Chợ giá – Trong suốt nhiều thập kỷ, đồng đô la Mỹ (USD) đã giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính quốc tế, từ thanh toán thương mại, dự trữ ngoại hối đến tài sản thế chấp trong hoạt động tín dụng toàn cầu. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây trên thị trường tài chính lại cho thấy vị thế này đang đối mặt với những thách thức ngày càng rõ rệt.
Vàng tăng giá – tín hiệu của bất ổn toàn cầu
Một trong những dấu hiệu đáng chú ý nhất chính là đà tăng mạnh của giá vàng trong thời gian qua. Không chỉ nhà đầu tư tư nhân, mà cả các ngân hàng trung ương cũng đang mua vàng với tốc độ nhanh bất thường.
Theo Bloomberg và The Economist, làn sóng mua vàng được thúc đẩy bởi lo ngại về bất ổn địa chính trị, gánh nặng nợ công toàn cầu gia tăng và những rủi ro liên quan đến chính sách kinh tế của Mỹ. Đặc biệt, các ngân hàng trung ương tại các nền kinh tế mới nổi, dẫn đầu là Trung Quốc, đã trở thành lực lượng mua vàng chủ chốt, kéo giá kim loại quý này lên mức cao kỷ lục.
Vàng, với đặc tính không phụ thuộc vào bất kỳ chính phủ hay tổ chức tài chính nào, từ lâu đã được xem là “nơi trú ẩn an toàn” trong những giai đoạn bất ổn. Vì vậy, việc nhu cầu vàng tăng cao đã phản ánh sự suy giảm niềm tin của nhà đầu tư vào các tài sản tài chính truyền thống, đặc biệt là trái phiếu chính phủ và tiền tệ quốc gia.
Đồng USD vẫn mạnh, nhưng niềm tin đang lung lay
Trên bề nổi, đồng USD vẫn giữ được sức mạnh so với nhiều đồng tiền khác. Tuy nhiên, tỷ trọng của USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đang giảm dần, trong khi vàng ngày càng chiếm vị trí lớn hơn.
Theo các chuyên gia cho rằng, điều này không đơn thuần xuất phát từ yếu tố thị trường, mà còn liên quan đến yếu tố chính trị. Cuộc xung đột tại Ukraine cùng các biện pháp trừng phạt tài chính quy mô lớn của Mỹ và châu Âu nhằm vào Nga đã khiến nhiều quốc gia nhận ra rằng sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính dựa trên đồng USD có thể trở thành một điểm yếu mang tính chiến lược.
Bên cạnh đó, việc Nga bị loại khỏi hệ thống thanh toán SWIFT cũng được xem là lời cảnh báo rõ ràng đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ, về những rủi ro khi quá phụ thuộc vào đồng tiền dự trữ của Mỹ.
Trung Quốc, nhân dân tệ và tham vọng chưa rõ ràng
Trung Quốc hiện đang tích cực thúc đẩy việc sử dụng đồng nhân dân tệ trong thanh toán quốc tế, đồng thời phát triển các hệ thống thanh toán nhằm giảm sự phụ thuộc vào USD. Song song với đó, Bắc Kinh cũng âm thầm gia tăng dự trữ vàng, với khối lượng mua thực tế được cho là cao hơn đáng kể so với số liệu chính thức công bố.
Lịch sử cũng từng ghi nhận những sự chuyển dịch trong vai trò tiền tệ dự trữ toàn cầu, điển hình là việc đồng USD thay thế bảng Anh sau Thế chiến II, trong bối cảnh Mỹ nắm giữ phần lớn dự trữ vàng của thế giới. Thực tế này làm dấy lên giả thuyết rằng, Trung Quốc có thể đang chuẩn bị cho một kịch bản tương tự.
Tuy nhiên, các dấu hiệu hiện nay lại cho thấy Trung Quốc vẫn chưa sẵn sàng đảm nhận vai trò trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu. Việc Bắc Kinh tiếp tục duy trì chính sách đồng nhân dân tệ yếu nhằm hỗ trợ xuất khẩu cho thấy ưu tiên trước mắt vẫn là ổn định tăng trưởng kinh tế trong nước, thay vì theo đuổi tham vọng tiền tệ ở quy mô toàn cầu.
Bitcoin không trở thành “vàng kỹ thuật số”
Trong khi niềm tin vào tiền pháp định suy giảm, Bitcoin từng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một “vàng kỹ thuật số”. Tuy nhiên, diễn biến thực tế lại không ủng hộ quan điểm này.
Khi bất ổn gia tăng và lo ngại xoay quanh đồng USD xuất hiện, Bitcoin không tăng giá như vàng mà thậm chí còn bị bán tháo, cho thấy mức độ tương quan chặt chẽ hơn với thị trường chứng khoán Mỹ. Thực tế này đã cho thấy Bitcoin hiện vẫn chỉ được nhìn nhận như một tài sản rủi ro, thay vì một kênh trú ẩn an toàn trong những giai đoạn khủng hoảng.
Một trật tự mới đầy bất định
Dù vàng đang lấy lại vai trò quan trọng, nhưng nhiều chuyên gia vẫn cảnh báo rằng, một hệ thống tài chính toàn cầu dựa trên vàng sẽ kém ổn định hơn hệ thống dựa trên USD. Giá vàng có thể biến động mạnh do không có một thể chế toàn cầu đủ uy tín để điều tiết, kéo theo rủi ro lớn cho thanh toán và tín dụng quốc tế.
Thực tế cho thấy, vàng không phải là giải pháp ưu việt, mà chỉ là phương án dự phòng khi niềm tin vào hệ thống tài chính hiện tại suy giảm. Trong khi đó, chưa có đồng tiền nào – kể cả nhân dân tệ, đủ điều kiện kinh tế, chính trị và thể chế để thay thế hoàn toàn vai trò của USD.
Tương lai nào cho hệ thống tài chính toàn cầu?
Theo các chuyên gia nhận định, thế giới có thể đang bước vào một giai đoạn “đa cực tài chính”, nơi USD vẫn giữ vai trò quan trọng nhưng không còn độc tôn. Song hành với đó là sự gia tăng vai trò của vàng và các hệ thống thanh toán song phương, khu vực.
Trước tình hình này, nguy cơ lớn nhất không phải là việc USD mất vị thế, mà là sự thiếu vắng một trụ cột đủ mạnh để duy trì ổn định tài chính toàn cầu. Nếu niềm tin tiếp tục suy giảm mà không có giải pháp thay thế rõ ràng, thế giới có thể phải đối mặt với một thời kỳ hỗn loạn tài chính kéo dài – điều mà cả Mỹ, Trung Quốc và các nền kinh tế lớn khác đều không mong muốn.
