Chợ giá – Mới đây, OPEC+ đã quyết định duy trì mức sản lượng yêu cầu của tháng 9 cho tháng 10, trong khi xung đột Mỹ-Iran tiếp tục làm gián đoạn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz. Thay vì tiếp tục tăng sản lượng, nhóm các nước xuất khẩu dầu lớn đang chuyển trọng tâm sang cuộc đàm phán hạn ngạch năm 2027 – một bài toán có thể định hình lại cán cân dầu mỏ toàn cầu.
Không tăng sản lượng dù nguồn cung thế giới chịu sức ép
Theo OPEC, 7 quốc gia tham gia cuộc họp ngày 6/9 đã thống nhất giữ nguyên mức sản lượng được yêu cầu trong tháng 9 cho tháng 10, đồng thời khẳng định cam kết duy trì ổn định thị trường dầu mỏ.
Cuộc họp được tổ chức trực tuyến với sự tham gia của 7 thành viên chủ chốt gồm Saudi Arabia, Nga, Iraq, Kuwait, Kazakhstan, Algeria và Oman. Theo thông cáo của OPEC, các nước nhất trí duy trì mức sản lượng được yêu cầu trong tháng 9 cho tháng 10 và tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường. Và cuộc họp tiếp theo dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 4/10.
Quyết định này được đưa ra sau khi OPEC+ hồi tháng 8 nhất trí điều chỉnh tăng sản lượng thêm 188.000 thùng/ngày kể từ tháng 9, tiếp tục quá trình đưa một phần nguồn cung từng bị cắt giảm trở lại thị trường.
Tuy nhiên, mức sản lượng trên giấy tờ không đồng nghĩa với lượng dầu thực tế có thể đến tay người mua.
Chiến tranh và các biện pháp hạn chế vận tải đang làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu của một số thành viên. Ông Jorge Leon (chuyên gia tại Rystad Energy) cho rằng, khả năng tác động trực tiếp của OPEC+ lên thị trường dầu vật chất hiện đã bị hạn chế đáng kể.
Theo ông Leon, nhóm có thể thay đổi mục tiêu sản lượng trên giấy tờ, nhưng không thể đảm bảo lượng dầu đó thực sự được sản xuất hoặc đến được thị trường. Điều này tạo ra một nghịch lý trong cách OPEC+ điều tiết thị trường dầu mỏ.
Trong điều kiện bình thường, hạn ngạch sản xuất là một trong những công cụ để OPEC+ điều chỉnh cung – cầu. Tuy nhiên, khi vấn đề nằm ở khả năng vận chuyển dầu và tình hình an ninh hàng hải, việc thay đổi hạn ngạch không nhất thiết kéo theo thay đổi tương ứng về lượng dầu thực tế trên thị trường.
Nói cách khác, trong khi nguồn cung bị ảnh hưởng bởi những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của hạn ngạch, quyết định sản lượng của OPEC+ có thể chỉ phản ánh mục tiêu điều hành, trong khi lượng dầu thực sự đến được tay người mua còn phụ thuộc vào khả năng sản xuất, vận chuyển và xuất khẩu.
Hormuz trở thành biến số lớn nhất
Eo biển Hormuz từ lâu được xem là một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất của hệ thống năng lượng toàn cầu. Đây là tuyến đường biển nằm giữa Iran và Oman, kết nối vùng Vịnh với Biển Arab và Ấn Độ Dương, đồng thời là cửa ngõ xuất khẩu dầu của nhiều quốc gia sản xuất lớn tại Trung Đông.
Trong những tuần gần đây, xung đột Mỹ – Iran khiến hoạt động hàng hải qua khu vực này giảm mạnh. Theo Reuters đưa tin, lượng tàu hàng hóa đi qua Hormuz trong 10 ngày gần đây chỉ còn khoảng 10 tàu/ngày, mức thấp nhất kể từ tháng 5.
Những diễn biến quân sự mới nhất tiếp tục làm gia tăng lo ngại về nguy cơ xảy ra một cú sốc nguồn cung trên thị trường dầu.
Ngày 7/9, giá dầu Brent tăng 1,25%, lên khoảng 97,48 USD/thùng, trong khi dầu WTI tăng lên khoảng 92,62 USD/thùng, sau khi căng thẳng Mỹ – Iran tiếp tục leo thang trên biển.
Bên cạnh đó, Iran cũng tuyên bố sẽ thiết lập một khu vực hàng hải hạn chế mới tại vùng Vịnh và công bố một tuyến vận tải quốc tế được điều chỉnh qua Hormuz. Những động thái này làm gia tăng thêm rủi ro đối với hoạt động vận chuyển dầu và hàng hóa trong khu vực.
Đối với thị trường dầu, vấn đề tại Hormuz vì thế lớn hơn nhiều so với câu chuyện OPEC+ tăng hay giảm vài trăm nghìn thùng dầu mỗi ngày.
Nếu dòng chảy hàng hải qua Hormuz tiếp tục bị hạn chế trong thời gian dài, các nhà máy lọc dầu tại châu Á và những nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn dầu Trung Đông sẽ phải cạnh tranh mạnh hơn để tìm kiếm các nguồn cung thay thế.
