựng mối quan hệ “nhẹ nhàng hơn, ít áp lực hơn”, không gắn với kỳ vọng về hôn nhân hay cam kết dài hạn.
Tại Việt Nam, mô hình này cũng được không ít người trẻ lựa chọn.
Khó tìm “người đồng hành” trong thời đại ứng dụng hẹn hò
Theo các chuyên gia xã hội học cho rằng, một nghịch lý đang hình thành trong hành vi hẹn hò của giới trẻ, khi càng có nhiều lựa chọn, họ lại càng khó đưa ra quyết định gắn bó lâu dài.
Ông Trần Thanh Nam (Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục – ĐHQG Hà Nội), đã đưa ra một so sánh đáng chú ý: “Trước đây hẹn hò giống như bước vào cửa hàng quần áo chỉ có vài mẫu. Còn bây giờ thì chẳng khác nào đi siêu thị với hàng ngàn lựa chọn.”
Chính sự phong phú trong lựa chọn lại kéo theo nhiều hệ quả tiêu cực. Giới trẻ ngày nay dễ rơi vào tình trạng quá tải kỳ vọng, khi tiêu chuẩn dành cho một mối quan hệ ngày càng bị đẩy lên cao. Việc liên tục so sánh giữa các lựa chọn khiến họ dễ thất vọng, khó duy trì sự kiên nhẫn trong quá trình tìm hiểu. Từ đó hình thành tâm lý “không muốn chốt đơn” trong chuyện hôn nhân, khiến việc cam kết lâu dài càng trở nên khó khăn hơn.
Tại Thái Lan, “khoảng cách kỳ vọng” giữa nam và nữ đang ngày càng rõ rệt. Theo khảo sát gần đây cho thấy:
- 9/10 phụ nữ độc thân không muốn hẹn hò với người đàn ông có trình độ học vấn thấp hơn.
- 7/10 phụ nữ muốn bạn đời có thu nhập tối thiểu 100.000 baht/tháng, trong khi thu nhập trung bình của lao động tại Thái Lan chỉ vào khoảng 15.565 baht.
Sự chênh lệch giữa mong muốn và thực tế này đã khiến nhiều người không tìm được đối tượng phù hợp, góp phần kéo tỷ lệ kết hôn ngày càng giảm.
Thế hệ trẻ “ích kỷ” hay đang thích nghi với thời đại mới?
Theo một số ý kiến cho rằng, giới trẻ “ích kỷ” khi ưu tiên bản thân hơn trách nhiệm gia đình. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu chỉ ra đây là kết quả tất yếu của:
- Áp lực kinh tế gia tăng
- Chi phí sinh hoạt và bất động sản leo thang
- Thị trường lao động cạnh tranh
- Đời sống cá nhân hóa mạnh mẽ
- Bình đẳng giới khiến phụ nữ có sự lựa chọn rộng hơn
Có thể thấy, sự suy giảm tỷ lệ kết hôn tại Thái Lan, Việt Nam và nhiều nước châu Á không đơn thuần là sự thay đổi trong quan niệm sống, mà còn phản ánh những biến chuyển sâu rộng trong xã hội hiện đại.