Khi đó, khả năng vận chuyển dầu thực tế có thể trở thành yếu tố quyết định đối với nguồn cung toàn cầu, thay vì chỉ nằm ở những con số sản lượng được công bố trên giấy tờ.
OPEC+ đang nhìn xa hơn tháng 10
Và một trong những điểm đáng chú ý sau cuộc họp ngày 6/9 chính là việc OPEC+ không đưa ra định hướng chính sách cụ thể cho giai đoạn sau tháng 10. Động thái này cho thấy nhóm đang thận trọng hơn trong việc đưa ra các cam kết sản lượng dài hơn, trong khi thị trường dầu biến động mạnh.
Theo Reuters, trọng tâm của OPEC+ đang dần chuyển từ việc điều chỉnh sản lượng theo từng tháng sang một vấn đề quan trọng hơn là xây dựng hạn ngạch cho năm 2027.
Đây được dự báo không phải là một cuộc đàm phán đơn giản. Trước khi quyết định hạn ngạch mới, OPEC+ cần đánh giá lại năng lực sản xuất thực tế của từng thành viên.
Nói cách khác, các nước phải xác định mỗi quốc gia thực sự có khả năng sản xuất bao nhiêu dầu, thay vì chỉ dựa trên những con số mục tiêu đã được xây dựng từ trước.
Sau khi có đánh giá mới về năng lực sản xuất, các thành viên mới có thể bước vào cuộc tranh luận về mức sản lượng cơ sở. Đây là con số có vai trò quan trọng trong việc phân bổ hạn ngạch cho năm 2027.
Bài toán vì thế không chỉ nằm ở việc OPEC+ muốn đưa bao nhiêu dầu ra thị trường, mà còn ở việc mỗi thành viên thực sự có thể sản xuất bao nhiêu và mức sản lượng nào sẽ được sử dụng làm cơ sở để phân bổ hạn ngạch.
Với những vấn đề phải giải quyết, quá trình xây dựng hạn ngạch mới có thể trở thành một trong những cuộc thương lượng khó khăn nhất của OPEC+ trong nhiều năm.
OPEC+ khó kiểm soát giá dầu khi sức mạnh ngày càng bị giới hạn
Đằng sau những con số về sản lượng dầu là lợi ích kinh tế rất lớn. Với các nước xuất khẩu dầu, hạn ngạch càng cao đồng nghĩa khả năng bán được nhiều dầu hơn và thu về thêm doanh thu.
Tuy nhiên, nếu nhiều thành viên cùng muốn được nâng hạn ngạch, OPEC+ có thể đối mặt với nguy cơ nguồn cung tăng nhanh hơn nhu cầu, qua đó gây áp lực giảm giá dầu.
Ở chiều ngược lại, nếu nhóm duy trì hạn ngạch ở mức thấp trong khi nguồn cung thực tế bị gián đoạn bởi xung đột, giá dầu có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Đây chính là bài toán cân bằng mà OPEC+ đang phải đối mặt. Một mặt, nhóm muốn duy trì vai trò điều tiết thị trường. Mặt khác, các thành viên đều có động lực tối đa hóa doanh thu từ dầu trong bối cảnh nhu cầu ngân sách lớn.
Cuộc tranh luận về hạn ngạch năm 2027 vì thế có thể quan trọng hơn nhiều so với quyết định sản lượng cho riêng tháng 10.
Trong suốt nhiều năm, OPEC được xem là một trong những lực lượng có ảnh hưởng lớn nhất tới giá dầu toàn cầu. Khi nguồn cung có nguy cơ dư thừa, nhóm có thể cắt giảm sản lượng. Khi thị trường thiếu dầu, OPEC+ có thể tăng sản lượng để hạn chế áp lực giá.
Nhưng thị trường dầu hiện nay đã trở nên phức tạp hơn.
Sản lượng dầu của Mỹ tăng mạnh trong những năm qua, trong khi Brazil, Guyana và một số nhà sản xuất ngoài OPEC+ cũng ngày càng đóng vai trò lớn hơn. Cùng với đó, chiến tranh và các điểm nghẽn vận tải đã khiến việc kiểm soát nguồn cung trở nên khó khăn hơn.
Và tình hình tại eo biển Hormuz chính là ví dụ rõ nhất. Nếu một thành viên có thể sản xuất dầu nhưng không thể vận chuyển lượng dầu đó ra thị trường, việc nâng hạn ngạch sản xuất sẽ không tạo ra nhiều thay đổi đối với nguồn cung thực tế.
Theo ông Jorge Leon – chuyên gia tại Rystad Energy nhận định, OPEC+ hiện có “quyền lực rất hạn chế” đối với thị trường dầu vật chất.
Điều này không đồng nghĩa OPEC+ đã mất vai trò. Ngược lại, mỗi quyết định của nhóm vẫn được thị trường theo dõi sát sao. Tuy nhiên, khả năng kiểm soát giá dầu thông qua hạn ngạch đang ngày càng phụ thuộc vào những yếu tố nằm ngoài phạm vi quyết định của OPEC+.
Nói cách khác, OPEC+ vẫn có thể quyết định mức sản lượng trên giấy tờ, nhưng lượng dầu thực sự đến được thị trường còn phụ thuộc vào năng lực sản xuất, khả năng vận chuyển và những diễn biến địa chính trị.
Giá dầu tăng mạnh, châu Á chịu sức ép từ nguồn cung Trung Đông
Thị trường dầu hiện không còn chỉ phản ứng với những biến động cung – cầu truyền thống. Trong khi địa chính trị căng thẳng, mỗi diễn biến tại Trung Đông đều có thể nhanh chóng được phản ánh vào giá dầu.
Vào ngày 6/9, Reuters đã ghi nhận giá dầu Brent tiến gần mốc 100 USD/thùng khi căng thẳng Mỹ – Iran tiếp tục leo thang và hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz giảm mạnh.
Nếu tình trạng này kéo dài, tác động có thể không dừng lại ở thị trường năng lượng mà lan sang vận tải, sản xuất và lạm phát.
Và một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt là nhiên liệu hàng hải. Theo Reuters ngày 6/9, thị trường nhiên liệu dầu dùng cho tàu biển và một số nhà máy điện đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt trong quý III/2026.
Tại Singapore, giá nhiên liệu hàng hải có hàm lượng lưu huỳnh rất thấp đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự Iran bắt đầu. Diễn biến này có thể đẩy chi phí vận chuyển hàng hóa lên cao, qua đó tạo thêm áp lực đối với các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, đặc biệt tại châu Á. Và Châu Á cũng là khu vực đặc biệt nhạy cảm trước những biến động tại Hormuz, nhiều nền kinh tế lớn trong khu vực phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Khi dòng vận chuyển bị gián đoạn, các nhà máy lọc dầu có thể phải tìm kiếm nguồn cung thay thế từ Mỹ, Tây Phi hoặc những khu vực khác.
Tuy nhiên, nguồn cung thay thế thường đi kèm chi phí vận chuyển cao hơn và thời gian giao hàng dài hơn.
Nếu các nhà máy lọc dầu đồng loạt tìm kiếm nguồn cung thay thế, giá dầu giao ngay và cước vận tải biển có thể tiếp tục chịu áp lực.
Đó cũng là lý do thị trường dầu hiện đặc biệt quan tâm đến dòng chảy thực tế của dầu trên thị trường, thay vì chỉ nhìn vào những con số sản lượng được công bố.
Trong khi đó, khả năng một thùng dầu được sản xuất ra chưa đồng nghĩa với việc thùng dầu đó có thể đến được tay người mua. Với thị trường dầu hiện nay, năng lực vận chuyển đang trở thành một phần quan trọng của bài toán nguồn cung.
Một OPEC+ khác đang hình thành?
Cuộc họp ngày 6/9 cho thấy, OPEC+ đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi, khi nhóm phải cùng lúc ứng phó với những biến động ngắn hạn và chuẩn bị cho những thay đổi mang tính dài hạn trên thị trường dầu.
Trong ngắn hạn, OPEC+ cần duy trì sự linh hoạt để ứng phó với chiến sự và những biến động bất thường của thị trường. Khi nguồn cung thực tế chịu tác động từ xung đột và những điểm nghẽn vận tải, việc điều chỉnh sản lượng trên giấy tờ không phải lúc nào cũng tạo ra thay đổi tương ứng đối với lượng dầu thực tế được đưa ra thị trường.
Các thành viên cũng sẽ phải thống nhất cách đánh giá năng lực sản xuất thực tế và xây dựng các mức hạn ngạch mới. Đây là bài toán có thể tạo ra không ít khác biệt về lợi ích giữa các nước, bởi hạn ngạch cao hơn đồng nghĩa với khả năng bán nhiều dầu hơn và gia tăng doanh thu.
Nhưng về dài hạn, OPEC+ sẽ phải đối mặt với một câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để duy trì ảnh hưởng trong một thị trường ngày càng phân tán giữa OPEC+, Mỹ và các nhà sản xuất mới nổi?
Việc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất rời OPEC hồi tháng 5 cũng là một thay đổi đáng chú ý đối với cấu trúc thị trường dầu. Trong khi đó, các nhà sản xuất ngoài OPEC tiếp tục gia tăng ảnh hưởng.
Những thay đổi này khiến cuộc cạnh tranh về thị phần ngày càng trở nên quan trọng. OPEC+ không chỉ phải cân bằng giữa mục tiêu điều tiết nguồn cung và lợi ích của từng thành viên, mà còn phải tính đến sức ép từ những nguồn cung ngày càng đa dạng bên ngoài nhóm.
Trong khi đó, khả năng duy trì ảnh hưởng của OPEC+ sẽ phụ thuộc không chỉ vào những quyết định về sản lượng, mà còn vào cách nhóm thích ứng với một thị trường dầu đang thay đổi nhanh chóng.
